Tranh luận nóng

Lào xây thủy điện thứ 3 trên Mekong: Việt Nam khó nói

Thứ Năm, 21/07/2016 13:35

(Tin tức thời sự) - Nếu các nước tiếp tục xây thủy điện thì trong tương lai, dòng Mekong sẽ chết, Việt Nam phải tự tìm cách cứu mình.

Đó là khẳng định của GS.TS Vũ Trọng Hồng, Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ NN&PTNT trước thông tin Lào chuẩn bị xây dựng công trình thủy điện thứ 3 trên dòng chính Mekong.

Không thể trách Lào 

Thông tấn xã Lào cho biết, nước này chuẩn bị khởi công xây dựng đập dâng Pak Beng với tổng công suất 912 MW và sản lượng điện hàng năm 4.775 GWh vào đầu năm 2017. Như vậy, đây là thủy điện thứ 3 Lào xây dựng trên dòng chính Mekong sau Xayabury và Don Sahong bất chấp phía Ủy hội sông Mekong liên tiếp đưa ra cảnh báo.

GS.TS Vũ Trọng Hồng cho hay, Ủy hội sông Mekong không có thẩm quyền về mặt pháp lý để chống lại việc xây dựng thủy điện của một nước thành viên. Thay vào đó, Ủy hội chỉ có tính chất là một tổ chức quốc tế, nơi các nước tự cam kết ngồi với nhau để cùng chia sẻ, sử dụng dòng Mekong, hỗ trợ nhau về thông tin, kinh nghiệm sử dụng dòng sông.

Lao xay thuy dien thu 3 tren Mekong: Viet Nam kho noi
Lào sắp xây thủy điện thứ 3 trên dòng chính Mekong, sau Xayabury và Don Sahong. Ảnh minh họa

"Trong nội dung cơ chế hợp tác khai thác chung dòng sông Mekong không làm rõ các nước thành viên có được xây dựng thủy điện hay không, do đó, Ủy hội sông Mekong không phải là tổ chức có cơ sở pháp lý ràng buộc các nước vùng Mekong thực hiện cam kết của mình. Đây chỉ là những tiếng nói góp chung lại để trao đổi, chia sẻ quyền lợi", GS.TS Vũ Trọng Hồng nhấn mạnh.

Bởi thế, vị chuyên gia hình dung ra tương lai xám của dòng sông Mekong khi các nước cứ lấy cớ quốc gia còn nghèo, phải phát triển, chẳng hạn như Lào chỉ có rừng với nước nên buộc phải xây dựng thủy điện. Tuy nhiên, "trong tương lai dòng Mekong sẽ chết", ông khẳng định, bởi điều nguy hiểm nhất khi các nước xây dựng thủy điện, đó là vào mùa kiệt, các nước có thủy điện sẽ tích nước lại để vận hành thủy điện trong khi quốc gia ở dưới hạ lưu sông Mekong như Việt Nam lại cần xả.

"Các công trình thủy điện gây hại về vấn đề sinh thái, nguồn cá, các loại phù du, phù sa bị giữ lại, không xuống được hạ lưu... Nhưng quan trọng nhất là khi ta cần nước thì họ lại đóng lại. Nguy hiểm hơn, một số nước như Thái Lan, Campuchia... triển khai các công trình chuyển nước từ sông Mekong sang lưu vực khác trong nội địa của họ khiến nguồn nước thiếu hụt đi, đặc biệt là mùa kiệt. Bởi thế, dòng Mekong sẽ chết dần. Ngay như sông Hồng hiện nay, do Trung Quốc xây 8-9 thủy điện nên mùa kiệt không có nước", GS.TS Vũ Trọng Hồng phân tích.

Ông chỉ rõ, dù kịch bản xấu như vậy nhưng Việt Nam không thể phản đối các nước vùng Mekong xây thủy điện vì không có văn bản pháp lý nào ràng buộc.

"Nhiều năm nay, các nhà khoa học vẫn được hỏi rằng: trước tình hình này Việt Nam phải chủ động như thế nào để mùa kiệt có nước? Nước ở ĐBSCL không phải không có, mùa lũ nước về rất nhiều và ta phải tích nó lại. Nhưng việc này chúng ta chưa làm được bởi thiếu quyết tâm.

Đây là điểm Việt Nam không nên trách các nước có thủy điện mà nên trách mình. Chúng ta là nước ở hạ lưu, do đó phải chuyển dần canh tác, nếp sống và phải tích nước cho mùa kiệt.

Cách đây hơn 10 năm, các chuyên gia đã khuyên Việt Nam rằng, dòng Mekong sẽ không còn nước nhưng Nhà nước Việt Nam lại coi đây là việc của tự nhiên, không quan tâm lắm.

Có người nói rằng, nguồn nước ngầm ở ĐBSCL có trữ lượng rất lớn nhưng chưa được khai thác khoa học. Đúng là nguồn nước ngầm của Việt Nam nói chung và ĐBSCL nói riêng có nhiều nhưng do dùng bừa bãi nên bị ô nhiễm. Một khi nguồn nước ngầm ô nhiễm thì rất nguy hiểm vì không thể nào xử lý được", GS Hồng cho biết.

Sông Hồng cũng lâm nguy

GS.TS Vũ Trọng Hồng cho biết, cách đây hơn chục năm, các chuyên gia đã cảnh báo, trong tương lai ĐBSCL sẽ không nhận được một giọt nước nào về mùa kiệt. Hiện nay, lưu lượng dòng chảy ở ĐBSCL khoảng 6.000m3/s, đó là dòng chảy sinh thái, rửa trôi tất cả những chất độc, đẩy mặn ra biển. Thế nhưng, sau này, khi Lào làm xong thủy điện, đến mùa kiệt sẽ chỉ còn vài trăm m3/s, coi như sông Mekong thành dòng sông chết, trong khi lưu lượng tối thiểu chúng ta cần ở là 2.000m3/s.

So sánh với sông Hồng, theo vị chuyên gia, hiện nay, lưu lượng chảy cần thiết ở sông Hồng là 800 m3/s nhưng thống kê gần đây cho thấy chỉ còn 700m3/s và theo báo cáo của Trung tâm Tài nguyên nước quốc gia (Bộ TN&MT), có lúc có những đoạn ở sông Hồng mực nước chỉ còn 10cm, tức là trơ đáy và theo tính toán, lưu lượng chảy của sông khi đó chỉ còn hơn 10m3/s.

''Thậm chí, có chuyên gia phát hiện có những đoạn sông nước không chảy. Như vậy, dòng sông Hồng không đủ lưu lượng để bò ra biển'' - GS.TS Vũ Trọng Hồng lo lắng.