Tranh luận nóng

Nhà đầu tư ngoại dự thầu cao tốc Bắc-Nam: Nếu có vết...

Thứ Sáu, 12/07/2019 07:32

(Tin tức thời sự) - Khẳng định không phân biệt đối xử nhà đầu tư tham gia dự thầu song chuyên gia lưu ý, phải trừ điểm những nhà thầu từng có "vết" chậm tiến độ.

Tính đến ngày 11/7, đã có 7/8 dự án thành phần thuộc cao tốc Bắc - Nam thực hiện theo hình thức công tư (PPP) tiến hành mở thầu sơ tuyển lựa chọn nhà đầu tư.

Tổng cộng đã có 52 nhà đầu tư trong và ngoài nước, trong đó có 26 hồ sơ của nhà đầu tư liên doanh với nước ngoài. Công ty Cơ khí cảng Trung Quốc dự thầu 2 dự án Nghi Sơn - Diễn Châu và Diễn Châu - Bãi Vọt.

Tập đoàn Xây dựng đường sắt Trung Quốc, công ty mẹ của công ty TNHH Cục 6 đường sắt Trung Quốc, đơn vị tổng thầu đường sắt Cát Linh - Hà Đông cũng tham gia. Ngoài ra còn có Tập đoàn Cầu và đường Trung Quốc cũng dự thầu.

Có một số doanh nghiệp lớn của Hàn Quốc tham gia như: Công ty TNHH Kỹ thuật và xây dựng Daewoo, công ty TNHH Kỹ thuật và xây dựng Lotte, công ty TNHH Kỹ thuật và xây dựng Hyundai...

Bên cạnh các liên danh nước ngoài, có cả nhà đầu tư liên danh giữa Trung Quốc và Việt Nam (dự án đoạn Mai Sơn - QL45; Nha Trang-Cam Lâm).

Theo PGS.TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính), về nguyên tắc, tất cả các nhà đầu tư khi tham gia dự thầu đều phải được đối xử bình đẳng.

Việt Nam cũng có thể đưa ra một số ưu tiên, ưu đãi, điểm cộng để lựa chọn được nhà đầu tư phù hợp và hợp pháp, đặc biệt là khuyến khích được nhà đầu tư trong nước tham gia.

Chẳng hạn, Việt Nam có thể đặt ra một số chỉ tiêu như sử dụng nguyên vật liệu trong nước; sử dụng lao động trong nước, kể cả giám sát, thi công hay có các giải pháp phù hợp với địa bàn địa phương... Khi ấy chắc chắn doanh nghiệp trong nước sẽ có những lợi thế nhất định.

Bên cạnh đó, ông Thịnh cho rằng, cần phải đặt ra những trường hợp mà nhà đầu tư sẽ bị điểm trừ nếu mắc phải.

Chẳng hạn, nhà đầu tư là tổng thầu có lịch sử chậm tiến độ sẽ bị trừ điểm. Nếu chậm tiến độ ở lĩnh vực khác thì bị trừ điểm ít, nhưng đúng lĩnh vực giao thông vận tải thì bị trừ nhiều hơn. Điểm trừ nhiều hay ít cũng phụ thuộc vào thời gian chậm  tiến độ là bao lâu.

Nha dau tu ngoai du thau cao toc Bac-Nam: Neu co vet...
Đã có 7/8 dự án thành phần cao tốc Bắc-Nam mở thầu sơ tuyển. Ảnh minh họa

"Nếu trong quá khứ, nhà đầu tư từng chậm tiến độ quá dài, thậm chí không hoàn thành được dự án thì không thể chấp nhận được vì họ đã không hoàn thành dự án trước đây làm sao có cơ sở để đấu thầu thực hiện dự án mới", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhấn mạnh.

Việc nhà đầu tư sau khi thắng thầu có thể bán lại cho các nhà thầu phụ, theo vị chuyên gia, pháp luật không cấm nhưng cũng có quy định cụ thể.

"Nhà đầu tư không thể bán toàn bộ dự án, họ chỉ được phép bán những hạng mục "râu ria", kém quan trọng. Còn đối với những hạng mục cơ bản, quan trọng trong gói thầu, bắt buộc tổng thầu phải thực hiện.

Trong các hợp đồng, gói thầu phải quy định rõ ràng điều này: nhà đầu tư là tổng thầu, trách nhiệm của họ đến đâu, phải thi công ít nhất bao nhiêu phần trăm công trình, những hạng mục cơ bản và quan trọng nhà thầu phải chịu trách nhiệm và thi công...

Đặc biệt, các gói thầu phải có đặt cọc để nếu nhà đầu tư làm không đúng thì còn xử phạt, tránh để như trường hợp dự án đường sắt Cát Linh-Hà Đông, tổng thầu làm không đúng nhưng phía Việt Nam không thể phạt được vì tổng thầu không đặt cọc.

Ví dụ, quy định rõ nếu tổng thầu chậm tiến độ 6 tháng -1 năm thì ứng xử ra sao, chậm 2-3 năm, 5-7 năm... xử lý thế nào. Tóm lại, quy định về gói thầu và trong hợp đồng càng rõ ràng, cụ thể, tỉ mỉ bao nhiêu càng có lợi cho phía Việt Nam bấy nhiêu", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh phân tích.

Bởi trước đây trong nhiều dự án Việt Nam không quy định rõ ràng nên xảy ra tình huống nhà đầu tư sau khi trúng thầu bán toàn bộ gói thầu lại cho các nhà thầu phụ, mỗi nhà thầu phụ làm một mảnh gây nhiều hệ lụy. Để tránh rơi vào vết xe đổ, vị chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh Việt Nam phải quy định rõ những phần việc bắt buộc thầu chính phải làm bằng lực lượng, công nghệ họ, phần việc nào có thể bán lại.

Một điểm khác được PGS.TS Đinh Trọng Thịnh lưu ý, đó là đối với các liên danh  nhà đầu tư trong nước với nhà đầu tư nước ngoài phải có các quy định rõ ràng về nghĩa vụ và trách nhiệm của nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài.

"Nhà đầu tư trong nước góp bao nhiêu vốn trong liên danh, nắm bao nhiêu phần trăm giá trị công nghệ, kỹ thuật... Nếu chỉ nhà đầu tư trong nước chỉ nắm 20-30% vốn, công nghệ, kỹ thuật của nhà đầu tư ngoại hết thì không thể được hưởng ưu tiên, ưu đãi mà Nhà nước Việt Nam dành cho nhà đầu tư trong nước.

Phải có quy định rõ ràng, cụ thể trong liên danh, doanh nghiệp ngoại chịu trách nhiệm đến đâu, doanh nghiệp trong nước chịu đến đâu, ai quyết định những vấn đề cơ bản hay công nghệ kỹ thuật cơ bản theo yêu cầu của dự án, nếu chậm tiến độ thì ai chịu trách nhiệm cuối cùng...

Nếu liên danh mà doanh nghiệp nước ngoài chiếm vai trò chính thì phải cư xử như doanh nghiệp nước ngoài; ngược lại nếu doanh nghiệp trong nước chiếm vai trò chính thì được cư xử như doanh nghiệp trong nước", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh bày tỏ.

Đánh giá một cách tổng quát, vị chuyên gia khẳng định, việc nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia dự thầu cao tốc Bắc-Nam là điều đáng mừng. Nó cho thấy lời kêu gọi đầu tư của Việt Nam được các doanh nghiệp trên thế giới quan tâm.

Qua đây, Việt Nam có cơ hội để lựa chọn được nhà đầu tư tốt nhất, đồng thời nâng cao tính cạnh tranh của doanh nghiệp.

"Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa các nhà đầu tư cũng dễ làm xảy ra các hiện tượng như thông thầu, hối lộ, tham nhũng trong quá trình chấm thầu. Nếu Việt Nam lựa chọn không kỹ càng thì dễ khiến cho các nhà đầu tư tốt, những nhà đầu tư có kinh nghiệm, nguồn vốn, kỹ thuật, công nghệ cao chán và bỏ đi, ảnh hưởng lâu dài đến việc gọi vốn đầu tư xây dựng trong tương lai.

Cho nên, cần có sự vào cuộc mạnh mẽ, sâu sát của các cơ quan quản lý, giám sát của Nhà nước, tránh để xảy ra những hiện tượng tiêu cực trong đấu thầu, chọn thầu.

Tôi không rõ trong các gói thầu của cao tốc Bắc-Nam, các nhà đầu tư tự bỏ vốn ra xây dựng sau đó bàn giao lại cho chính phủ Việt Nam hay họ cho Việt Nam vay, họ tự đi tìm vốn. Điều này ảnh hưởng lớn đến tiến độ, chất lượng dự án đầu tư.

Thông thường, nếu nhà đầu tư làm đồng thời là người tìm vốn để thực thi dự án, nó sẽ ảnh hưởng đến quyết định chấm thầu và các công đoạn phía sau. Do đó, cần phải có tính toán hợp lý", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhấn mạnh.

Thành Luân