Tranh luận nóng

Sau khuyên dân "sống chung với lũ", thủy điện đề xuất lạ

Thứ Tư, 30/07/2014 06:43

(Tin tức thời sự) - Đại diện Nhà máy Thủy điện La Hiêng vừa đề xuất bù diện tích rừng lấy đi bằng diện tích mà chủ đầu tư trồng cao su để kinh doanh trước đây.

Đề xuất này được đưa ra trước sự chứng kiến của Bộ Công thương, Tập đoàn điện lực Việt Nam (EVN) và đại diện các ban ngành tỉnh Phú Yên khi Đoàn công tác của Bộ Công Thương làm việc với UBND tỉnh Phú Yên sau khi kiểm tra việc quy hoạch, đầu tư xây dựng và vận hành thủy điện trên lưu vực sông Ba mới đây.

Đề nghị gây sốc

Theo đó cuộc họp này lần đầu tiên vấn đề cắt lũ được thẳng thắn nhìn vào sự thật và được đại diện Tập đoàn điện lực chỉ rõ: thủy điện miền Trung không cắt được lũ.

“Chúng ta không kỳ vọng gì thủy điện sẽ cắt được lũ cho hạ du. Không bao giờ cắt được! Sẽ còn lũ tiếp diễn. Chúng ta phải chấp nhận sống chung với lũ”, ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng Giám đốc EVN, thẳng thừng.

Sự thừa nhận này dù có khiến cho không ít người dân cũng như những người từng kỳ vọng, trông chờ vào thủy điện sau phá rừng sẽ giúp cắt lũ tỏ ra thất vọng, song ít nhất bản chất của thủy điện cũng được bộc lộ rõ hơn.

Tuy nhiên sau câu chuyện làm thủy điện thì vấn đề trồng rừng bù vào diện tích đã lấy đi cũng đáng được quan tâm. Nói như ông Biện Minh Tâm, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Phú Yên thì: “Đã làm thủy điện về nông nghiệp dân đã chịu thiệt, trước hết ngành nông nghiệp mất rừng, hy sinh rừng để phục vụ thủy điện nhưng nếu nói đừng mong chờ gì ở thủy điện là vô trách nhiệm”.

Ông Đào Tấn Cam, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Phú Yên, cho biết theo quy định thì các dự án thủy điện trên địa bàn tỉnh phải trồng lại rừng trên diện tích gần 294 ha. Thế nhưng, hơn 5 năm hoạt động, hiện các thủy điện này chỉ mới trồng gần 13 ha rừng.

Việc trồng rừng bù vào diện tích đã lấy làm thủy điện, EVN đã đề nghị chi trả tiền cho tỉnh để thuê đơn vị khác trồng rừng. Tuy nhiên Đại diện Nhà máy Thủy điện La Hiêng 2 (huyện Đồng Xuân, tỉnh Phú Yên) lại đưa ra đề xuất: “Lấy diện tích mà chủ đầu tư đã trồng cao su để kinh doanh trước đây thay thế diện tích rừng mà nhà máy thủy điện này cần phải trồng”.

Trao đổi với Đất Việt, bà Đặng Thị Lành, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng chống lụt bão tỉnh Phú Yên cho rằng: không bao giờ Tỉnh chấp nhận đề nghị này.

“Rừng cao su đâu có thay thế được rừng trồng bù thủy điện?. Cao su không phải là rừng. Phía doanh nghiệp chỉ nói vậy cho vui chứ không ai chấp nhận đề nghị buồn cười đó. Đó là còn chưa kể rừng cao su trước đó được doanh nghiệp trồng để kinh doanh, nay đòi đưa ra thế vào diện tích cần bù thì đúng là không nghe được”, bà Lành nói.

Hiện Dự án Nhà máy thủy điện La Hiêng 2 chiếm diện tích đất hơn 171.000 ha tại xã Phú Mỡ, trong đó đất rừng trên 97.000 ha.

Thủy điện phá rừng, hứa trồng bù nhưng rồi không muốn triển khai
Thủy điện phá rừng, hứa trồng bù nhưng rồi không muốn triển khai

1001 lý do để hoãn trồng rừng bù

Không riêng gì ở Phú Yên, tại nhiều địa phương tình trạng các dự án thủy điện khi lập để trình phê duyệt thì đưa ra những cam kết rất chắc chắn rằng sẽ trồng bù, hoàn trả môi trường, rồi nếu không trồng được thì đóng tiền vào Quỹ trồng rừng nhưng sau đó lại không thực hiện.

Theo báo cáo của Bộ NN&PTNT, từ năm 2006-10/2013, cả nước có 205 dự án thuộc 27 tỉnh thành có rừng chuyển đổi sang làm thủy với diện tích gần 20.000ha.

Mặc dù trước đó đã có quy định rất rõ tại Nghị định 23/2006/NĐ-CP về việc trồng rừng thay thế diện tích rừng chuyển sang mục đích khác. Nghị định quy định đối với các doanh nghiệp, chủ đầu tư có diện tích chuyển đổi rừng làm thủy điện phải có phương án trồng rừng khả thi mới được khởi công công trình; đối với những tỉnh không còn đất trồng rừng thay thế thì phải nộp số tiền theo dự án trồng rừng thay thế được duyệt về Quỹ bảo vệ và phát triển rừng Trung ương để Bộ NN&PTNT bố trí cho tỉnh khác còn quỹ đất trồng rừng thay thế thực hiện.

Tuy nhiên,đến tháng 10/2013 mới có 11/27 tỉnh phê duyệt phương án trồng rừng hoặc thu tiền để trồng rừng, tương ứng với diện tích trồng rừng là 1.897,6ha/19.805,3ha, đạt 10%.

Có 16/27 tỉnh chưa chỉ đạo trồng rừng, chưa thu tiền hoặc phê duyệt phương án trồng rừng nhưng vẫn cho xây dựng thủy điện gồm: Điện Biên, Sơn La, Yên Bái, Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thanh Hóa, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Ngãi, Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lắc, Đăk Nông, Bình Phước và Bình Thuận.

Tình trạng phê duyệt dự án thủy điện bừa bãi, không có phương án trồng rừng thay thế là nguyên nhân khiến hơn 20.000ha rừng bị chuyển đổi làm thủy điện nhưng chỉ có 735ha, bằng 3,7% rừng được trồng lại.

Mới đây khi Bộ Tài nguyên và Môi trường tiến hành thanh tra đối với các dự án thủy điện trên địa bàn tỉnh Quảng Nam thì tỉnh cho rằng không còn diện tích đất rừng để bố trí trồng bù.Trong khi đó việc đóng tiền thì cũng không được các doanh nghiệp mặn mà thực hiện.

Ông Phạm Hồng Lượng, phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch, Tài chính, Tổng cục Lâm nghiệp từng bày tỏ: các doanh nghiệp, chủ đầu tư không chịu trồng lại rừng nhưng cũng không nộp tiền về quỹ để họ trồng lại rừng. Nguyên nhân, có một phần thuộc trách nhiệm của Bộ Công thương đã không đốc thúc các chủ đầu tư thủy điện trả tiền cho quỹ.

Và với hàng loạt lý do được đưa ra thì thủy điện ngày càng thể hiện mặt trái của nó.

Bích Ngọc