Tranh luận nóng

Châu Âu làm tự chủ Đại học thế nào?

Thứ Sáu, 05/10/2018 09:17

(Diễn đàn trí thức) - Các trường Đại học ở châu Âu cũng phải nhận tài chính từ ngân sách, học phí của sinh viên được chia thành 2 loại rõ rệt.

GS.TSKH. Đặng Ứng Vận, nguyên là Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học Văn phòng Chính phủ, hiện là Hiệu trưởng trường ĐH Hòa Bình chia sẻ về những điều khác biệt ở Nhà trường Đại học châu Âu đã lọt top những trường xuất sắc thế giới để làm bài học cho Việt Nam.

Tự chủ Đại học là tự chủ những gì?

Theo Hiệp hội các trường đại học Châu Âu (EUA) có thể xác định 4 lĩnh vực tự chủ: tự chủ tổ chức, tự chủ tài chính, tự chủ nhân sự và tự chủ học thuật.

Chau Au lam tu chu Dai hoc the nao?
GS.TSKH. Đặng Ứng Vận

Về tự chủ tổ chức, nhìn chung các trường đại học được tự do hơn đối với Nhà nước, và trong đa số trường hợp đi kèm với sự tham gia ngày càng tăng của các thành viên bên ngoài trường trong Hội đồng trường.

Trong phần lớn các hệ thống Đại học châu Âu, Chính phủ vẫn kiểm soát một phần hoặc toàn bộ việc bổ nhiệm các thành viên bên ngoài trường. 

Hầu hết các trường đại học được tự do quyết định về cơ cấu học thuật nội bộ của họ và có thể tạo ra các thực thể có tư cách pháp nhân. Trong một số trường hợp, các trường có thể thực hiện các hoạt động bổ trợ một cách tự do hơn thông qua các pháp nhân này.

Hiệu trưởng luôn được chính nhà trường chọn. Trong một nửa các hệ thống Giáo dục Đại học được điều tra, việc lựa chọn hoặc bầu cử cần phải được xác nhận bởi một cơ quan bên ngoài. Đây là hình thức chính thức nhất, mặc dù không phải tất cả các trường hợp. Độ dài của nhiệm kỳ hầu như luôn được quy định trong luật.

Tự chủ về tài chính là rất quan trọng đối với các trường đại học để đạt được các mục tiêu chiến lược. Trong hơn một nửa số hệ thống giáo dục Đại học được khảo sát, các trường đại học có thể giữ lại thặng dư tài chính. Các trường còn lại không được giữ thặng dư hoặc bị hạn chế.

Ở hầu hết các quốc gia được khảo sát, các trường Đại học nhận được nguồn tài chính từ ngân sách. Các trường cũng có thể vay tiền nhưng cần có ủy quyền của một cơ quan công quyền. Chỉ trong 6/20 hệ thống, các trường đại học có thể vay mượn mà không bị hạn chế.

Các trường có thể sở hữu bất động sản ở phần lớn các nước được khảo sát. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các trường thực sự sở hữu hầu hết các tòa nhà của họ. Chúng có thể thuộc sở hữu của các công ty bất động sản nhà nước hoặc tư nhân. Ngay cả những trường được sở hữu tòa nhà của họ thì khi muốn bán chúng cũng thường đòi hỏi phải có giấy phép bên ngoài hoặc việc bán bị cấm hoàn toàn.

Về học phí thì phức tạp hơn. SV trong nước/Sinh viên các nước EU ở trình độ cử nhân và thạc sĩ trong đa số các hệ thống giáo dục Đại học thì phải trả học phí.

Chỉ trong rất ít hệ thống, các trường có thể tự do đặt ra mức phí cho bằng cử nhân. Còn lại, một cơ quan bên ngoài sẽ xác định mức phí một cách đơn phương, đặt ra một trần, hoặc cơ quan đó sẽ hợp tác với các trường trong việc xác định học phí và lệ phí.

Về Tự chủ nhân sự, các trường đại học ở hầu hết các quốc gia được tự do tuyển dụng các nhân viên quản trị và giảng dạy cao cấp. Chỉ ở một số ít quốc gia chấp nhận việc tiến cử nhân sự cần được xác nhận bởi một cơ quan bên ngoài.

Các trường đại học không hoàn toàn tự do thiết lập mức lương nhân viên. Ở một số quốc gia áp dụng chế độ công chức của cán bộ trường Đại học. Nhưng một số quốc gia khác đã hoặc đang bãi bỏ chế độ này.

Ở một số nước, quyền tự chủ của các trường đại học vẫn còn hạn chế bởi các mức lương đã được quy định. Ở hơn một nửa số nước được khảo sát, các trường đại học thực hiện theo các quy định cụ thể (về luật Lao động) đối với việc sa thải nhân viên. Nhân viên có thể được thăng chức một cách tự do bởi các trường đại học.

Đối với các nước khác, tổng số vị trí việc làm (post) vẫn do Chính phủ quy định và do đó các trường đại học chỉ có thể tiến hành các chương trình thăng chức nếu có vị trí sẵn sàng ở cấp cao hơn.

Về tự chủ học thuật, hầu hết các quốc gia áp dụng một số quy định về tổng số sinh viên. Việc nhập học tự do cho mọi người có bằng cấp chỉ là ngoại lệ; và ngay cả ở những nước này, áp lực về ngân sách công có thể dẫn đến những thay đổi trong tương lai.

Ở tất cả các quốc gia khác, số SV có thể được điều phối bởi một cơ quan nhà nước hoặc chỉ do một cơ quan công quyền hoặc các trường đại học quyết định. Việc lựa chọn SV được tiến hành độc lập bởi trường đại học ở hơn một phần ba các nước được khảo sát.

Việc đưa vào các chương trình bằng cấp mới (mở ngành) thường đòi hỏi hình thức phê duyệt từ một cơ quan công quyền. Trong khoảng 1/4 các quốc gia được khảo sát, các trường đại học có thể mở các chương trình cấp bằng mà không có sự công nhận. Trong hầu hết các hệ thống còn lại, các trường đại học cần có kiểm định công nhận về việc mở ngành trước khi cho các chương trình được đưa vào đào tạo hoặc được tài trợ công.

Tương tự như vậy, các trường đại học ở hầu hết các quốc gia có đầy đủ quyền để dừng chương trình. Chỉ trong một số ít hệ thống, họ cần đàm phán với một cơ quan công quyền.

Năng lực chịu trách nhiệm và giải trình trách nhiệm của trường Đại học

Vấn đề thứ hai được GS.TSKH. Đặng Ứng Vận đánh giá là tự chủ đại học luôn đi kèm với tăng cường năng lực chịu trách nhiệm và giải trình của cơ sở Giáo dục Đại học. Ở đây là cần làm rõ 4 vấn đề: Chất lượng giảng dạy, Minh bạch về đầu ra, Minh bạch về tài chính, Hỗ trợ tài chính cho SV.