Tranh luận nóng

Cơ cấu nền kinh tế xanh: Chiến lược mới trên thế giới

Thứ Sáu, 10/11/2017 09:10

(Diễn đàn trí thức) - Mũi nhọn của ngành kinh tế là phục vụ môi trường, đảm bảo năng lượng xanh từ chú trọng phát triển khoa học công nghệ.

Đó là nhận định của Ths. Nguyễn Ngọc Lý, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Môi trường và cộng đồng (CECR) khi tham gia diễn đàn khoa học “Tái cơ cấu nền kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng đến năm 2030 trong bối cảnh hội nhập quốc tế” do VUSTA tổ chức.

Phát biểu tại diễn đàn, bà Lý cho rằng, mục tiêu để thực hiện một cuộc tái cơ cấu kinh tế là nhằm giải quyết vấn đề hiện tại của nền kinh tế.

Co cau nen kinh te xanh: Chien luoc moi tren the gioi
Kinh tế xanh đang là xu hướng thế giới.

Bất kỳ một cuộc tái cơ cấu nào cũng phải dẫn đến giải quyết được 1 vấn đề. Hiện nay, Việt Nam có quá nhiều vấn đề cần phải giải quyết. Do vậy, việc cần làm là phải biến vấn đề thành cơ hội. Và cơ hội đó phải được tập trung, tạo thành cơ cấu tăng trưởng từ đó phát triển kinh tế.

Bà Lý nêu ra một số ví dụ mà Việt Nam đang gặp phải trong khi ở nước ngoài đã xử lý thành công,  không chỉ giải quyết được vấn đề nan giải mà còn tận dụng để biến thành cơ hội để phát triển.

Trường hợp đầu tiên là ô nhiễm môi trường nước của Trung Quốc.

Vấn đề được nêu ra là từ năm 2005, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đưa ra 16 mũi nhọn về KH-CN trong đó có mũi nhọn phải làm ra công nghệ xử lý nước thải.

Cho tới nay, Trung Quốc đã dần dần giải quyết được tình trạng ô nhiễm nước, đạt tới 60%.

Trung Quốc đã làm như thế nào? 34 tỷ USD là con số đã được chi ra chỉ để xây dựng ngành công nghệ xử lý nước thải với mục tiêu là đưa công nghệ đó thành hàng hóa sản xuất, chuyển ra nước ngoài, tạo ra công ăn việc làm của rất nhiều người dân.

Trong quá trình thực hiện mục tiêu này, rõ ràng thấy vai trò quan trọng của Nhà nước trong hoạch định và thúc đẩy hoạt động đầu tư, lĩnh vực đầu tư có tầm nhìn rộng, chiến lược.

Bà Lý nhận xét: "Khoa học phải là đường lối và chúng ta chưa làm được điều đó. Đây là bài học cần phải ghi nhớ".

Nhìn lại các lĩnh vực kinh tế ở Việt Nam, vị chuyên gia nhấn mạnh, Việt Nam vốn tự hào với bản tính sáng tạo, cần cù chịu khó nhưng cho đến nay, chỉ mới thấy lĩnh vực mang tính chất "bong bóng", "ăn xổi"  như Bất động sản chứ chưa có ngành nào là phát triển.

"Chưa có một ngành nào mà chúng ta tự phát triển, ngoài ngành mang tính bong bóng như bất động sản, v.v... Khoa học công nghệ đã trải qua nhiều năm đầu tư chú tâm, vẫn chưa thể trưởng thành để tự làm ra sản phẩm gì" - bà Lý nói.

Nếu muốn tái cơ cấu kinh tế thì phải đi vào cụ thể, cơ hội kinh tế là gì, tái cơ cấu như thế nào thì giúp tạo ra công ăn việc làm...?

Co cau nen kinh te xanh: Chien luoc moi tren the gioi
Không chỉ xử lý nước thải, có thể kiếm tiền từ xuất khẩu công nghệ xử lý nước thải.

Ví dụ thứ hai, bà Nguyễn Ngọc Lý dẫn mô hình phát triển hướng tới việc biến Thủ đô Copenhagen của Đan Mạch thành Thủ đô xanh nhất thế giới. Thành phố này được mệnh danh là thành phố xanh nhất dù cần nguồn năng lượng rất lớn để cung cấp cho nhu cầu sưởi ấm của công dân trong mùa lạnh cũng như cho các ngành công nghiệp phát triển.

Copenhagen từ nhu cầu lớn sử dụng năng lượng đã tiến hành nghiên cứu công nghệ xử lý các chất thải thành nguồn năng lượng tái tạo. Công nghệ này đã khiến 98% lượng rác thải của thành phố này trở nên hữu dụng.

Người dân Copenhagen được Chính phủ khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo. Mỗi gia đình được cấp 3.000 USD để sử dụng năng lượng từ gió, mặt trời.

Bằng cách đó, nguồn năng lượng cấp cho nhu cầu dân dụng sẽ giảm bớt để dành cho lĩnh vực khoa học công nghệ của Thành phố. Khi khoa học công nghệ phát triển tiên tiến quay trở lại việc cung cấp các sản phẩm hiện đại, nâng cao chất lượng cuộc sống và tạo công ăn việc làm.
 
Sử dụng nguồn năng lượng tái tạo điều đó tạo động lực cho kinh tế của Copenhagen phát triển, chiếm 40% GDP của cả nước. Riêng lĩnh vực hoa học công nghệ đã tạo ra khoảng 40% nguồn công ăn việc làm cho người dân tại khu vực đó.

Bà cho rằng, 2 ví dụ trên là cơ hội quý giá để Việt Nam theo dõi và học hỏi, đặc biệt là ô nhiễm nước: vấn đề ảnh hưởng tới các lĩnh vực chính trị, ngoại giao, kinh tế, môi trường.

"Nếu có khả năng làm sạch nước, tiết kiệm nước và xuất khẩu sản phẩm sang Lào, Campuchia...  Chúng ta đã giúp đỡ bằng tài chính nhưng hiệu quả tính đếm từ trước đến nay như thế nào?" - bà Lý đặt vấn đề.

Tập trung vào khoa học không bỏ qua nhân tố con người

Giám đốc CECR cho rằng, tái cơ cấu nền kinh tế trước hết phải xác định làm thế nào để thay đổi nội lực, nội hàm, nguồn nhân lực của hệ thống đó ở nước nhà.

Phát triển khoa học công nghệ trong thời điểm khoa học trong nước ở mức độ nào, trình độ công nghệ sản xuất ở đâu và tính phổ quát của khoa học công nghệ không chỉ riêng một lĩnh vực ngành nghề nào.

Co cau nen kinh te xanh: Chien luoc moi tren the gioi
Nhân lực đóng vai trò quan trọng trong tái cơ cấu.

Bà cho biết, qua nhiều dự án trước đây đưa khoa học công nghệ, hóa chất từ Mỹ về, một bài học nhận thấy là có quá nhiều rào cản ở Việt Nam để biến một sản phẩm khoa học công nghệ ở nước ngoài vào Việt Nam.

Các rào cản này không lớn, nhưng nhiều vấn đề hội tụ lại thành một khó khăn rất lớn: sự không đồng lòng của cả hệ thống, người này làm người kia không làm, cán bộ này nhiệt tình, cán bộ khác chán nản...

Vị chuyên gia nói rằng, để có thành công thì ở bất cứ lĩnh vực nào, ngành nghề nào cần có sự tham gia và ủng hộ của những lực lượng tinh hoa hàng đầu đất nước, bên cạnh việc vạch ra lĩnh vực chiến lược thì đó còn là sự theo sát và đảm bảo quá trình thực hiện diễn ra theo đúng các kế hoạch và dự phòng.

Cúc Phương