Tranh luận nóng

Đồng Tháp trước BĐKH và khai thác thủy điện sông Mekong

Thứ Năm, 20/10/2016 07:51

(Diễn đàn trí thức) - Đồng Tháp cũng gặp nhiều khó khăn trước biến đổi khí hậu và khai thác thủy điện quá mức ở thượng nguồn sông Mekong.

Một số tác động của BĐKH và khai thác thủy điện quá mức ảnh hưởng đến Đồng Tháp được nghiên cứu bao gồm:

(1). Lũ lụt: Đồng Tháp thuộc đầu nguồn sông Cửu Long chịu tác động trực tiếp và trước tiên của lũ. Lũ tại Đồng Tháp là do thượng nguồn đổ về và xuất hiện từ tháng 7 đến tháng 11 hàng năm; thời gian ngập lụt trong những năm lũ lớn kéo dài khoảng 3 tháng; lũ thường có 2 đỉnh, đỉnh lũ chính vụ thường xuất hiện từ trung tuần tháng 9 đến trung tuần tháng 10 hàng năm.

Người dân gọi giai đoạn này là “mùa nước nổi”. “Lũ nơi đây đã trở thành một phần của hệ sinh thái phong phú, là nguồn sống nuôi dưỡng hàng triệu cư dân và là một văn minh sông nước đặc thù”. Với lượng trầm tích và phù sa mang lại lũ đã bồi đắp, nâng cao trình và mở rộng diện tích tự nhiên cho đồng bằng; lũ còn giúp bổ sung nguồn nước ngầm; ngăn mặn giữ ngọt; cung cấp nguồn lợi thủy sản; vệ sinh đồng ruộng, thau chua, rửa mặn; duy trì hệ sinh thái đất ngập nước; tăng ẩm độ mùa khô và tăng đồ phì của đất…

Tuy nhiên, từ năm 2000 trở lại đây (trừ các năm 2000 - 2002 và 2011 là có lũ lớn[*]), thì xu thế lũ đang giảm dần. Nguyên nhân tác động trực tiếp hay gián tiếp dẫn đến hệ quả này là do các đập thủy điện, dự án chuyển nước ở thượng nguồn sông Mekong và biến đổi khí hậu gây ra.

[*]Trận lũ lịch sử năm 2000 làm chết 150 người (116 trẻ em), ngập 222.234 căn nhà, 17.302 hộ phải di dời, 1.467 điểm trường bị ngập, 344.959 học sinh phải nghỉ học, mất trắng 7.913 ha lúa Hè thu và 2.111 ha lúa Thu đông, 11.290 ha vườn cây ăn trái bị thiệt hại, 106.694 gia súc và gia cầm chết; kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội bị hư hỏng nghiêm trọng.

(2). Hạn hán - cháy rừng - phèn hóa: Hạn là một hiện tượng tự nhiên được coi là thiên tai, tạo thành bởi sự thiếu hụt nghiêm trọng lượng mưa trong thời gian kéo dài, làm giảm hàm lượng ẩm trong không khí và hàm lượng nước trong đất.

Những năm qua ở Đồng Tháp cũng như ĐBSCL khôhạn đến sớm hơn và kéo dài hơnlàm suy kiệt dòng chảy sông suối, hạ thấp mực nước ao hồ, mực nước trong các tầng chứa nước dưới đất gây ảnh hưởng xấu đến sự sinh trưởng của cây trồng, làm môi trường suy thoái...  Theo kịch bản BĐKHtiên đoán, ẩm độ không khí có khuynh hướng giảm và vũ lượng giảm trong mùa khô ở ĐBSCL, nên hạn hán có thể sẽ trầm trọng hơn và kéo dài hơn trong tương lai.

Toàn tỉnh hiện có 15.577,2 ha đất lâm nghiệp, diện tích có rừng là 8.974,9 ha và 6.602,3 rừng theo qui hoạch lâm nghiệp. Rừng tràm chiếm phần lớn diện tích, phân bố xen giữa đất sản xuất nông nghiệp và tiếp giáp khu dân cư. Về mùa khô, mực nước xuống thấp, không khí khô hanh thường xảy ra cháy.

Bên cạnh đó, tình trạng khô hạn trong mùa khô làm giảm khả năng rửa phèn tại các khu vực đất nhiễm phèn của huyện Tháp Mười và huyện Tam Nông. Từ đó làm ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất nông – lâm nghiệp trên địa bàn các huyện này cũng như của toàn tỉnh.

Các năm qua, diện tích đất bị nhiễm phèn có xu hướng tăng, nhất là vùng trũng Đồng Tháp Mười; sâu rầy ngày càng phát triển, gây hại mạnh, nhiều bệnh lạ gây hại đối với ruộng lúa và các vườn cây ăn trái; dịch bệnh trên gia súc, gia cầm ngày càng tăng;... Đa dạng sinh học cũng đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi tác động của BĐKH (nhiệt độ gia tăng sẽ dẫn đến sự di cư ngày càng nhiều của các loài động vật, các loài không thích nghi sẽ dần suy giảm và tuyệt chủng), đặc biệt là hệ sinh thái ngập nước Vườn Quốc gia Tràm Chim; đáng lo ngại là nhiều loại động thực vật có nguy cơ biến mất trên toàn tỉnh, kể cả khu vực như: sếu đầu đỏ, rắn hổ, cá dầy,...

(3). Hiện tượng sạt lở bờ sông : Tỉnh Đồng Tháp có Sông Tiền chảy qua dài 122,9 km và sông Hậu dài 34,4 km Từ năm 2000 đến nay tình trạng sạt lở bờ sông xảy ra dọc theo hai bên bờ sông Tiền, sông Hậu diễn biến ngày càng phức tạp, nhiều và nguy hiểm, số lượng các điểm sạt lở tăng, vành đai sạt lở mở rộng (ước tính mỗi năm tỉnh Đồng Tháp mất từ 30 đến 50ha đất ven sông do sạt lở).

Dưới tác động BĐKH, các hiện tượng thời tiết cực đoan (bão lũ, hạn hán, lốc xoáy, sấm sét, …)  ngày càng rõ hơn và xuất hiện nhiều hơn, gia tăng cường độ và vị trí. Những tác động này đã và đang ảnh hưởng lên môi trường sinh thái, làm thay đổi cán cân thực phẩm trong sinh quyển, làm mất tính đa dạng sinh học, rừng bị suy kiệt, đất và nguồn nước bị ảnh hưởng tiêu cực, ô nhiễm và suy giảm chất lượng môi trường.

3. Đánh giá về những thiệt hại do biến đổi khí hậu và khai thác thủy điện quá mức đến sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp.