Tranh luận nóng

"Luật ở Việt Nam chưa đâu trên thế giới có!"

Thứ Ba, 07/11/2017 07:57

(Diễn đàn trí thức) - Chưa đâu trên thế giới có kiểu một cơ quan vừa giám sát thi hành vừa ra cơ chế xử phạt như ở Việt Nam.

Phát biểu tại Diễn đàn khoa học “Tái cơ cấu nền kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng đến năm 2030 trong bối cảnh hội nhập quốc tế” do VUSTA tổ chức, TS. Hoàng Xuân Hòa - Vụ trưởng Vụ Kinh tế tổng hợp, Ban Kinh tế Trung ương nêu một số vấn đề cơ bản khó khăn của thể chế pháp luật Việt Nam hiện nay.

Theo đó, một trong những nguyên nhân cơ bản và nan giải dẫn tới quá trình tái cơ cấu chưa được hiệu quả là công tác hoàn thiện thể chế pháp luật khi xây dựng một sân chơi để đảm bảo người chơi được bình đẳng, minh bạch và có điều kiện tiếp cận mọi nguồn lực trong quản trị điều chỉnh mối quan hệ của nền kinh tế.

Vô vàn Luật ra đời vừa chồng chéo vừa mâu thuẫn. Ảnh minh họa

Trong gần 10 năm qua, Nhà nước có nhiều nỗ lực để hoàn thiện quá trình xây dựng pháp luật với nhiều bộ luật được sửa đổi hoặc ban hành mới để điều chỉnh các mối quan hệ trong quá trình hoàn thiện thể chế pháp luật trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

Điểm đáng chú ý là nhiều chuyên gia đã đánh giá, nhìn nhận về cơ chế hoạt động trong xây dựng thể chế "chắc chỉ một mình Việt Nam có" đó là cơ quan giám sát thực thi lại chính là cơ quan được quyền xử phạt.

Điều này đã được nhiều chuyên gia đánh giá và cho là giúp tạo nên tính thân hữu trong bộ máy, hình thành nên một vấn đề tiêu cực: Lợi ích nhóm.

Trên thế giới, Luật được xây dựng dựa trên đội ngũ chuyên gia, đơn vị cố vấn riêng. Sau đó dự thảo này mới được đưa ra xem xét các vấn đề về quy định.

Nhưng ở Việt Nam, mỗi luật được ban hành ra, nếu có liên quan tới bộ ngành nào thì bộ ngành đó được tham gia xây dựng và tự quyết định các điều khoản luật và chế tài tùy ý.

Do đó, ngay khi nhìn vào dự thảo Luật đã thấy ngay hình bóng của lợi ích nhóm, các lợi ích mang tính cát cứ.

Điều đó cũng lý giải vì sao có những Bộ Luật mà khi mới chỉ vừa ban hành thậm chí mới bắt đầu có hiệu lực, chưa được hướng dẫn cho các cấp thực hiện đã thấy có sai sót và phải điều chỉnh.

"Chúng ta luôn phải chạy theo luật trong việc đưa luật vào trong thực tiễn và từ thực tiễn xây dựng luật. Luật luôn phải chờ Nghị định, Nghị định lại phải chờ Thông tư. Luôn có một cuộc marathon như vậy" - TS. Hòa nhận định.

Luật "mọc" lên chồng chéo nhau

Do quá trình xây dựng luật đầy thiếu sót như vậy khiến nội dung và chất lượng của các luật không cao, quá phổ quát và chồng chéo khi thực hiện.

Luật luôn sửa đổi trước hết ở phạm vi và bản thân Luật cũng có các nội dung mâu thuẫn xung đột mà bản thân nó khiến cho Quốc hội và các cơ quan ban hành luật cấp dưới luôn trong tình trạng "rối tung", sửa một luật nào thì ảnh hưởng xung đột tới nhiều luật khác.

TS. Hòa lấy ví dụ sắp tới có sửa đổi Luật Nợ công vốn có xung đột tới 3 trong 24 Bộ Luật khác mà trong thời gian ngắn cơ quan ban hành dự thảo cũng không kịp đủ thời gian để tham chiếu, đối chiếu với rất nhiều các luật được ban bố bởi các Bộ, ban ngành.

Con số xung đột của một bộ luật tới các bộ luật khác lớn như vậy cho thấy nó chưa sát với thực tiễn và chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển chung của đất nước. Điều đó nếu cố gắng đưa vào thực tế sẽ dẫn tới những khó khăn cho cơ quan tố tụng và Viện Kiểm sát.

Nhiều khái niệm, thuật ngữ chưa thống nhất với quốc tế dẫn đến nội hàm có quá nhiều cách hiểu khác nhau và dễ dẫn tới những tình huống tiêu cực.

Dự thảo một luật ảnh hưởng tới hàng loạt các luật khác.

Sự thiếu ổn định của các văn bản quy phạm pháp luật vẫn là vấn đề rất đáng lưu ý, tạo ra ấn tượng về sự thiếu ổn định trong chính sách của nhà nước khiến người dân, doanh nghiệp chưa thực sự yên tâm đầu tư, kinh doanh.

Thực tế cho thấy, chỉ tính trong 10 năm từ năm 2005 đến năm 2015, có đạo luật đã được sửa đổi, bổ sung từ 2 đến 3 lần. Cá biệt, có trường hợp luật mới được thông qua, chưa có hiệu lực thi hành đã phải sửa đổi, bổ sung. Sự thiếu ổn định của các văn bản pháp quy còn rõ nét hơn.

Tình trạng này gây nhiều khó khăn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh của người dân, doanh nghiệp, đồng thời cũng gây khó khăn cho chính công tác phổ biến, giáo dục, tổ chức thực thi pháp luật của nhà nước.

Báo cáo năng lực cạnh tranh toàn cầu những năm vừa qua (chẳng hạn năm 2015 và 2016) cho thấy sự thiếu ổn định và nhất quán trong chính sách vẫn là yếu tố gây quan ngại hàng đầu cho các nhà đầu tư đang hoạt động ở Việt Nam.

Vấn đề sở hữu phủ bóng đen lên công cuộc tái cơ cấu

TS. Nguyễn Xuân Hòa cho rằng, chính vấn đề sở hữu là rào cản chính để Việt Nam hướng tới tái cơ cấu.

Một số quy định về sở hữu và quyền tài sản không còn phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, trở thành rào cản đối với quá trình phát triển.

Ông lấy ví dụ, quy định về hạn điền trong Luật Đất đai năm 2013 làm cản trở quá trình tích tụ ruộng đất ở nông thôn, gây nhiều khó khăn cho việc ứng dụng khoa học - công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, cản trở quá trình đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp.

TS. Hòa nhận định, một số quy định về sở hữu và quyền tài sản không còn phù hợp với yêu cầu phát triển KT-XH, trở thành rào cản đối với quá trình phát triển.

Ví dụ, quy định về hạn điền trong Luật Đất đai năm 2013 làm cản trở quá trình tích tụ ruộng đất ở nông thôn, gây nhiều khó khăn cho việc ứng dụng khoa học - công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, cản trở quá trình đầu tư của doanh nghiệp vào lĩnh vực nông nghiệp.