Tranh luận nóng

Cần hoãn thủy điện Pak Beng để đánh giá khoa học hơn?

Thứ Hai, 15/05/2017 09:28

(Khoa học) - Thủy điện Pak Beng của Lào được xây dựng mà không có đủ tham vấn cộng đồng và báo cáo kỹ thuật, sớm gây sạt lở và biến mất ĐBSCL.

Ngày 12/5, ông Trần Hồng Hà, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường kiêm Chủ tịch Ủy ban sông Mekong Việt Nam (VNMC) đã chủ trì hội thảo về việc xây dựng Dự án thủy điện Pak Beng của Lào trên dòng chính sông Mekong - dự án đầy tranh cãi của Lào.

Theo đó, ông Hà nhấn mạnh, số liệu báo cáo của dự án còn thiếu và lạc hậu, đặc biệt chưa có quan hệ giữa dự án đập Pak Beng với chuỗi 10 đập khác trên dòng chính sông Mekong ở Lào và các đập ở Trung Quốc (thượng nguồn), cũng như chưa có đánh giá tác động kép giữa biến đổi khí hậu và vấn đề xuyên biên giới.

Can hoan thuy dien Pak Beng de danh gia khoa hoc hon?
Phối cảnh thủy điện Pak Beng trên sông Mekong tại Lào - Nguồn: Pak Beng Hydropower project

Đập thủy điện Pak Beng là công trình thủy điện thứ ba Lào thông báo sẽ xây dựng trong chuỗi 11 dự án thủy điện trên dòng chính sông Mekong, sau 2 dự án Xazaburi và Don Shahong đang xây dựng dù gặp nhiều sự phản đối của dư luận trong và ngoài nước.

Công trình này chưa kết thúc quy trình tham vấn bắt buộc trước khi xây dựng theo quy định của Hiệp định Mekong 1995 của MRC. Tuy nhiên, từ năm 2015, công  ty Datang và phía Lào đã xây dựng các công trình cầu đường, bãi tập kết vật liệu, nhà xưởng ở khu vực xây đập.

Chưa kể, những yêu cầu kỹ thuật cần được đánh giá tác động môi trường ở 7 lĩnh vực liên quan (gồm thủy văn – thủy lực; phù sa – bùn cát – hình thái sông; chất lượng nước - sinh thái thủy sinh; thủy sản; kinh tế - xã hội; giao thông thủy; an toàn đập) đều là những con số đã cũ và mang tính ước lượng chứ không được tính toán cụ thể.

 Điều này, đối với một công trình có tầm ảnh hưởng liên quốc gia là điều đặc biệt đáng chú ý và cần phải xem xét lại.

Theo ý kiến của PGS.TS Lê Anh Tuấn (Đại học Cần Thơ), cần phải hoãn lại dự án này để có đánh giá khoa học hơn.

Ông Tuấn phân tích, báo cáo kỹ thuật của dự án Pak Beng là do Công ty Kỹ thuật Côn Minh (Trung Quốc) sử dụng các số liệu nền từ thập niên 1960 - 1970 trong khi 6 đập thủy điện lớn trên dòng chính Mekong phía Trung Quốc đã làm thay đổi hoàn toàn đặc điểm thủy văn – thủy lực đến đoạn trung và hạ lưu sông Mekong.

 Thuật toán trong báo cáo chủ yếu là dùng phương pháp ước tính theo tỷ lệ khu vực nên chưa thuyết phục và không có điều kiện kiểm chứng.

Can hoan thuy dien Pak Beng de danh gia khoa hoc hon?
Chuỗi dự án thủy điện trên dòng sông Mekong.

Tại hội thảo GS.TS Nguyễn Ngọc Trân, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học kỹ thuật Nhà nước của Quốc hội cảnh báo, ĐBSCL đang bị sạt lở do trầm tích phù sa của dòng sông đang sụt giảm, hậu quả sẽ tăng lên nếu Lào có thêm một thủy điện, can thiệp vào chính dòng sông.

Việc Lào xây dựng thủy điện trên dòng chính sông Mekong mà không có đánh giá tác động môi trường trong ngắn, trung và dài hạn sẽ càng khiến tác động mạnh mẽ lên ĐBSCL ở mức khó lường nhất.

Vị chuyên gia cảnh báo, đập Pak Beng nằm trên vùng động đất mạnh. “An toàn đập là rất quan trọng; đập dây chuyền thì vỡ đập sẽ dây chuyền”, ông nói.

Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện - chuyên gia độc lập nghiên cứu sinh thái ĐBSCL lấy vụ sạt lở làm hàng loạt nhà dân bị sụp xuống sông Hậu, thuộc tỉnh An Giang vừa qua làm minh họa cho những tác động của việc sạt lở vì thiếu trầm tích phù sa.

Ông Thiện đánh giá đây không phải hiện tượng đơn lẻ mà nằm trong khuynh hướng chung là sạt lở khắp nơi ở ĐBSCL mà nguyên nhân chính là thiếu hụt bùn và cát.

Can hoan thuy dien Pak Beng de danh gia khoa hoc hon?
Khu vực sạt lở 14 căn nhà ở An Giang. Ảnh: VnExpress

Theo ông Thiện, việc đánh giá tác động của đập thủy điện Pak Beng phải được đặt trong bối cảnh của 11 đập thủy điện (của Lào và Campuchia - PV) đã và dự kiến xây dựng trên dòng Mekong.

“Nó như một bó đũa, nếu lấy ra từng chiếc thì không thể thấy được chân dung sự tác động của 11 đập thủy điện đến chúng ta”.

Đánh giá tại hội thảo, ông Trần Hồng Hà cho biết sẽ báo cáo Ủy hội sông Mekong quốc tế (MRC) và Chính phủ Việt Nam xem xét tất cả các đề xuất trên nhằm mục tiêu “bảo đảm quyền lợi chính đáng của 20 triệu dân vùng ĐBSCL và cân bằng lợi ích của Lào và các quốc gia trong vùng dựa trên những quy định pháp lý về khai thác nguồn nước sông Mekong”.

Cúc Phương (Tổng hợp)