Tranh luận nóng

Cồn cát Cửa Đại: Cát từ đâu ra?

Thứ Hai, 15/04/2019 07:39

(Khoa học) - Nguyên nhân hình thành cồn cát cho đến nay vẫn chỉ là phỏng đoán, cần có thời gian quan sát để từ đó có ứng xử cho phù hợp với tự nhiên.

Chia sẻ với Đất Việt, ông Nguyễn Sự, nguyên Bí thư Thành ủy Hội An (Quảng Nam) cho biết, cho đến nay vẫn chưa thể nói gì về phương án ứng xử với cồn cát trên biển Cửa Đại như thế nào bởi nguyên nhân hình thành nên cồn cát này vẫn chưa được tìm ra, các chuyên gia vẫn chỉ phỏng đoán.

"Cồn cát là hiện tượng tự nhiên và có nguyên nhân xuất hiện của nó. Thế nhưng đến giờ, việc tìm hiểu vì sao cồn cát hình thành, cát ở đâu mang về đó... vẫn chưa lý giải được.

Cần thời gian để quan sát một cách nghiêm túc, sử dụng các biện pháp quan trắc, nghiên cứu dòng chảy, lượng cát mang ra từ trong bờ ra hàng ngày là bao nhiêu... mới tìm được nguyên nhân hình thành cồn cát để từ đó có ứng xử cho phù hợp với tự nhiên", ông Nguyễn Sự nói.

Cũng chính vì thế mà nguyên Bí thư Thành ủy Hội An chưa thể phát biểu gì về phương án giữ cồn cát lại làm đê chắn sóng từ xa, hay phá hủy cồn cát, đưa cát vào lại bờ biển...

"Phải thuận theo tự nhiên và có ứng xử cho phù hợp, không phải cứ nói giữ là giữ hay nói nạo vét là nạo vét luôn", ông nhấn mạnh.

Con cat Cua Dai: Cat tu dau ra?
Cồn cát trên biển Cửa Đại. Ảnh: Tuổi trẻ

Việc các nhà khoa học có nhiều ý kiến trái chiều về sự hình thành cồn cát trên biển Cửa Đại trong hội thảo do Đại học Thủy lợi tổ chức vào ngày 12/4 đã khẳng định điều ông Nguyễn Sự nói.

Nói về sự hình thành cồn cát Cửa Đại, PGS Trần Thanh Tùng (Đại học Thủy lợi) nhận định, luôn tồn tại một cồn ngầm nối bờ bắc và nam biển Cửa Đại dưới dạng các đảo chắn.

Những năm 1981-1988 xuất hiện cồn cát nổi lệch về phía bắc Cửa Đại, cách bờ 2 km, dài 4,5 km, rộng trung bình 500 m, dân gọi là cồn Áng. Sau trận bão năm 1989, cồn Áng bị dịch chuyển, nối với bờ bắc, tạo doi cát nổi kiểu bán đảo và một vịnh nửa kín bên trong cửa Đại.

Đồng quan điểm, GS Nguyễn Trung Việt, Phó Hiệu trưởng trường ĐH Thủy lợi, cho rằng, sự hình thành cồn cát ở biển Cửa Đại là kết quả của sự hội tụ, tương tác giữa lũ lớn từ sông, tác động của trường sóng vào khu vực ven bờ và trường thủy động lực học biển Cửa Đại.

Từng nghiên cứu rất kỹ về cửa sông Vu Gia - Thu Bồn từ thế kỷ trước, GS.TS Lương Phương Hậu, thành viên Hội đồng tư vấn ĐH Xây dựng, nhận định, sự hình thành ra đảo cát ở biển Hội An là chất trầm tích chủ yếu là sản phẩm xâm thực lòng dẫn của sông Vu Gia - Thu Bồn.

Quá trình sạt lở, bồi tụ bờ biển Cửa Đại song hành với hiện tượng đảo trôi hình thành cồn nổi ngoài cửa sông. Chu kỳ hình thành đảo cát này mất khoảng 20 - 30 năm.

Vì vậy, muốn chống sạt lở bờ biển Cửa Đại không thể không can thiệp vào quá trình hình thành và tồn tại của cồn cát.

Trong khi đó, ông Phùng Đăng Hiếu, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu biển và hải đảo, Tổng cục Biển và Hải đảo (Bộ TN-MT), lại cho rằng một số nhà khoa học đang dựa trên kinh nghiệm sách vở và quy luật tự nghiên để dự đoán cồn hình thành do chủ yếu bùn từ cửa sông của Đại mang ra. Đánh giá đó có cơ sở khoa học, nhưng chưa đủ thuyết phục.

Theo ông Hiếu, cần làm rõ cồn cát hình thành từ đâu, từ đó có thể đưa ra giải pháp khai thác cát ở đó hay không. Hiện vẫn chưa có câu trả lời dòng xói lở ở bờ bãi phía bắc mang cát đi đâu? Liệu vật chất ở cồn có phải phần lớn từ bãi phía bắc hay không?

Theo dõi hội thảo, GS.TS Vũ Trọng Hồng, nguyên Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ NN-PTNT cho rằng, nếu ông là nhà quản lý, những số liệu tại hội thảo này không dùng được bởi chúng không có cơ sở và ông không dám xin tiền Nhà nước để làm.

"Điều quan trọng là phải khảo sát xem cát ấy từ đâu ra? Quảng Nam cần đề nghị Bộ hỗ trợ kinh phí khảo sát xem cát ấy là từ ngoài biển vào, từ dòng ven bờ hay từ sông ra, ngoài ra có hải lưu không, trên cơ sở ấy mới chống được.

Chẳng hạn, nếu nói cát từ sông ra thì có ý kiến phản bác rằng hiện phù sa và cát bị thủy điện giữ, tại sao gần đây lại nhiều hay lại có ý kiến nói có thể do xây dựng đô thị nhiều quá, đổ bừa đổ giấu ra sông, đến mùa lũ thì cát trôi ra... Tất cả đều phải khảo sát để làm rõ.

Thứ hai, về mặt khoa học, Bộ nên ủng hộ trường ĐH Thủy lợi có một đề tài khoa học nghiên cứu về vấn đề này. 

Thứ ba, tỉnh phải có đo đạc, khảo sát, chẳng hạn xem có phải nguyên nhân là từ phía nam ra hay không vì trong nam mùa gió chướng rất mạnh, có thể đẩy cát ra.

Thứ tư, có thể cho nạo vét để tàu thuyền vào, nhưng cũng chỉ là tình huống và ở mức độ nhất định", GS.TS Vũ Trọng Hồng nói.

Về phần mình, Phó Chủ tịch UBND Quảng Nam Lê Trí Thanh sau hơn 3 tiếng ngồi nghe các nhà khoa học nói, cũng thừa nhận những câu hỏi được ông mang ra từ Quảng Nam vẫn chưa có lời giải đáp thỏa đáng.

Dù cuộc hội thảo có nhiều ý kiến hay nhưng để can thiệp vào một hiện tượng ở cửa sông, bờ biển cần có nhiều thời gian với sự tham gia đông hơn của các bộ, ngành liên quan.

Mong muốn của lãnh đạo tỉnh Quảng Nam là các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu để giải đáp những câu hỏi: việc hình thành bãi bồi Cửa Đại là bình thường hay bất thường; cồn cát được hình thành do đâu; nên để thuận theo tự nhiên, không tác động vào cồn cát hay can thiệp bằng một công trình để điều chỉnh hướng đảo cát giảm thiểu tác động không có lợi.

Thành Luân