Tranh luận nóng

Mekong hạn kỷ lục: Nhà điều hành đập Xayaburi lên tiếng

Thứ Hai, 29/07/2019 09:17

(Khoa học) - Đập thủy điện Xayaburi không trữ được nhiều nước, hạn hán là do thời tiết bất thường?

Nhà điều hành dự án đập thủy điện Xayaburi là CK Power mới đây đã lên tiếng trên báo Bangkok Post để giải thích về nguyên nhân diễn ra tình trạng hạn hán chưa từng thấy tại Thái Lan.

Mekong han ky luc: Nha dieu hanh dap Xayaburi len tieng
Đập thủy điện Xayaburi. Ảnh: Bangkok Post

Dù các yếu tố gây hạn trên sông Mekong bao gồm cả biến đổi khí hậu dẫn tới nền nhiệt tăng, lượng mưa thấp nhưng đập Cảnh Hồng ở Trung Quốc và đập Xayaburi ở Lào vẫn được cho là nguyên nhân chính dãn tới tình trạng mực nước sông thấp ở các khu vực Thái Lan của sông Mekong.

Theo thông báo của CK Power Plc - nhà điều hành đập Xayaburi, việc sản xuất điện thử nghiệm của đập đã được tiến hành trong thời gian từ 15-29/7, trước khi tham gia sản xuất điện quy mô lớn cho Cơ quan Phát điện Thái Lan (Egat) vào tháng 10 năm nay.

CK Power phủ nhận những quan điểm cho rằng, việc giữ nước là cần thiết cho thử nghiệm đập thủy điện và đã gây ra hiệu ứng ở hạ lưu.

Nhà điều hành dự án thủy điện Xayaburi đã mời các công ty truyền thông, báo chí tới thăm thực địa để xem cách đập này hoạt động thế nào trong quá trình chạy thử.

Theo CK Power, con đập này không liên quan gì đến hạn hán mà do thiếu mưa ở Luông Pha Băng (Lào) cách đập Xayaburi khoảng 80km về phía Bắc.

Số liệu thủy văn cho thấy, từ tháng 1- 7, chỉ ghi được ít nhất 400mm lượng mưa tích lũy - đây là mức thấp nhất được ghi nhận trong 100 năm nay. Ngoài ra, việc bảo trì đập Cảnh Hồng ở Trung Quốc cũng dẫn tới lượng nước chảy vào khu vực hạ lưu sông Mekong bị giảm đi ít nhiều.

"Chúng tôi không giữ được nhiều nước như nhiều người nhận định. Điều đó là không đúng. Chúng tôi vận hành một đập thủy điện bên dòng sông mà không cần trữ nước. Dòng nước chảy vào đập thủy điện cân bằng với dòng nước chảy ra, đó là khái niệm của một con đập trên dòng sông" -  Phó Giám đốc điều hành Công ty điện lực Xayaburi Anuparp Wonglakorn khẳng định.

Theo công ty này,  lượng nước chảy vào đập vào tháng 7 trung bình khoảng 1.839 m³/s, vốn đã thấp hơn nhiều so với mức 6.452 m³/s năm ngoái.

Dự án thủy điện sông Xayaburi 1.285 megawatt sẽ là một trong những đập thủy điện lớn nhất trên sông Mê Kông, gây ra mối lo ngại của người dân địa phương và các nhà hoạt động về tác động to lớn của nó đối với một trong những thế giới hệ sinh thái nước ngọt lớn nhất.

Con đập sẽ dài 820 mét và cao 32,6 mét với đầu thủy lực định mức là 18 mét. Nằm ở đầu của một khu vực lưu vực rộng 272.000 km2, đập sẽ tạo ra một diện tích hồ chứa 1,3km³ tổng dung lượng lưu trữ và diện tích bề mặt là 49 km2.

Khu vực hồ sẽ có độ sâu 30 mét và trải dài từ 60 đến 90 km. Các chướng ngại vật sẽ có một dòng điều hướng, các cửa cấp thấp để xả trầm tích, 2 cửa dốc để cá có thể đi qua.

Ông Anuparp giải thích quá trình giảm lưu lượng nước được thực hiện dần dần vào năm ngoái để hạn chế mọi tác động đến các cộng đồng ở hạ lưu.

Ông Anuparp nói thêm rằng, đã có những yêu cầu đập này hạ thấp mực nước. Nhưng điều này sẽ không giúp giảm bớt hạn hán vì lượng nước ở phía bắc đập bị hạn chế và cũng có khả năng khiến bờ sông sạt lở nếu được giải phóng nước quá nhanh.

Ông Thanawat Trivisavet, giám đốc điều hành của CK Power và Xayaburi Power, cho biết công ty đã đặt vấn đề môi trường lên hàng đầu vì công ty muốn xem đập Xayaburi trở thành mô hình thủy điện bền vững cho khu vực hạ lưu sông Mekong. Việc xây dựng đập thủy điện Xayaburi đã tuân thủ tất cả các hướng dẫn của Ủy hội sông Mekong, đặc biệt là các khía cạnh gây tranh cãi liên quan đến trầm tích và đường đi của cá.

"Một mình chúng tôi đã chi 19,4 tỷ baht để xây dựng hệ thống giúp cá di cư ngược dòng. Chúng tôi đã áp dụng công nghệ tốt nhất trên thế giới để có thể đạt được điều này trong dự án Xayaburi. Đập cũng được thiết kế để cho phép các dòng trầm tích đi qua đập thay vì chúng bị mắc kẹt ở hai bên đập. Chúng tôi hiểu rằng, trầm tích là nguồn thức ăn cho cá và là nguồn phân bón tuyệt vời cho thực vật trên sông và trên bờ" - ông Thanawat Trivisavet tuyên bố.

Theo ông Trivisavet, "thang cá" cũng được công ty đầu tư rất lớn, là một cấu trúc tạo điều kiện cho sự di cư tự nhiên của cá. Công ty này đã mất khoảng 5 năm để hoàn thành công trình thang dài 460 m và 18 mét chiều rộng, với độ dốc 1,2%. Một cái thang có kích thước này sẽ phù hợp với kích thước của tất cả các loài cá.

Nhà điều hành dự án điện này cũng xây dựng 48 "hồ bơi" được ví là nơi trú ẩn của cá để chúng không bị ảnh hưởng bởi dòng nước mạnh.

Khi cá bơi đến "khóa thang cá" chúng sẽ bơi tiếp trên một con kênh có độ dốc vừa phải được lên kết với dòng sông ở thượng nguồn trong khoảng 1 giờ đồng hồ.

Bên cạnh đó, khóa điều hướng cho các tàu nhỏ đi qua đập cũng sẽ là một cánh cửa nữa cho cá bơi qua.

Theo ông Thanasak Poomchaivej, giám đốc kỹ thuật môi trường của dự án, cho biết tất cả các thiết kế đã được tối ưu hóa để làm giảm bớt các mối quan tâm sinh thái, đặc biệt là thang cá, mặc dù tốn rất nhiều tiền và thời gian để phát triển các công trình như "thang cá".

Ông nói thêm rằng kết quả ban đầu cho thấy một kết quả "thỏa mãn" với lượng cá đi qua đập Xayaburi bằng công nghệ thang cá. Trong tương lai, họ có ý định gắn chip vào những con cá di cư này để các nhà khoa học có thể nghiên cứu chi tiết về tuyến đường sinh sản của chúng.

Ông Phonesay Phongsavath - Trưởng phòng Phát triển Dự án thuộc Bộ Năng lượng và Mỏ của Lào ca ngợi Đập này là mô hình khai thác năng lực của đất nước trong sản xuất thủy điện theo cách thân thiện với môi trường.

Ông Phoneay nói thêm rằng người Lào cũng sẽ được hưởng lợi từ dự án. Điều kiện sống tốt hơn nhờ tạo việc làm và sự giàu có, cùng với chuyển giao công nghệ sẽ tăng kỹ năng kỹ thuật trong nước. Có 15 ngôi làng bị ảnh hưởng bởi dự án. 7 làng trong số đó đã được yêu cầu tái định cư, buộc phải di dời 2.975 người.

Mekong han ky luc: Nha dieu hanh dap Xayaburi len tieng
Đập thủy điện Xayaburi sẽ là đập lớn nhất Đông Nam Á.

Công ty này đã đầu tư 135 tỷ baht vào dự án xây dựng 8 năm qua, bắt đầu vào năm 2012 và hiện đã hoàn thành 99,4%.

Ước tính, đập thủy điện Xayaburi sẽ sản xuất 7.600 gigawatt giờ (GWh) điện mỗi năm, trong đó 7.300GWh sẽ được gửi đến huyện Tha Li ở tỉnh Loei ở Thái Lan, phần còn lại được phép sử dụng trong nước ở Lào.

Đến năm 2050, dự án sẽ được chuyển giao cho Chính phủ Lào. Đây là khoản đầu tư thủy điện thứ hai của công ty Thái Lan này tại Lào sau thành công của đập Nam Ngum 2.
 
Dự án Xayaburi được hỗ trợ bởi Chính phủ Lào, quốc gia gần đây đã tuyên bố sẽ trở thành "Pin của châu Á" nhờ tài nguyên sông.

Cúc Phương