Tranh luận nóng

Tham vấn thủy điện Luang Prabang: VN đề xuất gì?

Thứ Ba, 05/11/2019 11:26

(Khoa học) - Công trình thủy điện Luang Prabang trước khi xây dựng phải được đánh giá đầy đủ các tác động tới dòng chảy, hệ sinh thái của hệ thống sông Mekong.

Sau khi Ủy ban sông Mekong (Lào) gửi kế hoạch triển khai dự án thủy điện Luang Prabang, ngày 4/11, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã tổ chức tham vấn các sở ngành để hạn chế tác động môi trường do thủy điện này gây ra cho Việt Nam.

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ TN-MT Lê Công Thành, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban sông Mekong Việt Nam cho biết: Hiện nay, ở vùng thượng nguồn sông Mekong, Trung Quốc đã hoàn thành và đưa vào sử dụng 11 công trình thủy điện. Tại vùng hạ lưu sông Mekong, các nước Campuchia, Lào và Thái Lan cũng đang có kế hoạch xây dựng 11 công trình thủy điện trên dòng chính.

Đến nay, Lào đã sắp hoàn thành xây dựng 2 công trình là Xayaburi và Don Sahong và đã tiến hành tham vấn vùng cho 2 công trình thủy điện khác là Pak Beng và Pak Lay.

Báo Tài nguyên và Môi trường, cơ quan của Bộ TN-MT dẫn lời Thứ trưởng Thành lưu ý, khác với các công trình thủy điện dòng chính sông Mekong trước đây, công trình thủy điện Luang Prabang của Lào sẽ có sự tham gia đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam nên càng thu hút nhiều hơn sự quan tâm và chú ý của dư luận xã hội.

Thực tế cho thấy, việc tham gia đầu tư của Việt Nam trong Dự án thuỷ điện Luang Prabang của Lào đã được chúng ta cân nhắc trong một thời gian dài. Điều này thể hiện sự cẩn trọng và toàn diện của Việt Nam trong xem xét mọi khía cạnh đối với phát triển thuỷ điện dòng chính sông Mekong. Mặc dù có sự tham gia đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam vào Dự án thuỷ điện Luang Prabang nhưng mọi quy trình, thủ tục thực hiện tham vấn đối với Dự án thuỷ điện này sẽ được hoàn toàn tuân thủ theo các quy định và tiêu chuẩn kỹ thuật của Ủy hội sông Mekong quốc tế.

Tham van thuy dien Luang Prabang: VN de xuat gi?
Đoạn sông Mekong chảy qua Luang Prabang, Lào. Ảnh: MRC.

"Quyết định đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam vào công trình thủy điện Luang Prabang của Lào sẽ giúp chúng ta có thể chủ động hơn trong việc tham gia ngay từ đầu vào quá trình lựa chọn phương án thiết kế, thi công và vận hành công trình trên cơ sở điều tiết đa mục tiêu. Qua đó, góp phần giảm thiểu được tác động của không chỉ công trình thủy điện này mà còn của tổ hợp các công trình thủy điện trên dòng chính sông Mekong", Thứ trưởng Bộ TN-MT Lê Công Thành nhận xét.

Trên cơ sở kết quả tham vấn, Việt Nam cũng sẽ phối hợp chặt chẽ cùng các quốc gia thành viên khác yêu cầu Chủ đầu tư điều chỉnh thiết kế Dự án, hoàn thiện các biện pháp giảm thiểu tác động, xây dựng các chương trình theo dõi, giám sát tác động đảm bảo đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của Ủy hội sông Mekong quốc tế trước khi xây dựng công trình thủy điện này và biến quá trình tham vấn cho thủy điện dòng chính Luang Prabang trở thành hình mẫu cho áp dụng các giải pháp giảm thiểu tác động cho các công trình thủy điện dòng chính sông Mekong. 

Tham vấn về công trình tại hội thảo, các đại biểu đều cho rằng: ĐBSCL đã, đang và sẽ phải gánh chịu tất cả các tác động không nhỏ từ các hoạt động phát triển thủy điện trên dòng chính Mekong. Đặc biệt là trong bối cảnh nhu cầu về tài nguyên nước trong lưu vực ngày càng tăng mạnh, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, nhiều hiện tượng như sạt lở, sụt lún, xâm nhập mặn vào sâu trong nội đồng đã xuất hiện từng ngày, từng giờ đe dọa đời sống và hoạt động sản xuất của người dân vùng ĐBSCL.

Trên cơ sở đó, các đại biểu đóng góp nhiều ý kiến quan trọng đối với Kế hoạch tham vấn quốc gia cho Dự án thủy điện Luang Prabang của Lào. Trong đó, công trình thủy điện Luông Prabang trước khi xây dựng phải được đánh giá đầy đủ các tác động tới dòng chảy, hệ sinh thái của hệ thống sông Mê Công, đặc biệt là những ảnh hưởng của công trình thủy điện này đối với khu vực ĐBSCL.

Bày tỏ sự quan tâm về Dự án thủy điện Luang Pranbang của Lào, trao đổi với Đất Việt trước đó, GS.TS Vũ Trọng Hồng, nguyên Thứ trưởng Bộ NN-PTNT cho hay, việc yêu cầu Lào dừng xây dựng thủy điện trên sông Mekong là không thể bởi quốc gia chỉ có rừng và nước này cần có nguồn sống. Điều Việt Nam có thể làm là đưa ra các đề xuất để trong quá trình nước bạn vận hành và khai thác công trình sẽ giảm thiểu được các rủi ro cho Việt Nam, cụ thể là cho ĐBSCL.

Cùng chia sẻ quan điểm này, trong một bài viết trên báo Thanh niên, TS Tô Vân Trường, chuyên gia về môi trường cho rằng, Việt Nam chỉ có thể đòi hỏi Lào và các nước thượng lưu giải quyết những hậu quả xấu của các công trình thượng lưu và đảm bảo tính bền vững của phát triển dòng sông chung. Ngoài ra, ông lưu ý về bài toán "đánh đổi" cần chọn cái dở ít nhất trong những cái dở vì Trung Quốc sẵn sàng nhảy vào đầu tư và chi phối các hoạt động của thủy điện ở Lào.

Theo TS Trường, nếu Việt Nam không thể cấm việc xây dựng thủy điện ở Lào, thì nên chủ động tham gia yêu cầu họ từ khâu thiết kế đến quy trình vận hành đảm bảo việc nghiên cứu các chính sách cần phải thiết lập và các cơ chế giám sát mà qua đó chúng ta đòi hỏi việc xem xét dự án Luang Prabang là một phần của tổng thể hệ thống Mekong cho các yếu tố sau: Hệ sinh thái thủy sản gồm cả thượng và hạ lưu Luang Prabang; Việc suy giảm trầm tích và vai trò của Luang Prabang trong tổng thể; Việc duy trì dòng chảy tối thiểu và hệ thống vận hành các hồ chứa; Việc dự báo dòng chảy chống thiên tai: lũ, kiệt và xâm nhập mặn cũng như giao thông thủy.

Bổ sung thêm, GS Vũ Trọng Hồng lưu ý, Việt Nam phải chuyển chiến lược sản xuất nông nghiệp và tích nước cho mùa kiệt trên cơ sở tận dụng những gì ĐBSCL đã có và ổn định hàng mấy trăm nay qua. Đó là phải tận dụng hàng ngàn kênh rạch ở ĐBSCL, khơi thông những con kênh chết để làm nơi trữ nước.

Minh Thái (Tổng hợp)