Tranh luận nóng

TQ xây thủy điện ở Lào: Hậu quả khôn lường cho ĐBSCL

Chủ Nhật, 07/05/2017 07:24

(Khoa học) - Theo các chuyên gia, tài liệu khảo sát lấy cơ sở triển khai dự án thủy điện Pak Beng của Lào quá sơ sài, thiếu sót.

Đây là thông tin được đưa ra tại hội thảo Tham vấn dự án thủy điện Pak Beng của Lào trên dòng chính sông Mekong ngày 5/5. Theo đó, nếu công trình được xây dựng trên nền khảo sát như vậy sẽ để lại nhiều hậu quả khôn lường cho vùng hạ du, đặc biệt là ĐBSCL của Việt Nam.

Ông Nguyễn Anh Đức, Giám đốc Trung tâm hỗ trợ phát triển sông Mekong thuộc Ủy ban sông Mekong Việt Nam, nêu cụ thể, số liệu bùn cát không đầy đủ, thiếu tính thống nhất, không phản ánh được tải lượng bùn cát trong thực tế.

Thiếu thông tin về lịch vận hành, thay đổi mực nước giờ/ngày, về tương tác của Pak Beng với các thủy điện đã và đang được xây dựng trên lưu vực sông Mekong.

TQ xay thuy dien o Lao: Hau qua khon luong cho DBSCL
Mô hình dự án đập thủy điện Pak Beng trên dòng chính sông Mekong thuộc lãnh thổ Lào - Ảnh: Pak Beng Hydropower Project

Việc mô phỏng mô hình của chủ đầu tư thiếu thông tin về số liệu đầu vào, chuỗi thời gian mô phỏng và các tham số trong các mô hình; thiếu thông tin về việc xây dựng, hiệu chỉnh, kiểm định mô hình, thiếu mô hình hình thái sông...

Thông tin về công trình thủy điện này cũng thiếu đánh giá tác động xuyên biên giới đến các quốc gia hạ lưu khác; thiếu thông tin tác động xuống hạ lưu công trình; không đánh giá tác động xuyên biên giới của hệ thống công trình thủy điện dòng chính sông Mekong.

“Thiết kế công trình chỉ ưu tiên về phát điện, ít quan tâm đến môi trường. Thiết kế đập Pak Beng sẽ giữ lại hầu hết bùn cát đáy, việc xả phù sa bùn cát chủ yếu nhằm bảo vệ công trình, làm hao hụt lượng lớn tại phía hạ lưu đập nên cần phải xem xét lại”, ông Đức nói.

Đặc biệt, thủy điện Pak Beng lại lấy theo tiêu chuẩn Trung Quốc. Báo Tuổi trẻ dẫn lời ông Đức cho rằng không nên chỉ thực hiện theo tiêu chuẩn Trung Quốc mà cần phải tuân theo các tiêu chuẩn quốc tế kết hợp với dữ liệu vùng cũng như hệ thống quan trắc và dự báo hiện có của ủy ban sông Mekong.

Về tác động đến thủy sản, đại diện Bộ NN-PTNT cho biết, chủ đầu tư thừa nhận thủy điện Pak Beng sẽ gây tác động lớn đến cá di cư nhưng thiết kế đường dẫn cá của đập thủy điện chưa thuận lợi cho việc di chuyển của cá.

Theo đánh giá sơ bộ của nhóm công tác quốc gia về tác động của dự án thủy điện Pak Beng, bất kỳ tác động bất lợi nào từ việc suy giảm chất lượng nước, tải lượng dinh dưỡng đều gây tác động và quan ngại của gần 20 triệu người dân khu vực ĐBSCL.

Tính toán sơ bộ cũng cho thấy, tác động tích lũy của dự án thủy điện Pak Beng cũng với các bậc thang thủy điện dòng chính sông Mekong có thể làm giảm từ 6-10% nguồn chất dinh dưỡng (đạm và lân) cho ĐBSCL.

Bên cạnh đó, những biểu hiện về thay đổi chế độ dòng chảy và mức độ xâm nhập mặn, sạt lở ngày càng có xu thế diễn biến bất thường và dự báo gia tăng do tác động của các bậc thang thủy điện dòng chính Mekong.

Thủy điện Pak Beng dự kiến được xây dựng trên dòng chính sông Mekong tại tỉnh Oudomxay thuộc Bắc Lào, có công suất lắp đặt 912 MW với sản lượng 4.775 GWh điện mỗi năm.

Dự án Pak Beng có chiều cao tối đa của đập khoảng 64m, chiều dài đỉnh đập khoảng 896,70m. Đây là dự án thủy điện thứ ba trên dòng chính sông Mekong thuộc lãnh thổ Lào, sau thủy điện Xayaburi và Don Sahong.

Đập Pak Beng do Công ty Datang Overseas Investment Co., Ltd. (Datang) của Trung Quốc thiết kế và đầu tư thông qua một thỏa thuận ký kết với Chính phủ Lào năm 2007.

Theo kế hoạch, 90% điện sản xuất từ dự án này sẽ được bán cho Thái Lan và 10% còn lại do Tập đoàn Điện lực của Lào phân phối trong nước. Chính phủ Lào cho biết công trình đập Pak Beng dự kiến được khởi công năm 2017, hoàn tất vào năm 2023 và bắt đầu đi vào hoạt động thương mại năm 2024.

Hồi tháng 2/2017, tại cuộc họp cấp khu vực của các bên liên quan về dự án thủy điện Pak Beng tại Luang Prabang, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và môi trường Lào Sommad Pholsena cam kết nước này sẽ nỗ lực để có tiến trình tham vấn hiệu quả và có ý nghĩa về dự án này.

Còn TS Davong Phonekeo - thư ký thường trực của Bộ Năng lượng và Mỏ Lào - cho biết phát triển thủy điện bền vững là một chính sách tốt mà Lào đang theo đuổi.

Ông cho rằng dù có tăng trưởng kinh tế ấn tượng gần đây, Lào vẫn là quốc gia kém phát triển nhất khu vực Mekong, do đó việc phát triển thủy điện theo cách bền vững và có trách nhiệm là chất xúc tác cho phát triển kinh tế và giúp cho hàng triệu người nước này thoát nghèo.

Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn không ngừng lo lắng đập thủy điện sắp xây dựng của Lào sẽ ảnh hưởng đến khu vực hạ du, đặc biệt là ĐBSCL.


Minh Thái
(Tổng hợp)