Tranh luận nóng

Xét nghiệm cộng đồng phát hiện Covid-19: Nên làm thế nào?

Thứ Ba, 24/03/2020 07:41

(Khoa học) - "Xét nghiệm cộng đồng là cần thiết nhưng tôi lo nhất vẫn là năng lực thực hiện xét nghiệm trong nước có đáp ứng được không?..."

Trong những ngày gần đây, số bệnh nhân nhiễm Covid-19 tại Việt Nam có xu hướng tăng nhanh. Theo ghi nhận, tính tới 22h ngày 23/3, Việt Nam có 123 trường hợp dương tính với Covid-19. Trước tình hình đó, PGS.TS Trần Đắc Phu - Nguyên cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) cho rằng cần phải làm xét nghiệm cộng đồng.

Xet nghiem cong dong phat hien Covid-19: Nen lam the nao?
Các chuyên gia cho rằng nên thực hiện xét nghiệm cộng động để phát hiện sớm Covid-19. Ảnh: Dân sinh

"Chống Covid-19 là phải đánh từ trong ra và chống từ ngoài vào, vì thế, phải làm xét nghiệm cộng đồng để sớm phát hiện những trường hợp lây nhiễm trong cộng đồng, kịp thời có giải pháp cách ly và điều trị", ông Phu nói.

Đề cập tới giải pháp này, PGS Trần Đắc Phu lưu ý tới hai trường hợp là y tá của Bệnh viện Bạch Mai, đây là hai trường hợp không lây nhiễm chéo từ bệnh nhân mà do được phát hiện nhiễm bệnh sau khi đi du lịch từ Côn Đảo về. Với hai trường hợp này, ông Phu cho rằng đã có dấu hiệu diễn biến phức tạp về nguồn gốc dịch bệnh, do đó, yêu cầu thực hiện xét nghiệm cộng đồng là cần thiết.

Tuy nhiên, vấn đề ông Phu lo ngại vẫn là năng lực thực hiện xét nghiệm trong nước hiện còn hạn chế. Cả nước có tất cả 22 cơ sở xét nghiệm, trong đó, trang thiết bị phục vụ xét nghiệm rộng rãi chưa thể đáp ứng được ngay.

"Để thực hiện xét nghiệm cộng đồng chắc chắn rất tốn kém, cần khoản chi phí rất lớn nhưng đây là việc bắt buộc phải làm.

Nếu không phát hiện sớm, kịp thời cách ly, nguy cơ bùng phát, lây lan dịch bệnh trong cồng đồng ngày càng cao, như vậy cũng sẽ càng trở thành gánh nặng cho hệ thống điều trị.

Điều tôi lo nhất vẫn là năng lực xét nghiệm của chúng ta. Phải có đủ thiết bị, máy móc mới có thể làm xét nghiệm cộng đồng được. Hiện đã có chỉ đạo Công ty Việt Á cung cấp test kid phát hiện nhanh Covid-19, bên cạnh đó cũng có chỉ đạo tiếp tục nhập thêm trang thiết bị, máy móc, xét nghiệm từ Hàn Quốc nhưng chúng ta vẫn đang chờ", ông Phu nói.

Trong điều kiện năng lực xét nghiệm còn hạn chế, ông Phu cho rằng có thể ưu tiên xét nghiệm tại những điểm nóng trước, những tỉnh, thành phố, quận, huyện có nguy cơ cao hơn để làm trước.

Đề cập tới việc cách ly, xét nghiệm cho hàng nghìn người nhập cảnh tại sân bay, ông Phu cho rằng đây không được coi là xét nghiệm cộng đồng mà chỉ là phát hiện sớm với những trường hợp nhập cảnh từ nước ngoài về nước.

"Xét nghiệm cộng đồng là phải thực hiện với các mẫu đang sinh sống tại cộng đồng dân cư trong nước. Việc này phức tạp, tốn kém hơn nhiều", ông Phu nói.

Xét nghiệm cộng đồng cũng là vấn đề được GS Nguyễn Văn Tuấn - Đại học New South Wales (Úc) đề cập từ trước đó. Trong bối cảnh số ca nhiễm bệnh ngày càng tăng nhanh những ngày gần đây, GS Nguyễn Văn Tuấn nhắc lại đề nghị Việt Nam nên làm xét nghiệm cấp cộng đồng vì số ca tiềm ẩn nhiều quá. Đây cũng là giải pháp hiệu quả giúp Hàn Quốc giảm tốc nhanh chóng sự lây lan của Covid-19.

Tuy nhiên, vị GS cũng lưu ý Việt Nam không thể tiến hành xét nghiệm cộng đồng như Hàn Quốc, vì không đủ tài nguyên và kĩ thuật. Do đó, ông cho rằng cách làm hay nhất là dùng phương pháp thiết kế theo mô hình surveillance và số cỡ mẫu tối thiểu là 9000 người.

Theo mô hình surveillance, sẽ lấy mẫu ngẫu nhiên theo phương pháp phân tầng. Cụ thể hơn: bước 1, chọn ngẫu nhiên một số phường trong thành phố sao cho đồng đều giữa các quận; bước 2 lên danh sách dân cư trong những phường được chọn; bước 3, lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo giới tính và độ tuổi; và bước 4 là làm xét nghiệm RC-PCT trên những người được chọn.

Về số cỡ mẫu tối thiểu, vị GS cho rằng tùy thuộc vào tỉ lệ dương tính (detection rate). Theo số liệu báo cáo thì Việt Nam đã làm xét nghiệm trên 9696 người. Trong số này, có 61 người dương tính, tức tỉ lệ là 0.63%.

Việt Nam sẽ có vắc xin COVID-19: Tín hiệu vui

Tuy nhiên, ở các nước khác thì tỉ lệ dương tính dao động rất cao. Phân tích tổng hợp (meta-analysis) từ dữ liệu của 48 nước thì thấy tính trung bình, tỉ lệ dương tính là 2.7% (khoảng tin cậy 95% dao động từ 0.5 đến 3.8%).

Ví dụ, muốn có tỉ lệ chính xác trong vòng 0.5%, và với sai số loại I là 5%, thì cần làm xét nghiệm bao nhiêu người? Dân số TP.HCM là khoảng 10 triệu. Đưa các tham số đó và 'design effect = 3' vào phương trình tính toán, câu trả lời đơn giản là 9032 người. Như vậy, nếu thực hiện theo cách này, GS Nguyễn Văn Tuấn dự tính chương trình xét nghiệm cộng đồng ở riêng TP.HCM cần ít nhất là 9000 người.

Tương tự với cách tính trên sẽ ra được cỡ mẫu với các tỉnh, thành địa phương khác. Tuy nhiên, cũng cho rằng trong điều kiện kỹ thuật và khả năng kinh phí trong nước còn hạn chế, GS Nguyễn Văn Tuấn đề xuất phương án xét nghiệm có thể ưu tiên lấy mẫu theo 'trọng số', tức là vùng có nguy cơ cao sẽ lấy mẫu nhiều hơn vùng có nguy cơ thấp để xét nghiệm trước.

Hoài An