Tranh luận nóng

Chuyển nước sông Mê Kông: Thấp thoáng bóng Trung Quốc

Thứ Hai, 25/07/2016 07:22

(Liên hiệp hội) - Các chuyên gia đã lên tiếng cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn khi Thái Lan, Lào, Campuchia đẩy mạnh các dự án chuyển nước sông Mê Kông.

Các đại dự án chuyển nước Mekong ''báo tử'' ĐBSCL

Dưới sự hỗ trợ của Trung tâm con người và thiên nhiên, một nhóm các chuyên gia đã đi khảo sát thực tế tại Campuchia, một số tỉnh Đông Bắc của Thái Lan tìm hiểu về các dự án chuyển nước dòng Mê Kông của hai nước này.

Tại tọa đàm: "Rủi ro tiềm ẩn từ các dự án chuyển nước sông Mê Kông tới ĐBSCL", ngày 20/7, TS Nguyễn Nhân Quảng - Chuyên gia quản lý lưu vực sông, người dẫn đầu đoàn khảo sát, nêu rõ: "Các đại dự án chuyển nước của Thái Lan có 2 loại: Thứ nhất, là từ lưu vực sông Mê Kông sang lưu vực sông khác; các tuyến dự án Kok-Ing-Nan, Ing Yom...

Thứ hai, chuyển nước trong lưu vực sông Mê Kông, từ bờ trái sang bờ phải, từ bờ phải vào sâu nội địa với nhiều tuyến khác nhau.

Chuyen nuoc song Me Kong: Thap thoang bong Trung Quoc

TS Nguyễn Nhân Quảng phát biểu tại tọa đàm

Đầu tiên phải nói đến là dự án tuyến Mê Kông - Huai Luang - Nong Han - Lam Pao: Dự án dự kiến xây dựng khoảng 30 hồ chứa gần hợp lưu của các sông nhánh với sông Mê Kông  để chuyển nước sông Mê Kông vào trữ tại các hồ chứa, tưới cho các vùng canh tác.

Dự án đã được Ủy ban Nước Quốc gia Thái Lan thông qua (ngày 12/1/2016) và đang chờ thẩm định Báo cáo đánh giá tác động môi trường. Trên thực tế đã thực hiện được giai đoạn 1 bằng việc xây hồ chứa Nong Han với diện tích khoảng 22.500 rai, tôn cao đê bao để trữ nước mùa mưa phục vụ tưới cho các diện tích canh tác quanh khu vực các hồ.

Từ khi có hồ, với mục nước vừa phải, các loài cây sống trong nước, đặc biệt là hoa sen/hoa súng đã làm khu vực trở thành điểm du lịch hấp dẫn du khách, là nguồn sống của nhiều người dân địa phương.

Với hệ sinh thái phong phú, vùng hồ Nong Han với diện tích 45km2 đang được đềnghị là điểm RAMSAR. Nếu đào hồ sâu thêm, tôn cao đê bao quanh để dung tích đạt 102 triệu m3, hàng năm phải chuyển 2,8 tỷ m3 nước từ sông Mê Kông, các hệ sinh thái ảnh hưởng, sen/súng sẽ chết.

Thực tế, Thái Lan đã xây một đập tạm trên sông Huai Luang gần cửa sông Mê Kông (cách 100m) trên đó lắp đặt 4 máy bơm, mỗi ống đường kính 0,5m để bơm nước với lưu lượng khoảng 600m3/giờ khi cần qua đập tạm lên đoạn sông từ đập tạm đến cửa điều tiết cách đó 1km.

Tại đập này có 3 cửa van phẳng, trong mùa kiệt 2 cửa đóng kín, còn cửa thứ ba không hết mà chỉ đóng tới mức chênh lệch thượng hạ lưu khoảng 2m. Từ sát cửa này phía hạ lưu, 4 máy bơm nữa được lắp đặt để bơm nước từ đoạn trung chuyển lên đập.

Một dự án khác đó là dự án Kong-Loei-Chi-Mun, đây là dự án do Cục Tưới Hoàng gia Thái lan làm chủ đầu tư. Việc chuẩn bị xây dựng dự án được chia làm 9 giai đoạn, trong đó, giai đoạn 1 sẽ được triển khai trong 450 ngày, từ 9/10/2015 đến 31/12/2016.

Mục đích của dự án là chuyển nước từ sông Mê Kông về lưu vực sông Chi/Mun vùng Đông Bắc. Dự án có 6 kênh với tổng chiều dài là hơn 2.200k, chảy qua 17 tỉnh và 113 huyện.

Lưu lượng nước lấy từ sông Loei (sát cửa sông Mê Kông) dao động trong khoảng 138-147 m3/s. Có thông tin lượng nước chuyển qua Loei vào Chi-Mun có thể lên tới 4 tỷ m3/năm.

Riêng với Campuchia, do đặc điểm thủy văn dòng chảy của sông Mê Kông, chênh lệch giữa lượng nước trong mùa mưa lũ và mùa khô là khá lớn. Hàng năm, trong thời kỳ nước lũ sông Mê Kông từ thượng nguồn chảy về quá lớn, lòng dẫn sông Mê Kông không đủ khả năng tiêu thoát nên đã xảy ra hiện tượng chảy tràn hai phía bờ sông.

Vì vậy không chỉ trong mùa khô mà ngay cả cuối mùa mưa, nhiều địa điểm thuộc Campuchia đã thiếu nước tưới.

Vì thế, nước này cũng đang thực hiện dự án tưới Vaico, là dự án do nhà đầu tư Trung Quốc thực hiện, với mục đích chuyển nước lũ sông Mê Kông chảy tràn qua bờ tả và qua sông Samdei vào trữ tại hồ Krapik (dung tích trữ khoảng 800-100 triệu m3) dẫn nước cho các vùng trồng lúa ở phía hạ lưu thuộc các tineh Kampong Cham, Prey Veng và Svey Rieng, diện tích tưới gồm gần 110.000ha mùa mưa và hơn 27.000 ha mùa khô. Dự án chia làm 2 giai đoạn với tổng kinh phí khoảng 200 triệu USD.

Giai đoạn 1 từ năm 2012 đến 2017 với các hạng mục chính là một cống lấy nước mùa lũ từ sông Samdei tại vị trí gần làng Dom Nak Prean. Tuyến kênh chính dẫn nước từ hồ đi các tỉnh Kongpong Chàm, Preyveng, Sveyreng.