Tranh luận nóng

Chuyển nước sông Mê Kông: Thấp thoáng bóng Trung Quốc

Thứ Hai, 25/07/2016 07:22

(Liên hiệp hội) - Các chuyên gia đã lên tiếng cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn khi Thái Lan, Lào, Campuchia đẩy mạnh các dự án chuyển nước sông Mê Kông.

Việt Nam gánh họa

Đánh giá về tác động của các dự án chuyển nước trên đến vùng hạ lưu, ông Quảng chỉ rõ: "Nếu tất cả các dòng nhánh bên bờ hữu sông Mê Kông thuộc Thái Lan (khoảng trên 20 sông nhánh lớn nhỏ) đều có các cống/trạm bơm lấy/chuyển nước vào trữ trong các hồ chứa, cùng với các dự án tương tự ở Campuchia, lượng nước lũ về ĐBSCL của Việt Nam sẽ giảm bớt.

Lượng nước lũ giảm bớt cộng với tác động làm thay đổi chế độ dòng chảy lũ do việc tích nước và vận hành các đập thủy điện trên thượng lưu, hiện tượng lũ lớn hay "lũ đẹp" thường thấy trước đây ở ĐBSCL vì thế nay ít xuất hiện.

Ngoài số lượng nước, lượng phù san chắc chắn cũng sẽ bị suy giảm. tác dụng thau chua, rửa phèn, bồi bổ phù sa cho các diện tích canh tác ở ĐBSCL sẽ bị ảnh hưởng.

Các tác động này, cộng với các tác động do các đập thủy điện gây ra sẽ là đáng kể, đặc biệt là thay đổi chế độ dòng chảy mùa mưa/lũ và các tác động tới hệ sinh thái môi trường thủy sinh, các loài cá".

Trong khi đó, TS Nguyễn Hồng Toàn - Chuyên gia Ủy ban sông Mê Kông Việt Nam lại cho rằng, vấn đề chuyển nước trên lưu vực sông không phải vấn đề mới, nó đã tồn tại từ những năm 1960, Thái Lan đã có nhiều chương trình tận dụng nước sông; năm 1990 nghiên cứu các hồ trữ nước; năm 2004, xúc tiến một số dự án vùng Đông Bắc; năm 2006, bắt đầu chuyển nước ngoài lưu vực sông.

Bản thân Việt Nam cũng nhận định vấn đề chuyển nước sẽ đe dọa hạ du, vì nếu như thủy điện kết hợp chuyển nước hệ quả còn nguy hiểm hơn rất nhiều.

Nhìn về lưu vực sông Mê Kông thì mới thấy được chúng ta ở vị thế bất lợi, Thái Lan chiếm 18% dòng chảy, Campuchia chiếm 18%, VN chiếm 11%, thế nhưng 95% lượng dòng chảy của chúng ta lại từ nước ngoài về. Đặc biệt, Trung Quốc chiếm 50% dòng chảy vào mùa khô, nếu Trung Quốc hỗ trợ cho các nước thượng lưu chuyển nước vào mùa khô thì hệ quả khó lường.

"Hiện nay, chúng ta không có thế mạnh cả về kinh tế lẫn chính trị để có thể yêu cầu các nước không được xây dựng thủy điện, chuyển nước, trong khi hàng nghìn trạm bơm đang trực chờ dã chiến, nước bơm xuống bao nhiêu thì lấy bấy nhiêu.

Cho nên, chúng ta chuẩn bị phải đối diện với xâm nhập mặn, đa dạng hóa cây trồng, thúc đẩy hợp tác với các quốc gia khác", ông Toàn nói.

Theo ông Toàn, trong tháng 4, tháng hạn nhất, lưu lượng nước sông Mekong về Việt Nam có thể mất 120 - 400m3/giây do các dự án chuyển nước trong khi lưu lượng nước mùa kiệt trung bình chỉ 1.000m3/giây.

Nếu chuyển nước ngoài lưu vực, thì nước về Tân Châu, Châu Đốc giảm 100-300m3/s, nếu tích nước sông nhánh, dòng chính giảm 800m3/s, đây mới là rủi ro nguy hiểm.

Cái khó của Việt Nam

Một vấn đề khác được các chuyên gia đề cập đến, đó chính là vai trò của Ủy hội sông Mê Kông Việt Nam.

Theo TS Nguyễn Hồng Toàn, hợp tác Mê Kông phải là hợp tác cùng thắng, chứ không thể là thua hay thắng. Nên thiết lập cơ chế hợp tác tích cực với Ủy hội sông Mê Kông và Ủy ban sông Mê Kông VN.

Phải có bước đột phá, tìm kiếm các đối tác, các viện khoa học, các trường. Chuyển nước chắc chắn sẽ xảy ra, từ trước đến nay, Ủy hội có nghiên cứu, nhưng các nghiên cứu chưa có sự phối hợp, vì thế cần có một cơ chế cụ thể, dựa trên nguyên tắc cùng chia sẻ lợi ích cùng nhau thì mới có hiệu quả.

Chính phủ Thái Lan đã dự kiến chi 1,8 tỷ USD để thực hiện kế hoạch chuyển nước sông Mekong.

Trong khi, TS Đào Trọng Tứ, Mạng lưới sông ngòi Việt Nam cho rằng, hiện nay Ủy ban Sông Mê Kông đang hoạt động có phần trầm lắng, cơ chế hợp tác với các nước láng giềng lỏng lẻo.

Cần phải được củng cố, mạnh mẽ hơn, tuy là nước hạ lưu nép vế về tài nguyên, nhưng không phải các nước thượng nguồn muốn làm gì thì làm, phải liên quan an ninh chung.

Đứng ở vai trò đi khảo sát thực tế, TS Nguyễn Nhân Quảng nhấn mạnh: "Ủy hội sông Mê Kông cần chủ động nắm bắt thông tin, yêu cầu các nước thành viên tuân thủ các quy định của Hiệp định Mê Kông trong thông báo, tham vấn đối với các dự án chuyển nước.

Tăng cường các thể chế hợp tác Mê Kông hiện tại hoặc nghiên cứu thành lập các thể chế liên kết để thúc đẩy hợp tác trong khu vực''.

Châu An