Tranh luận nóng

Bẫy giá trị thấp: Nếu doanh nghiệp còn bị ru ngủ...

Thứ Tư, 13/09/2017 07:35

(Doanh nghiệp) - ''Nếu tiếp tục ru ngủ các doanh nghiệp bằng thành tích sẽ không tạo ra được động lực cho doanh nghiệp thay đổi, phát triển''.

Ông Nguyễn Đức Quyết - Giám đốc Sở Công thương Bắc Ninh nêu quan điểm trước nhận định của WB cho rằng Việt Nam đang ở vị trí thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tự gây khó

PV:- Thưa ông, Ngân hàng thế giới (WB) vừa đưa ra nhận định, Việt Nam đang ở vị trí thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu vì chỉ tham gia vào khâu gia công, lắp ráp. Ông có bất ngờ trước nhận định trên của WB không và vì sao? Ông bình luận như thế nào về khả năng chúng ta sẽ cải thiện được tình trạng này?

Ông Vũ Đức Quyết:- Tôi hoàn toàn không bất ngờ trước nhận định của WB. Nếu nhìn vào điều kiện phát triển hiện nay của Việt Nam có thể thấy cho tới thời điểm này chúng ta chưa hề xây dựng được một nền tảng vững chắc để sẵn sàng hội nhập, phát triển.

Bay gia tri thap: Neu doanh nghiep con bi ru ngu...
Bẫy giá trị thấp

Ngay từ thời điểm thực hiện chủ trương mở cửa thu hút đầu tư FDI, chúng ta cũng chưa chuẩn bị được gì, hoàn toàn không xây dựng được công nghệ nguồn. Chúng ta mở cửa đón khách mà trong tâm thế "tay không", bị động. 

Trong khi đó, năng lực của doanh nghiệp lại yếu kém, trình độ phát triển thấp nên không đảm bảo được trình độ nhân lực chất lượng cao để có thể nâng cao năng lực cạnh tranh cho toàn ngành.

Vì lẽ đó mà khi FDI vào Việt Nam, doanh nghiệp trong nước cũng chỉ có thể tham gia vào các công đoạn gia công, lắp ráp. Không thể khác.

Ở đây tôi phải nói ngay, việc tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu nhanh hay chậm là hoàn toàn phụ thuộc vào doanh nghiệp và chính sách phát triển công nghiệp phụ trợ trong nước có thay đổi được để bắt kịp với xu hướng phát triển hiện tại hay không.

Hiện chính phủ cũng đã có những chỉ đạo nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp phụ trợ. Tuy nhiên, tôi vẫn cho rằng Chính phủ nên tạo cơ chế riêng cho các địa phương tự định hướng, phát triển công nghiệp phụ trợ. Nếu có động lực đó, sẽ thúc đẩy quá trình phát triển nhanh hơn cũng như tạo ra những cơ hội cho doanh nghiệp Việt hội nhập tốt hơn.

PV:- Liệu có thể coi đây là trái đắng đến giờ chúng ta phải nếm trải, hệ lụy của việc trải thảm đỏ ưu đãi cho khối doanh nghiệp nước ngoài hay không? Xin ông phân tích cụ thể?

Ông Nguyễn Đức Quyết:- Tôi lại cho rằng đánh giá như vậy là hơi chủ quan.

Chúng ta từ một nền công nghiệp quá thấp, nếu không muốn trải thảm đỏ thì sẽ không thể thu hút được đầu tư nước ngoài. Nếu không có sự tham gia của các doanh nghiệp FDI, Việt Nam khó có thể hình thành lên những chuỗi giá trị để kết nối được giữa doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp nước ngoài.

Tất nhiên, tôi cũng thừa nhận hiệu quả sự kết nối trong chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp nước ngoài là chưa cao, tỷ lệ còn rất khiêm tốn.

Ở đây phải thừa nhận có điểm yếu từ chính phía các doanh nghiệp Việt, từ các nhà hoạch định chính sách tới cả phía những nhà nghiên cứu kinh tế.

Điểm yếu dễ thấy nhất là sự chậm chạp trong nhận thức. Sự chậm chạp trên khiến chúng ta rơi vào thế bị động, sau bao nhiêu năm mở cửa mà bây giờ vẫn cứ loay hoay đi tìm đường để tham gia được vào chuỗi giá trị, loay hoay tìm kiếm giải pháp nhằm thúc đẩy doanh nghiệp tham gia được vào chuỗi giá trị đó.

Đến một vấn đề rất đơn giản là phân biệt khái niệm công nghiệp phụ trợ hay công nghiệp hỗ trợ thôi mà cũng phải tranh cãi cả chục năm mới ra được vấn đề.

Gần đây, tôi thấy có tin hiệu rất đáng vui mừng đó là quyết tâm sản xuất ô tô của Vingroup. Rõ ràng cho tới lúc này nhận thức của Vingroup đã khác hoàn toàn với Vinaxuki thời kỳ trước. Vingroup đã chọn lối đi là bắt tay với các nhà sản xuất ô tô hàng đầu thế giới và tìm mối liên kết với các doanh nghiệp trong nước để cùng sản xuất các linh kiện, kỹ thuật. Bước đi của Vingroup rất thận trọng, có sự tính toán kỹ lưỡng. Tôi tin họ sẽ thành công.

Nói như vậy để thấy rằng, chủ trương thu hút FDI là rất đúng đắn. Nhưng nếu chỉ dựa vào những ưu tiên, ưu đãi sẽ không thể giữ được chân các doanh nghiệp FDI.

Chất lượng sản phẩm cung ứng toàn cầu đòi hỏi doanh nghiệp Việt phải đáp ứng được yêu cầu sản xuất kinh doanh, mức độ công nghệ nhất định. Nếu không đạt tới được một trình độ nhất định, chất lượng nguồn nhân lực không được cải thiện, mà những lợi thế về lao động, thuế, phí cạn dần thì chẳng khác nào chúng ta tự gây khó cho chính chúng ta.

PV:- Tuy nhiên, theo WB, Việt Nam vẫn có khả năng hưởng lợi từ việc tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Theo ông, đây có phải là một nhìn nhận lạc quan hay không bởi lẽ, bằng số liệu từ Tổng cục Thống kê,  một chuyên gia kinh tế đã chứng minh, hàm lượng giá trị gia tăng trong xuất khẩu của Việt Nam thời gian qua có xu hướng giảm trầm trọng?

Ông Nguyễn Đức Quyết:- Tôi thì vẫn có cái nhìn lạc quan hơn.
Theo tôi, nhận định cho rằng giá trị gia tăng trong xuất khẩu của Việt Nam thời gian qua có xu hướng giảm có lẽ mới chỉ được nhìn nhận ở góc độ thuần túy là giá trị lao động của Việt Nam ngày càng tăng lên.

Có thể từ góc độ đó mà họ đưa ra nhận định như vậy. Cũng có thể, nhận định trên là đứng ở góc độ kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, phát triển công nghệ, kỹ thuật thì không chỉ nhìn từ góc độ vĩ mô. Tính toán cụ thể như thế nào tôi cũng chưa được tiếp cận, tuy nhiên, tôi cũng cho rằng đó là một kênh để các nhà nghiên cứu kinh tế, các nhà hoạch định chính sách điều chỉnh lại cơ chế, chính sách cho phù hợp. Làm sao, điều chỉnh trong thời gian tới để nền kinh tế của chúng ta tăng về lượng nhưng cũng phải tăng cả về chất nữa.