Tranh luận nóng

Hút FDI kiểu mới: Đầu tư Mỹ khác đầu tư Trung Quốc

Thứ Năm, 18/07/2019 07:02

(Doanh nghiệp) - Muốn thu hút dòng vốn chất lượng cao đến từ các nhà đầu tư lớn của Mỹ hay EU thì không chỉ ưu đãi đất hay thuế...

Quyết liệt chống tham nhũng

Trước nhận định của chuyên gia người Đức khi cho rằng, những đóng góp thật sự của FDI với sự phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam là tương đối hạn chế. FDI chỉ mang lại thành tích xuất khẩu. Theo đó, vị chuyên gia cảnh báo "Việt Nam xây dựng chính sách công nghiệp không nên ảo tưởng vào FDI".

Hut FDI kieu moi: Dau tu My khac dau tu Trung Quoc
Muốn thu hút vốn đầu tư chất lượng từ Mỹ thì phải chống tham nhũng, ngăn chặn lót tay, phon bì. Ảnh: Tintucvietnam.vn

GS.TSKH Nguyễn Mại - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài(VAFIE) thừa nhận, thu hút FDI thời gian qua có đóng góp nhưng còn nhiều hạn chế.

Với nhận định nói trên, chính sách thu hút FDI thế hệ mới được xây dựng với nhiều cơ chế được điều chỉnh phù hợp với giai đoạn hiện tại.

Thứ nhất, nền tảng thu hút FDI thế hệ mới vẫn là dựa trên cái cũ, xây mới nhưng không bỏ cũ mà chỉ thay đổi cái cũ cho phù hợp với cái mới hơn.

Ông cho biết, năm 2019 có rất nhiều tập đoàn lớn của Việt Nam đã trưởng thành cả về mặt năng lực, tài chính và trình độ kỹ thuật, với xu hướng này, chiến lược FDI sẽ hướng tới mục đích hỗ trợ, thúc đẩy, tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước phát triển.

Với mục đích trên, những gì doanh nghiệp trong nước có thể làm được, làm tốt sẽ được ưu tiên để doanh nghiệp trong nước làm.

Thứ hai, chính sách ưu đãi về thuế, đất đai... cũn được áp dụng phân theo các cấp phát triển cụ thể. Hiện có 3 cấp độ phát triển bao gồm các thành phố lớn, cực phát triển, những tỉnh thành địa phương đang phát triển và những tỉnh thành, địa phương chậm phát triển.

Ở nhóm thứ nhất bao gồm những thành phố loại 1 như Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng có nền kinh tế phát triển mạnh, tiềm năng về con người, hạ tầng, công nghệ cũng lớn hơn so với nhiều tỉnh thành khác.

Theo đó, Chính phủ có chủ trương hướng tới xây dựng những thành phố này thành những khu công nghiệp tích hợp tương lai, phù hợp với công nghệ 4.0 như: các lĩnh vực công nghệ thông tin, điện tử. Theo đó, những dự án ở lĩnh vực này cũng được ưu tiên thu hút cho những khu vực đó.

Đối với một số tỉnh, thành phố loại 2 có nhiều tiềm năng phát triển như: Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Bình Dương..., hiện có nền kinh tế đang phát triển, thu nhập bình quân đầu người tương đối khá.

Với những địa phương này cũng không nên thu hút dự án có khả năng thâm dụng lao động cao, hạn chế tình trạng di cư lao động vì liên quan tới vấn đề di cư lao động là liên quan tới nhiều vấn đề xã hội khác phải xử lý như: nhà ở, bảo hiểm, công ăn việc làm cho người lao động... 

Trong trường hợp những chính sách này không được giải quyết một cách hài hòa sẽ có nguy cơ tạo ra những gánh nặng cho xã hội. Vì thế nên khuyến khích thu hút những dự án sử dụng công nghệ cao, thân thiện với môi trường, hiện đại và hướng tới đào tạo nguồn lực lao động chất lượng cao.

Thứ ba, đối với những vùng chậm phát triển, còn nhận trợ cấp từ trung ương như các tỉnh thuộc khu vực miền núi, các tỉnh thuộc khu vực đồng bằng Sông Hồng, đồng bằng Sông Cửu Long, có thể thu hút những dự án sử dụng nhiều lao động chân tay, phục vụ nhu cầu xuất khẩu như: giày da, dệt may.

Tuy nhiên, thu hút nhưng phải đặc biệt quan tâm tới công nghệ, không thể trông chước, xuê xoa cho những dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm môi trường.

"Định hướng FDI thế hệ mới đã định ra rất rõ như vậy. Do đó, các chính sách ưu tiên, ưu đãi về thuế, đất đai sẽ không theo hướng dàn trải chung cho các địa phương, cho mọi lĩnh vực, ngành nghề như trước đây nữa mà áp dụng ưu đãi theo từng khu vực, từng lĩnh vực khác nhau.

Tôi lấy ví dụ, như HN, TPHCM thì không thể thu hút dự án với ưu đãi về thuế nhưng ở những khu vực kém phát triển thì rất cần có chính sách ưu đãi thuế nhằm khuyến khích, thu hút nhà đầu tư nước ngoài có thể tham gia", GS Nguyễn Mại chỉ rõ.

Ngoài ra, chính sách thu hút FDI với nhà đầu tư Châu Á cũng sẽ có nhiều thay đổi so với thu hút FDI đến từ các nước Châu Âu như Mỹ hay các nước EU.

"Khi thu hút các nhà đầu tư Châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc hay Đài Loan... chính sách thu hút thường quan tâm nhiều tới cơ chế ưu tiên, ưu đãi, đặc biệt là về thuế, đất đai.

Tuy nhiên, muốn thu hút dòng vốn chất lượng cao đến từ các nhà đầu tư lớn của Mỹ hay EU thì chính sách không chỉ hướng tới cơ chế ưu đãi thuế, đất đai mà còn phải quan tâm tới cơ chế tiếp cận thị trường, cải cách thủ tục hành chính, mở cửa cho nhà đầu tư.  

"Trước nay chúng ta quen làm với các nhà đầu tư Châu Á nên chính sách đầu tư cũng có nhiều khác biệt. Các nhà đầu tư Châu Á thường lấy quan hệ lợi ích cá nhân, quan hệ lợi ích tập thể, thậm chí họ có thể làm mọi cách kể cả việc đi đêm, đưa phong bì, lót tay, chi phí gầm bàn... để đạt được mục đích. Cách làm này trái ngược với quan điểm đầu tư của các nhà đầu tư Châu Âu.

Do đó, nếu muốn thu hút được nhiều hơn FDI có chất lượng từ Mỹ, Châu Âu thì vấn đề chống tham nhũng phải được xử lý mạnh mẽ, dứt điểm.

Bên cạnh đó, phải cam kết tuân thủ nghiêm khắc những quy định về sở hữu trí tuệ, nguyên tắc chống hàng gian, hàng giả, hàng nhái...

Cuối cùng, là thủ tục hành chính phải đơn giản hơn nữa. Rất khó chấp nhận kiểu làm việc rườm rà, mất thời gian, làm mất cơ hội của các nhà đầu tư.

Vì thế, từ thuế, thị trường, cho tới cấp phép triển khai phải rút ngắn thời gian, giảm thiểu các bước nhằm để dự án thực hiện nhanh hơn.

Tôi nhắc lại, chúng ta không chỉ coi trọng xuất khẩu, cũng không chỉ coi trọng FDI, nhưng FDI là một trong những bộ phận cấu thành tạo nên nền kinh tế, không thể thiếu. Vấn đề còn lại là điều chỉnh chính sách thu hút cho phù hợp, hiệu quả hơn", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Làm gì với vốn góp, mua lại cổ phần?

Đặt vấn đề thu hút FDI thế hệ mới trong bối cảnh đã có những doanh nghiệp FDI cũ chắc chân ở Việt Nam như Samsung thì phải ứng xử như thế nào? Nhất là trong trường hợp Samsung dịch chuyển nhà máy con, đưa công nghệ lạc hậu thì phải xử lý thế nào?

TS. Phan Hữu Thắng - nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư Nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho rằng, không chỉ có Samsung, hiện có rất nhiều doanh nghiệp, tập đoàn lớn của nước ngoài đã rót vốn đầu tư tại Việt Nam. Tuy nhiên, quan điểm nhất quán trong chủ trương thu hút FDI thế hệ mới là mọi nhà đầu tư nước ngoài đều phải bình đẳng, tôn trọng và thực thi đúng theo quy định của pháp luật khi đầu tư tại Việt Nam.

Như vậy, Samsung hay bất kỳ nhà đầu tư nước ngoài nào khi tham gia đầu tư vào Việt Nam đều phải hoạt động dựa trên nguyên tắc này. Samsung không thể có tác động nào tới chính sách thu hút FDI của Việt Nam. Việt Nam luôn giữ quan điểm nhất quán là không thu hứt FDI bằng mọi giá mà sẽ có kế hoạch, chương trình thực hiện cụ thể.

Riêng đối với một số doanh nghiệp FDI có hoạt động không tốt, làm ảnh hưởng đến hiệu quả chung của dòng vốn FDI, làm xấu môi trường đầu tư tại Việt Nam như: chuyển giá, trốn thuế, gây tổn hại tới môi trường...

Ông Thắng cho rằng, đây là trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước với chính quyền địa phương. Sự thiếu liên kết, phối hợp giữa trung ương và địa phương dẫn tới sự buông lỏng trong quản lý, xử lý sai phạm còn lúng túng, có phần nương nhẹ, bao che, tạo điều kiện cho nhà đầu tư làm sai.

Ngoài ra, công tác xúc tiến đầu tư thương mại cũng còn nhiều hạn chế, chưa lựa chọn, chọn lọc được đối tác, nhà đầu tư tốt, từ đặc biệt công tác thẩm định, đánh giá dự án cũng còn nhiều bất cập, dẫn tới tình trạng lựa chọn dự án sai, hiệu quả chưa tương xứng với ưu đãi.

Chính sách công nghiệp đừng ảo tưởng FDI: Làm thế nào?

Để khắc phục tình trạng này, theo ông Thắng, tới đây phải tăng cường công tác hậu kiểm sau cấp phép, tăng cường trách nhiệm, năng lực trong thẩm định, đánh giá dự án, nếu làm tốt được vấn đề này sẽ ngăn chặn, hạn chế được các nhà đầu tư xấu, loại được những nhà đầu tư yếu kém ra khỏi môi trường đầu tư của Việt Nam.         

Bên cạnh đó, vị chuyên gia cũng đề cập tới xu hướng đầu tư FDI chủ yếu thông qua hình thức góp vốn, sáp nhập, mua lại cổ phần, đứng đầu danh sách phải kể đến là nhà đầu tư Hong Kong và Trung Quốc, vị chuyên gia lưu ý, dòng vốn FDI đầu tư theo hình thức này phải tính tới vai trò quản lý trực tiếp hay gián tiếp của các nhà đầu tư nước ngoài.

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý đầu tư trực tiếp và M&A để thu hút được dúng các dự án, nguồn vốn Việt Nam cần chứ không phải thu hút để các nhà đầu tư nước ngoài lợi dụng kẽ hở quản lý đầu tư chiếm lĩnh thị trường, gây thất thoát nguồn lực nhà nước, gây sức ép, cạnh tranh với doanh nghiệp trong nước.

Lam Nguyễn