Tranh luận nóng

TS Ngô Đức Lâm: "Những chi phí nào để sản xuất điện?"

Thứ Tư, 04/09/2019 07:57

(Doanh nghiệp) - Chuyên gia năng lượng Ngô Đức Lâm chỉ ra những điểm cần làm rõ trong quá trình kiểm tra giá thành sản xuất kinh doanh điện của EVN.

Từ ngày 3/9 đến 1/10, Bộ Công Thương sẽ kiểm tra chi phí sản xuất kinh doanh điện năm 2018 của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Theo quyết định của Bộ Công thương, đoàn kiểm tra gồm lãnh đạo Cục Điều tiết điện lực (Bộ Công Thương), đại diện các bộ, ngành như Bộ Tài chính, Lao động, Thương binh và Xã hội, đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Văn phòng Chính phủ, Phòng Thuơng mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Hội Bảo vệ Người tiêu dùng...

Với thành phần tham gia như trên, đoàn kiểm tra sẽ xác định chi phí sản xuất, kinh doanh điện năm 2018 của EVN trên cơ sở số liệu quyết toán, kiểm toán và kết quả thực hiện các chỉ tiêu kinh tế, kỹ thuật của EVN.

Bên cạnh đó, đoàn sẽ đánh giá số liệu do EVN cung cấp, gồm: Báo cáo tài chính, báo cáo chi phí giá thành sản xuất điện năm 2018 đã được kiểm toán độc lập. Đồng thời, kiểm tra thực tế tại Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia (A0), Tổng Công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT), các Tổng công ty điện lực ở ba miền, Nhà máy thủy điện Hòa Bình.

TS Ngo Duc Lam:
Bộ Công thương kiểm tra giá thành sản xuất kinh doanh điện của EVN

Theo TS Ngô Đức Lâm (Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam), sự tham gia của đại diện VCCI, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam... trong đoàn kiểm tra là điều tốt, thực hiện một phần công khai, minh bạch nhưng với thành phần như công bố thì chưa đủ và vẫn mang tính chất quản lý nhiều. Trong khi đó, để kiểm tra giá thành sản xuất kinh doanh điện của EVN cần tới các cơ quan chuyên môn.

Một điểm khác, và cũng là lý do cần có kỹ thuật, chuyên môn để kiểm tra, đó là quá trình kiểm tra phải xem xét việc quản lý các chi phí đầu vào trong sản xuất điện của EVN có hợp lý hay không; phải công bố rõ chi phí nào được tính vào giá thành.

"Những chi phí cho quá trình không phục vụ trực tiếp sản xuất có được tính hay không; có những chi phí được cho phép thì nên công bố công khai có bao nhiêu loại chi phí hợp lý được Bộ Tài chính cho phép để người dân nắm rõ.

Ví như chi phí sản xuất điện phụ thuộc vào khấu hao thiết bị. Trong hệ thống điện của Việt Nam hiện nay, nhiều nhà máy thủy điện, nhiệt điện đã hết thời gian khấu hao, vậy giờ có tính vào giá thành sản xuất không?

Trong khoản được tính khấu hao để tính vào giá thành không có những nhà máy này vì nhà máy đã hết khấu hao, phải công khai ra", TS Ngô Đức Lâm nói.

Chỉ ra rằng những năm qua giá thành sản xuất kinh doanh điện của EVN đều được kiểm tra nhưng những gì người dân thấy chỉ là kết quả được công bố, còn kết quả ấy đã thể hiện được đầy đủ hay chưa; những cái người dân thắc vào về đầu vào đã đúng hay chưa..., TS Lâm đề nghị phải công khai chỗ này: những chi phí sản xuất điện là chi phí nào, có hợp lý hay không?

Phân tích cụ thể, vị chuyên gia cho biết, chi phí cho phát điện là chi phí lớn nhất ảnh hưởng tới giá điện (chiếm tới hơn 70%), trong đó lượng than tiêu thụ để tính ra giá thành sản xuất điện có đúng hay không, điểm này trước nay không được công bố.

Chẳng hạn, phải nêu rõ lượng than tiêu thụ, lượng than tổn thất trên đường vận chuyển là bao nhiêu? Nếu tổn thất trên đường vận chuyển thì không được tính vào giá thành sản xuất điện vì đó là do quản lý kém làm mất than chứ không phải do sản xuất điện tiêu thụ.

Tiêu thụ than nhiều hay ít thì phải xem hiệu suất của thiết bị, điều này thể hiện khả năng quản lý kỹ thuật của EVN. Theo đó, lượng tiêu thụ cho 1 kWh của một nhà máy là bao nhiêu? Từ trước đến nay, mới công bố tổn thất trên đường dây của hệ thống điện, còn tổn thất trong bản thân các thành phần sản xuất điện thì chưa được công bố: nếu quản lý tốt thì không mất nhiều, quản lý kém thì tốn nhiều, và cuối cùng người tiêu dùng phải chịu.

Bên cạnh đó, giá thành sản xuất điện còn phụ thuộc vào chi phí sửa chữa thiết bị, cái này rất tốn kém và phụ thuộc nhiều vào trình độ.

"Những yếu tố trên là đầu vào trong quá trình sản xuất điện thuộc về kỹ thuật, ai sẽ chịu trách nhiệm kiểm tra các yếu tố đó xem thiết bị bố trí đúng hay sai, tiêu thụ nhiều hay ít...? Việc này cần có bộ phận chuyên môn kiểm tra, chẳng hạn như bộ phận hiệu chỉnh thiết bị. Do đó, cần đổi mới thêm để minh bạch, nếu không hàng năm cứ kiểm tra lặp đi lặp lại mà cuối cùng vẫn có một số ý kiến chưa đồng thuận", TS Ngô Đức Lâm lưu ý.

Ông cũng đặt vấn đề, ngay việc tính giá bán điện bình quân vẫn còn nhiều ý kiến phải kiểm tra rõ ràng nhưng hiện chưa làm, liệu đoàn công tác của Bộ Công thương có giải quyết được không?

"Thành lập đoàn kiểm tra là tốt, nhưng kết quả cần rành mạch hơn để thỏa mãn người dân. Đòi hỏi này không hề nằm ngoài quy định của pháp luật bởi Luật Điện lực, Luật giá đều quy định phải công khai, minh bạch về việc tính giá thành và người dân có quyền được kiểm tra về giá thành ấy vì họ phải bỏ tiền ra trả.

Một khi đổi mới cách làm, minh bạch, rõ ràng hơn thì dẫu giá điện có tăng người dân cũng không có ý kiến", TS Ngô Đức Lâm nhấn mạnh.

Thành Luân