Tranh luận nóng

FDI Trung Quốc và chiến lược 'ép mua trọn gói'

Thứ Tư, 08/06/2016 06:53

(Tài chính) - Trung Quốc sử dụng các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) để tiến ra toàn cầu với chiến lược "ép mua trọn gói".

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, Trưởng bộ môn Quản trị Tài chính Quốc tế, khoa Tài chính Quốc tế (Học viện Tài chính) trao đổi về chiến lược FDI của Trung Quốc.

PV: - Tại diễn đàn "Việt Nam 30 năm đổi mới và xa hơn" tổ chức tại Singapore vào tháng 4/2016, một nhóm tác giả có đưa ra nghiên cứu trong đó cảnh báo Trung Quốc sử dụng các DNNN để tiến ra toàn cầu với chiến lược "ép mua trọn gói" (để nhận được FDI, nước chủ nhà bị ép phải nhận nhà đầu tư, nhà thầu xây dựng là người Trung Quốc; hoặc phải trả nợ vay bằng các nguồn nguyên liệu thô; hay phải cho phép họ phát triển các dự án bất động sản ở những vị trí đắc địa hoặc nhạy cảm, thậm chí thanh toán bằng đồng nhân dân tệ trong giao dịch thương mại).

Ông bình luận gì về cảnh báo này? Việc sử dụng DNNN (chứ không phải DNTN) sẽ hỗ trợ chiến lược tiến ra toàn cầu của Trung Quốc như thế nào và nó để lại hệ lụy gì cho quốc gia nhận FDI Trung Quốc? Đối với Việt Nam, cách thức này thể hiện như thế nào trong các dự án FDI Trung Quốc?

 FDI Trung Quoc va chien luoc 'ep mua tron goi'
Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 2 do tổng thầu là Tập đoàn Điện khí Thượng Hải bị người dân phản đối vì ô nhiễm môi trường vào giữa tháng 4/2015

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: - Chiến lược đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của các quốc gia trên thế giới đều nhằm đến khai thác tài nguyên thiên nhiên, lao động giá rẻ và những ưu đãi của nước chủ nhà đối với các nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có ưu tiên mang tính chất hành chính, ưu tiên kinh tế, thậm chí cả những thỏa thuận mang tính chính trị.

Trung Quốc sở hữu lượng tích lũy ngoại tệ khổng lồ và là nhà đầu tư lớn trên thế giới nhưng kinh tế nước này đang chuyển đổi từ tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường nên các doanh nghiệp lớn, vốn nhiều, muốn đầu tư ra nước ngoài chủ yếu là DNNN.

Mong muốn của các DNNN Trung Quốc luôn đi kèm với chiến lược của chính phủ, do đó chính phủ Trung Quốc có chính sách ưu tiên, khuyến khích DNNN, tạo mọi điều kiện để họ đầu tư ra nước ngoài.

Điểm khác biệt của Trung Quốc so với nước khác, đó là họ có khả năng tập trung nguồn lực, đặc biệt là tài chính cho một mục tiêu nhất định rất tốt. Nếu cảm  thấy khu vực, quốc gia nào đó có thể khai thác được, kiếm được nhiều lợi ích, Trung Quốc sẽ đầu tư mạnh mẽ.

Trong đòi hỏi của các nhà đầu tư, thông thường và phổ biến nhất là đòi hỏi kinh tế (ưu tiên, ưu đãi về thuế, điều kiện tiếp cận thị trường, mua bán nguyên vật liệu giá rẻ, thuê lao động giá rẻ ở quốc gia đó...). Trung Quốc đi sau nhưngcó thế mạnh trong nhiều vấn đề, đặc biệt là đàm phán, nắm bắt được tâm lý của đối tác, do đó, không chỉ trong FDI, mà trong ODA, hầu hết các dự án Trung Quốc cấp vốn đều đòi hỏi đấu thầu và doanh nghiệp Trung Quốc thường thắng thầu. Ở Việt Nam, dự án đường sắt trên cao hay các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng là một ví dụ.

Sau khi thắng thầu, Trung Quốc đưa lao động của mình sang. Những lao động này không chỉ sang làm việc mà còn thâm nhập vào các giai tầng xã hội của nước chủ nhà, trở thành mầm mống tạo ra những vấn đề phức tạp về an ninh chính trị, xã hội. Trung Quốc rất giỏi việc này và nhiều quốc gia đã và đang mắc phải: ở các dự án đầu tư của Trung Quốc thường đi kèm các China town (phố Tàu). Đây là một điểm nằm trong chính sách của Trung Quốc để tăng thêm ngoại kiều, sức mạnh mềm của Trung Quốc, là cách giải quyết việc làm cho lao động và có thể trở thành "lực lượng thứ năm" trong sức mạnh Trung Quốc.

Ở Việt Nam, các dự án liên quan đến đầu tư Trung Quốc cũng trở thành vấn đề lớn trong quá trình phát triển kinh tế, ổn định xã hội của Việt Nam nên chúng ta cần cảnh giác.

Có thể nói, FDI Trung Quốc thường mang tính chất "trọn gói": đi kèm với việc đưa vốn, công nghệ, máy móc vào là đưa người vào. Đáng lưu ý, công nghệ của Trung Quốc thường không cao, học mót, lỗi thời nên khi thu hút các quốc gia rất thận trọng với hệ quả của những công nghệ đó, đặc biệt là vấn đề ô nhiễm môi trường, việc khắc phục rất tốn kém và lâu dài.

Một đặc điểm khác liên quan đến FDI Trung Quốc:  vốn thực hiện/vốn đầu tư thường không cao và bị chậm trễ nhằm đạt được các lợi ích về kinh tế, chính trị, xã hội.