Tranh luận nóng

Ngân sách tăng thu từ đất: Nghịch lý đè vai doanh nghiệp

Thứ Sáu, 19/05/2017 07:38

Theo chuyên gia, việc thu tiền sử dụng đất thực chất thu tiền hiện có của người dân, không phải là tiền có được từ giá trị gia tăng.

Không phải thành quả

Đánh giá về thu ngân sách nhà nước năm 2016, theo Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, bên cạnh từ đất thì chủ yếu tăng thu do cơ chế, điều chỉnh chính sách như thu cổ tức, lợi nhuận còn lại sau khi trích lập các quỹ tại doanh nghiệp.

Điều này cho thấy số tăng thu ngân sách chưa thực sự xuất phát từ năng lực nội tại trong các hoạt động sản xuất kinh doanh của nền kinh tế.

Tán thành với đánh giá của Ủy ban Tài chính-Ngân sách, PGS.TS Nguyễn Văn Ngãi, Trưởng khoa Kinh tế, Đại học Nông lâm TP.HCM cho rằng, việc tăng thu ngân sách là dấu hiệu tốt, tuy nhiên, tăng chủ yếu từ thu tiền sử dụng đất thì "không có gì gọi là thành quả".

"Thu tiền sử dụng đất thực chất là thu tiền hiện có của người dân, không phải là tiền có được từ giá trị gia tăng. Nói cụ thể hơn, chuyển từ túi tiền hiện có của người dân sang túi ngân sách, ngân sách có được một đồng thì dân mất đi một đồng.

Hơn nữa, việc tăng thu ngân sách do điều chỉnh cơ chế, chính sách cũng không có gì tích cực, vì tăng gánh nặng cho hoạt động sản xuất kinh doanh, không phải nhờ vào phát triển sản xuất kinh doanh", PGS.TS Nguyễn Văn Ngãi chỉ rõ.

Ngan sach tang thu tu dat: Nghich ly de vai doanh nghiep
Thu ngân sách thiếu bền vững

Vị chuyên gia cũng chỉ ra một nghịch lý, đó là khi ngân sách tăng thu nhờ thuế, phí, tài nguyên thì gánh nặng trên vai doanh nghiệp Việt càng nặng hơn bởi chi phí quá lớn, bao gồm cả chi phí chính thức và chi phí không chính thức.

Mới đây, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) dẫn báo cáo khảo sát về môi trường kinh doanh của Ngân hàng Thế giới cho biết, chi phí kinh doanh ở Việt Nam cao hơn so với các nước trong khu vực.

Trong đó, chi phí liên quan đến xuất nhập khẩu của Việt Nam gấp 4 lần Singapore và 3 lần so với Philippines.

Một ví dụ đã được chỉ ra: chi phí vận chuyển cho một container hàng từ cảng Hải Phòng lên Hà Nội hay ở chiều ngược lại (khoảng 100km) đắt gấp 3 lần so với chi phí vận chuyển một container hàng từ Trung Quốc hay Hàn Quốc về Việt Nam.

"Việc tăng thu ngân sách bằng cách trên tạo gánh nặng cho doanh nghiệp, làm tăng chi phí, giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, sau cùng tổn hại cho sự phát triển của doanh nghiệp và như vậy làm giảm nguồn thu ngân sách.

Do đó, việc cố gắng tăng thu ngân sách bằng cách trên chỉ tăng ngắn hạn, bị tổn hại trong dài hạn, đó là “nghịch lý”", PGS.TS Nguyễn Văn Ngãi nhận định.

Trong khi đó, PGS.TS Bùi Quang Bình, Đại học Kinh tế Đà Nẵng nhận định, thu ngân sách từ đất là thu từ tài nguyên nên sớm muộn gì cũng hết. Mặt khác, việc điều chỉnh cơ chế, chính sách như thu cổ tức, lợi nhuận còn lại sau khi trích lập các quỹ tại doanh nghiệp cũng là lấy từ doanh nghiệp ra, không phải do doanh nghiệp tăng quy mô hay số lượng doanh nghiệp nhiều hơn.

"Đây là những khoản thu không trực tiếp phản ánh từ hiệu quả của nền kinh tế và không bền vững.

Giả sử chính sách cố định mà thu tăng, hay môi trường kinh doanh tốt hơn, doanh nghiệp làm ăn tốt hơn, từ đó thu được cao hơn, đấy mới là điều đáng mừng.

Thuế bao giờ cũng chiếm một tỷ lệ nhất định trong GDP, nhưng nó còn phụ thuộc vào hoạt động của doanh nghiệp có hiệu quả hay không", PGS.TS Bùi Quang Bình cho biết.

PGS Bình bày tỏ nỗi lo lắng như nhiều chuyên gia khác khi thu ngân sách bấp bênh, còn chi ngân sách lại rất "bền vững".

"Mất cân đối ngân sách sẽ gây áp lực lên nợ công, Chính phủ phải gia tăng vay nợ, gánh nặng nợ ngày càng lớn. Chưa kể, nó còn ảnh hưởng đến các cân đối vĩ mô khác, như lạm phát, lãi suất, áp lực lên đồng tiền Việt Nam...

Chi tiêu thường xuyên thâm hụt thì không có đầu tư công, mà không có đầu tư "mồi" làm sao kéo doanh nghiệp được? Đặc biệt, sự bền vững của môi trường kinh tế vĩ mô về lâu dài kém hơn", PGS.TS Bùi Quang Bình lo ngại.

Để Nhà nước và doanh nghiệp đều "vui vẻ"

Nhấn mạnh rằng, việc cân đối ngân sách bằng cách tăng thu từ tiền sử dụng đất và doanh nghiệp như trên là không bền vững, PGS.TS Nguyễn Văn Ngãi khẳng định, không thể tăng thu mãi từ tiền sử dụng đất và nghịch lý tăng thu từ doanh nghiệp như ông phân tích ở trên.

"Tăng thu ngân sách một cách bền vững phải dựa vào tăng trưởng kinh tế, thu nhập của người dân cao hơn sẽ tăng được thuế thu nhập, tăng thu từ doanh nghiệp nhờ vào sự phát triển của doanh nghiệp chứ không phải là điều chỉnh chính sách để tăng thu tạo gánh nặng cho doanh nghiệp.

Thậm chí có thể điều chỉnh chính sách giảm thu từ doanh nghiệp, doanh nghiệp phát triển tốt hơn và nguồn thu lại tăng lên, như vậy cả Nhà nước và doanh nghiệp đều vui vẻ", ông nói.

PGS.TS Bùi Quang Bình cũng chỉ rõ, phải làm cho chi phí về mặt thuế giảm bớt để doanh nghiệp có điều kiện phát triển. Khi ấy, về nguyên tắc, mức thuế tuyệt đối mà doanh nghiệp đóng góp cũng nhiều lên.

"Thuế giảm sẽ kích thích tăng trưởng, kích tích tiêu dùng..., tạo ra vòng xoáy tăng trưởng và thu ngân sách về lâu dài.

Xu hướng trên thế giới là muốn kích thích kinh tế thì phải giảm thuế và có nhiều cách để giảm. Thuế giống như một công cụ điều chỉnh, lúc cần có thể tăng, giảm, nhưng với Việt Nam, gánh nặng về thuế chịu áp lực từ bên ngoài nhều.

Khi bước vào hội nhập, chúng ta buộc phải tăng nhiều loại thuế lên để cân đối. Ví dụ thuế nhập khẩu xăng dầu sắp giảm về 0% thì trong nước tăng thuế bảo vệ môi trường lên 8.000 đồng/lít.

Vấn đề không phải là tăng thu bù chi mà phải cải cách cả hai phía: thu phải đảm bảo bền vững, còn chi phải giảm, trong đó quan trọng nhất là phải cải cách bộ máy, làm cho hoạt động của bộ máy hiệu quả hơn", PGS.TS Bùi Quang Bình nói.

Thành Luân