Tranh luận nóng

Nhà đầu tư ngoại mua cổ phần ngân hàng: Việt Nam cần...

Thứ Ba, 10/02/2015 06:57

(Tài chính) - NHNN cần làm sao cho báo cáo tài chính hoạt động trong ngân hàng minh bạch hơn, ngay cả khi ngân hàng thương mại có hay không có cổ đông nước ngoài.

Chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành khẳng định như vậy khi trao đổi với Đất Việt về việc khuyến khích nhà đầu tư ngoại mua cổ phần các tổ chức tín dụng Việt Nam.

PV: - Phó Thống đốc Ngân hàng vừa cho biết, Chính phủ Việt Nam khuyến khích các nhà đầu tư ngoại mua cổ phần của các tổ chức tín dụng Việt Nam. Là một chuyên gia trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, ông nhìn nhận thấy tín hiệu gì từ động thái này? Theo ông, hệ thống ngân hàng thương mại hiện nay (với số nợ xấu được dự báo hơn xa mức công bố) có chịu được áp lực minh bạch hóa hoàn toàn, điều kiện tối quan trọng để chào mời sự tham gia của các nhà đầu tư ngoại hay không và vì sao?

Ông Bùi Kiến Thành: - Nếu nhà đầu tư ngoại mua cổ phần của các ngân hàng Việt Nam, họ sẽ đem theo vốn để nâng cao mức an toàn vốn cho hệ thống ngân hàng, đem công nghệ vào để phát triển ngân hàng. Đồng thời, họ mang theo những kinh nghiệm về điều hành ngân hàng giúp hệ thống ngân hàng Việt Nam dần tiến đến đáp ứng tiêu chuẩn của Basel II, là những tiêu chuẩn quốc tế về hoạt động an toàn của ngân hàng.

Đây là một chiều hướng  tốt. Còn về các nhà đầu tư ngoại, họ sẽ quan tâm tới việc làm thế nào để có được ảnh hưởng trong quản lý, điều hành thế nào.

Chính phủ Việt Nam khuyến khích các nhà đầu tư ngoại mua cổ phần ngân hàng
Chính phủ Việt Nam khuyến khích các nhà đầu tư ngoại mua cổ phần ngân hàng

Ở đây có 2 vấn đề, một là mua cổ phần có quyền bỏ phiếu, hai là mua cổ phần không có quyền bỏ phiếu. Cần xem lại luật các tổ chức tín dụng và các nhà đầu tư nước ngoài quan tâm  tới đâu, tại sao lại quan tâm... Nếu đầu tư vào ngân hàng yếu kém, bị nợ xấu nhiều, không đạt được lợi nhuận cần thiết thì cũng không nhà đầu tư nào quan tâm.

Trước khi đầu tư vào ngân hàng nào, các nhà đầu tư sẽ kiểm tra sổ sách, tình hình "sức khoẻ" của ngân hàng đó. Cái người ta quan tâm là nợ xấu của ngân hàng ở mức nào.

Nếu một ngân hàng có vốn điều lệ 3.000-5.000 tỷ đồng mà nợ xấu lên tới 10.000-15.000 tỷ thì khó mà kêu gọi đầu tư được bởi khi nhà đầu tư mua cổ phần ngân hàng đó lại đặt ra trách nhiệm của họ đối với nợ xấu.

Nợ xấu bắt nguồn từ việc ngân hàng dùng tiền của người gửi vào tài khoản, tức dùng nợ của ngân hàng đối với chủ tài khoản để cho doanh nghiệp, cá nhân vay. Giả sử vốn tự có của ngân hàng chỉ là 5.000 tỷ đồng trong khi nợ của ngân hàng đối với chủ tài khoản là 15.000-20.000 tỷ đồng thì lúc đó khó có nhà đầu tư nước ngoài nào chấp nhận.

Khi kêu gọi nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào ngân hàng cần làm rõ xem phía Việt Nam muốn họ đầu tư vào loại ngân hàng nào. Nếu là ngân hàng quốc doanh, liệu Chính phủ có chấp nhập tỷ lệ chi phối là bán luôn được không hay chỉ ở mức 30%. Nếu bán các ngân hàng thương mại cổ phần thì bán ngân hàng nào, 5-6 ngân hàng lớn hay mười mấy ngân hàng yếu kém? Cần hiểu rằng không có nhà đầu tư nước ngoài nào đầu tư vào để ôm lỗ hay nợ xấu. 

PV: - Trong trường hợp có sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài vào hệ thống ngân hàng thương mại, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có gặp khó gì trong việc kiểm soát hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại hay không? Tình trạng các ngân hàng thương mại chậm nghe chỉ đạo của NHNN như vẫn xảy ra trong vài năm gần đây có được kiểm soát tốt hơn không và vì sao, thưa ông?

Ông Bùi Kiến Thành: - NHNN Việt Nam phải áp dụng các quy tắc quản lý ngân hàng một cách chặt chẽ thì hệ thống ngân hàng mới hoạt động được. Để không gặp khó khăn, NHNN phải chuẩn bị nhân sự cần thiết để thanh tra, kiểm tra cho tốt hoạt động của ngân hàng, không để xảy ra việc không tuân theo luật pháp như nhiều năm nay, ví dụ không tuân theo lãi suất cơ bản hay trần lãi suất cho vay..., cách quản lý rủi ro của các ngân hàng thương mại cũng rất yếu kém. Do đó, NHNN cần thúc đẩy các ngân hàng thương mại tăng khả năng các nhân sự lên, yêu cầu họ phải áp dụng các quy tắc về vấn đề an toàn vốn, quy tắc về vấn đề giám định và quản lý rủi ro tốt hơn.

Nếu nhà đầu tư ngoại tham gia vào hệ thống ngân hàng Việt Nam mà làm tốt hơn cho Việt Nam về giám định, quản lý rủi ro, đưa nhân lực ngân hàng lên tầm cao hơn nữa thì NHNN sẽ gặp khó khăn gì. Tất cả những gì NHNN phải làm là làm sao cho báo cáo tài chính hoạt động trong ngân hàng được minh bạch hơn, ngay cả khi ngân hàng thương mại có hay không có cổ đông nước ngoài.

PV: - Theo các quy định hiện hành, nhà đầu tư nước ngoài có quyền sở hữu 30% cổ phần. Ngoài ra, nhằm khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài tham gia tái cơ cấu tổ chức tín dụng cổ phần yếu kém, Nghị định có quy định: Thủ tướng Chính phủ quyết định tỷ lệ sở hữu cổ phần của một tổ chức nước ngoài, một nhà đầu tư chiến lược nước ngoài, tổng mức sở hữu cổ phần của các nhà đầu tư nước ngoài tại một tổ chức tín dụng cổ phần yếu kém để cơ cấu lại tổ chức tín dụng này. 

Những quy định nói trên có loại trừ hoàn toàn khả năng các nhà đầu tư ngoại nằm quyền kiểm soát các ngân hàng thương mại hay không và vì sao, thưa ông? Viễn cảnh này cần được nhìn nhận thế nào?

Ông Bùi Kiến Thành: - Theo điều kiện Thủ tướng có thể cho phép bán 100% cổ phần của ngân hàng thương mại cho nhà đầu tư nước ngoài chứ không chỉ 30%. Cái đó tuỳ theo đề xuất và thoả thuận của ngân hàng Việt Nam với ngân hàng nước ngoài, sau đó trình lên Chính phủ và Thủ tướng có quyền quyết định bán 30%, 70% hay 100%, tuỳ từng trường hợp. Ngân hàng nước ngoài có thể sở hữu nguyên 100% ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.

Cái này chỉ áp dụng đối với ngân hàng yếu kém mà thôi, chưa nói đến việc bán ngân hàng đang hoạt động tốt của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

PV: - Theo ông, NHNN cần làm gì để vừa tận dụng được nguồn lực của các nhà đầu tư ngoại trong hoạt động tái cơ cấu tổ chức tín dụng vừa đảm bảo kiểm soát tốt hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại?

Ông Bùi Kiến Thành: - Phải xem các ngân hàng thương mại nước ngoài nào có  tầm, có tâm. Ví dụ, ngân hàng thương mại nước ngoài có vốn 1 tỷ, 2 tỷ USD thì xem năng lực của họ thế nào, mục tiêu của họ vào Việt Nam để phát triển hay thôn tính... Những chuyện này phải nghiên cứu và cần xem mục tiêu của NHNN là gì, Việt Nam cần các nhà đầu tư ngoại đến đâu.

Việt Nam hướng tới mục tiêu đưa ngân hàng thương mại Việt Nam phát triển tốt theo đúng tiêu chuẩn quốc tế để dần dần nâng cao hệ thống ngân hàng Việt Nam lên và có một, hai ngân hàng trở thành ngân hàng tầm cỡ khu vực.

Tất cả những mục tiêu ấy nếu cần có sự tham gia của các ngân hàng tốt của nước ngoài thì nên khuyến khích. Hiện Việt Nam có hơn 30 ngân hàng và chủ trương rút xuống 15-17 ngân hàng. Muốn vậy phải "dọn dẹp" mấy ngân hàng kia, nhập với ai, làm gì, còn lại trong 15-17 ngân hàng có thể chấp nhận 1, 2 ngân hàng hay một số ngân hàng có sự tham gia của đầu tư nước ngoài và lớn mạnh lên thành ngân hàng của khu vực. 

Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng, việc các nhà đầu tư nước ngoài tham gia đầu tư, mua cổ phần của các ngân hàng thương mại Việt Nam là một bước đi nên hoan nghênh vì có các nhà đầu tư nước ngoài vào thì quản trị ngân hàng Việt Nam sẽ được cải thiện và sự công khai minh bạch sẽ tốt hơn.

Tuỳ theo tỷ lệ Việt Nam cho phép nhà đầu tư ngoại mua bao nhiêu thì vai trò của họ sẽ khác nhau. Nếu nhà đầu tư ngoại mua được cổ phần để có thể ngồi trong hội đồng quản trị thì tác động của họ sẽ tốt lên. Còn nếu nhà đầu tư ngoại mua cổ phiếu với tỷ lệ thấp, không được ngồi trong HĐQT và đội ngũ quản trị của ngân hàng Việt Nam tiếp tục điều hành thì theo ông Doanh, "điều đó ít có khả năng xảy ra vì ít ai có thể chấp nhận đưa tiền cho người khác tiêu".

Cũng theo ông Doanh, việc điều hành của NHNN sẽ không bị ảnh hưởng vì vai trò của nhà đầu tư ngoại bị hạn chế, thậm chí nếu họ ngồi trong hội đồng quản trị ngân hàng thì điều đó cũng chỉ làm tốt hơn. 

Dù vậy, ông Lê Đăng Doanh nhấn mạnh: "Muốn thu hút nhà đầu tư nước ngoài, các ngân hàng Việt Nam phải chấp nhận sự kiểm toán độc lập của 1 công ty kiểm toán quốc tế có uy tín. Điều đó sẽ phải thực hiện nếu không sẽ không có ai mua. Làm sao họ có thể mua được một ngân hàng mà họ chẳng biết nó hoạt động ra sao, tình trạng tài chính của nó thế nào?".

"Điều tốt nhất phía NHNN có thể làm là tạo điều kiện cho nhà đầu tư ngoại mua được một tỷ lệ cổ phần mà họ có thể tin tưởng để đầu tư, đừng để như trường hợp Vietnam Airlines, chỉ bán mấy % nên chẳng ai mua", ông Doanh nhấn mạnh.

  • Thành Luân