Tranh luận nóng

Cân nhắc xuất khẩu gạo: Tính toán kỹ lưỡng...

Thứ Năm, 26/03/2020 13:30

(Thị trường) - Cần đánh giá, tính toán lại lượng gạo tồn kho, sắp thu hoạch và dự tính cả vụ mùa tới... trước khi quyết định tạm dừng xuất khẩu.   

Thực hiện kết luận của Thủ tướng tại cuộc họp Chính phủ nhằm đảm bảo an ninh lương thực trong bối cảnh tác động của dịch Covid-19, sáng 24/3, sau khi có ý kiến của Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan đã ra điện khẩn yêu cầu tất cả các cục hải quan địa phương và đơn vị trực thuộc tạm dừng mở tờ khai xuất khẩu gạo từ 0 giờ ngày 24/3.

Tuy nhiên, ngay sau đó, Bộ Công thương lại có văn bản đề xuất xin Thủ tướng tiếp tục cho xuất khẩu gạo. Dù vậy, chưa có chỉ đạo mới từ Chính phủ nên quyết định tạm dừng xuất khẩu gạo vẫn tiếp tục thực thi. 

Đến cuối ngày 25/3, Thủ tướng có văn bản chỉ đạo thành lập Đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công thương chủ trì để làm việc với các địa phương và các doanh nghiệp xuất khẩu gạo chủ chốt, trên cơ sở đó báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định việc điều chỉnh hoạt động xuất khẩu gạo trước ngày 28/3.

Trong khi chờ báo cáo đánh giá của Đoàn kiểm tra liên ngành, Thủ tướng yêu cầu tạm dừng ký hợp đồng xuất khẩu gạo mới.

Đối với hợp đồng xuất khẩu gạo đã được ký kết theo đúng quy định của pháp luật sẽ được xử lý cụ thể sau khi nghe Đoàn kiểm tra liên ngành của Bộ trưởng Bộ Công thương báo cáo.

Trước những diễn biến liên quan đến hoạt động xuất khẩu gạo, trao đổi với Đất Việt, các ý kiến đều đề nghị cần tính toán, cân nhắc trước khi quyết định tạm dừng xuất khẩu gạo.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại (Bộ Công thương), Đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công thương chủ trì cần có một báo cáo nhanh nhưng vẫn đảm bảo cẩn thận, khoa học và thực tế về tình hình dự trữ và sản xuất gạo tại các địa phương.

Can nhac xuat khau gao: Tinh toan ky luong...
Trong hai tháng đầu năm nay, xuất khẩu gạo sang đa số các thị trường tăng kim ngạch so với cùng kỳ năm trước. Ảnh: PLO

Cụ thể, cần đánh giá lượng gạo tồn của Việt Nam hiện nay ở trong kho và trên các cánh đồng sắp thu hoạch là bao nhiêu? Dự báo sản xuất sắp tới: vụ lúa sắp tới gieo trồng được bao nhiêu diện tích, dự kiến thu hoạch ngày nào, sản lượng bao nhiêu... Trên cơ sở đó tính toán giữ lại bao nhiêu để đảm bảo an ninh lương thực, còn thừa thì cho xuất khẩu.

Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại cũng lưu ý hai điểm: Thứ nhất, vụ Đông xuân năm nay, dù Đồng bằng sông Cửu Long trải qua đợt hạn mặn lịch sử nhưng nhờ chuẩn bị từ trước nên bà con nông dân trong vùng vẫn có một vụ lúa thắng lợi.

Thứ hai, ở Đồng bằng sông Cửu Long, bất kể mùa nào, hễ giá gạo lên là người dân lại gieo mạ, trồng lúa luôn, chỉ chừng 3 tháng sau lại có thóc.

Trong khi đó, do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 và nhiều yếu tố khác, dự báo sản lượng gạo của Trung Quốc sụt giảm, nên nước này phải mua dự trữ. Thống kê sơ bộ của Tổng cục Hải quan trong hai tháng đầu năm, gạo xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc tăng rất mạnh, với mức tăng 595% về lượng và tăng 724% về kim ngạch.

Bởi vậy, theo PGS.TS Nguyễn Văn Nam, tùy từng nước mà tính toán, không nên hốt hoảng khi các nước, đặc biệt là Trung Quốc tăng mua gạo.

"Nhà kinh doanh lớn phải có kế hoạch bài bản, tính toán, dự báo, tránh xử lý theo kiểu tình huống", ông nói và cho biết trong quá khứ, nhiều lần thị trường sốt gạo, giá cao, Việt Nam cũng tạm dừng xuất khẩu. Sau một thời gian ngắn các nước không nhập nữa, Việt Nam cho xuất trở lại nhưng giá gạo lúc đó đã xuống thấp, cơ hội để người nông dân kiếm tiền qua đi một cách đáng tiếc.

Trong khi đó, PGS.TS Dương Văn Chín, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Định Thành (Tập đoàn Lộc Trời) cho hay, bài học tạm dừng xuất khẩu gạo năm 2008 vẫn còn nguyên giá trị. Năm đó, các nước nháo nhào mua gạo, giá cao lên đến gần 1.000 USD/tấn, nhưng Việt Nam lại có lệnh tạm dừng xuất khẩu gạo khiến các doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội. Khi đó, Thái Lan mở kho xuất gạo ào ào, một số thị trường của Việt Nam đã lọt vào tay Thái Lan và sau này các doanh nghiệp Việt lại phải vất vả đi giành lại.

"Người nông dân luôn là đối tượng nghèo nhất, bị thiệt thòi nhiều nhất. Năm nay, vụ Đông xuân được mùa, gạo có giá nên nông dân rất phấn khởi. Tôi nghĩ cứ nên cho phép doanh nghiệp xuất khẩu gạo bình thường để rút lượng lúa đó đi. Tới vụ Hè thu, người dân lại tiếp tục sản xuất. 

Ở Đồng bằng sông Cửu Long cứ 3 tháng lại có lúa, không phải lo dịch bệnh người dân không có gạo ăn. Dịch bệnh như vậy nhưng hoạt động kinh tế vẫn cần cố gắng duy trì bình thường, cái gì có lợi cho người dân, nhất là người nông dân thì cứ làm. Bây giờ tạm ngưng xuất khẩu gạo, nông dân sẽ bị thiệt hại lớn", PGS.TS Dương Văn Chín cho biết.

Cũng theo vị chuyên gia, xuất khẩu gạo của Việt Nam hiện nay chủ yếu vẫn là "hàng xá", không theo đơn đặt hàng nên dễ bị mất giá. Kinh nghiệm từ chính Tập đoàn Lộc Trời cho thấy, sản xuất theo đơn đặt hàng sẽ giúp doanh nghiệp "sống khỏe" hơn.

"Chúng tôi làm theo đơn đặt hàng, ví dụ châu Âu đặt hàng bao nhiêu, yêu cầu thế nào thì doanh nghiệp làm và xuất theo yêu cầu của họ, chứ không có hàng sẵn để xuất bất cứ lúc nào. Bên cạnh đó, Lộc Trời cũng chú trọng thị trường nội địa, thỏa mãn nhiều tầng lớp nhân dân với các loại gạo từ cao cấp đến trung cấp, đại chúng nhưng đều đảm bảo an toàn. Do đó, doanh nghiệp kinh doanh tốt, làm đều đều", PGS.TS Dương Văn Chín chia sẻ.

Ông Đỗ Việt Đức, Tổng cục trưởng Tổng cục Dự trữ Nhà nước cho biết trên báo Tiền phong, thực hiện thông báo kết luận của Thủ tướng, Bộ Tài chính, Tổng cục đã khẩn trương mua lương thực, chủ yếu là gạo dự trữ theo kế hoạch được giao để đảm bảo đáp ứng các yêu cầu đột xuất, cấp bách.

Theo ông Đức, gạo được mua phải đáp ứng theo chuẩn quốc gia và là gạo mới, thu mua chủ yếu thông qua đấu thầu của các doanh nghiệp, hiệp hội lúa gạo ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

“Do nhu cầu của thế giới tăng cao trong đợt đại dịch Covid-19 nên việc thu mua của Tổng cục Dự trữ đang gặp rất nhiều khó khăn, chưa thể đủ số lượng theo yêu cầu mới nhất của Thủ tướng”, ông Đức cho hay.

Trước tình hình trên, ông Đức cho rằng cần quyết liệt để đảm bảo thu mua đủ, dự trữ đảm bảo, không thể để xảy ra các tình trạng tương tự như việc lợn, than xuất đi giá rẻ, thu mua về lại đắt hơn cả chục lần.

Thành Luân