Tranh luận nóng

EVFTA giúp hàng Việt không phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc?

Thứ Năm, 20/02/2020 13:37

(Thị trường) - Theo PGS.TS Phạm Tất Thắng, EVFTA mở ra khả năng để Việt Nam đa dạng hóa thị trường, không còn phải phụ thuộc vào một thị trường nào.  

Không bỏ trứng vào một giỏ

Nghị viện châu Âu đã bỏ phiếu phê chuẩn Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA).

Ngay sau khi EVFTA chính thức có hiệu lực, Việt Nam sẽ xóa bỏ 48,5% số dòng thuế nhập khẩu hàng hóa từ châu Âu, tương đương 64,5% kim ngạch nhập khẩu từ EU và sau 10 năm là khoảng 99% số dòng thuế, tương đương 99,8% kim ngạch nhập khẩu từ EU. Đối với số dòng thuế còn lại, Việt Nam sẽ có lộ trình trên 10 năm hoặc dành ưu đãi cho EU trên cơ sở hạn ngạch thuế quan của WTO.

Số liệu của Tổng cục Hải quan cho thấy, năm 2019, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và các thành viên EU (28 nước) đạt 56,4 tỷ USD, chiếm gần 11% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước.

Trong đó, kim ngạch xuất khẩu sang EU đạt 41,48 tỷ USD giảm 1% so với năm 2018 nhưng vẫn chiếm 15,7% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Trong khi nhập khẩu của Việt Nam là 14,91 tỷ USD, tăng 7,4%, chiếm 5,9% kim ngạch cả nước.

Theo PGS.TS Phạm Tất Thắng, nghiên cứu viên cao cấp Bộ Công thương, việc ký kết các hiệp định thương mại tự do, dù với bất cứ quốc gia nào, cũng là đi theo chủ trương đa dạng hóa thị trường. Chính vì vậy, tính đến nay Việt Nam đã tham gia đàm phán và ký 17 hiệp định thương mại tự do, trong đó có hai hiệp định thương mại tự do thế hệ mới quan trọng là CPTPP và EVFTA.

Ông Thắng đánh giá, EVFTA là một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới được cam kết ở mức cao nhất và EU là thị trường lớn, vào loại cao cấp nhất; những cam kết tại hiệp định này thuộc loại sâu sắc và triệt để nhất.

EVFTA giup hang Viet khong phu thuoc vao thi truong Trung Quoc?
EVFTA mở ra cơ hội giúp hàng hóa Việt Nam không bị phụ thuộc vào một thị trường

"Chính vì vậy, về mặt kinh tế, EVFTA mở ra khả năng để Việt Nam đa dạng hóa thị trường, không còn phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc hay bất kỳ một thị trường nào khác", PGS.TS Phạm Tất Thắng đánh giá.

Đáng lưu ý, theo vị chuyên gia, với EVFTA, Việt Nam có nhiều kỳ vọng khác với những hiệp định thương mại tự do khác.

Về mặt quan hệ chính trị, hiệp định khẳng định vị thế địa chính trị của Việt Nam ở Đông Nam Á, thông qua đó gần như Việt Nam sẽ cùng với Singapore trở thành đầu mối để kinh tế châu Âu đi vào vùng Đông Nam Á này.

Thứ hai, khi ký kết hiệp định này, các công nghệ hiện đại và dòng vốn lớn của châu Âu có khả năng sẽ theo đó vào Việt Nam, đặc biệt là lĩnh vực công nghệ cao, nông nghiệp, cơ khí, công nghệ thông tin...

Về phía châu Âu, theo ông Thắng, khu vực này cũng kỳ vọng hiệp định sẽ mở ra các dự án chính phủ, các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng, nhất là về đường hàng không, cảng biển...

Cuối cùng, bởi những cam kết tại EVFTA là ở mức độ cao nhất, với một thị trường vào loại cao cấp nhất của thế giới nên nó sẽ là căn cứ để Việt Nam cải cách thể chế của mình theo xu hướng mở cửa, hội nhập.

Nói thêm về câu chuyện đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một thị trường nhất định, PGS.TS Phạm Tất Thắng cho rằng Việt Nam cần làm thế nào để kim ngạch xuất khẩu ở mỗi thị trường (như Mỹ, EU, Trung Quốc, ASEAN...) chiếm khoảng 1/4-1/5 tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Thế nhưng, mục tiêu này mới chỉ là tổng số. Theo ông Thắng, nếu đi sâu phân tích thì có thể thấy các mặt hàng của Việt Nam hiện đang rất lệch.

"Có những mặt hàng Việt Nam không xuất khẩu sang Trung Quốc thì không biết xuất khẩu đi đâu và thị trường Trung Quốc chiếm tỷ trọng gần như tuyệt đối, như thanh long, dưa hấu, cá basa...

Tổng kim ngạch là một phần, đối với những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam phải làm thế nào để không "bỏ trứng vào một giỏ", không bị phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường.

Mặt hàng thanh long là một ví dụ. Chúng ta ghi nhận thời gian qua Việt Nam đã đàm phán để thanh long vào thị trường Mỹ. Thanh long cũng xuất hiện ở Úc và đặc biệt, gần đây doanh nghiệp của Việt Nam còn xúc tiến đưa thanh long sang Ấn Độ.

Cùng với việc đa dạng hóa thị trường, các doanh nghiệp cũng chú ý tiêu thụ thanh long ở thị trường nội địa, kể cả tiêu thụ tươi, chế biến (nước ép thanh long, bánh mỳ thanh long...). Những chuyện đó là định hướng để Việt Nam đa dạng hóa thị trường, thực hiện phương châm "không bỏ trứng vào một giỏ", PGS.TS Phạm Tất Thắng phân tích.

Không dễ hưởng ưu đãi

Ghi nhận những cơ hội mà EVFTA đem lại cho hàng hóa Việt Nam, song PGS.TS Phạm Tất Thắng cũng lưu ý rằng, các doanh nghiệp Việt không dễ được hưởng thuế suất ưu đãi như cam kết tại EVFTA nếu không đáp ứng được các tiêu chuẩn, hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt do thị trường này đưa ra.

Những tiêu chuẩn đó, theo ông, là  những yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm; không được vướng vào các rào cản kỹ thuật trong thương mại... Không phải cứ sản phẩm tốt, giá rẻ là vào được châu Âu, mà quan trọng là phải chứng minh được sản phẩm đó được làm ra bằng cách nào, như thế nào, có vi phạm hay đóng góp vào việc khẳng định trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp hay không; sản phẩm đó có đảm bảo môi trường sống bền vững cho con người hay không...

Vị chuyên gia dẫn mặt hàng thủy hải sản làm ví dụ. Không phải cứ thủy hải sản đánh bắt chất lượng cao là được hưởng thuế suất bằng 0 khi vào thị trường EU, mà thủy hải sản đó phải chứng minh được đánh bắt như thế nào, có đảm bảo bền vững hay không, có đảm bảo về môi trường hay không... Nếu không đáp ứng những tiêu chuẩn đó thì EU tiếp tục phạt thẻ vàng đối với hàng thủy sản Việt Nam.

Không chỉ khó hưởng thuế suất ưu đãi như cam kết nếu không đáp ứng được các tiêu chuẩn, hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt của EU, PGS.TS Phạm Tất Thắng còn cho rằng, nếu không tự nâng cao năng lực, chất lượng hàng hóa theo tiêu chuẩn quốc tế thì doanh nghiệp Việt sẽ bị thua ngay trên sân nhà.

Thành Luân