Tranh luận nóng

Nghịch lý trồng-chặt trong nông nghiệp: Dân không biết, tại ai?

Thứ Hai, 15/02/2016 07:09

(Thị trường) - Nông dân Việt rất sáng tạo, nhanh nhẹn, có những đức tính mà nông dân ở châu lục khác không có.

Adua hay nhanh nhạy?

Nhiều năm qua, thực trạng trồng rồi lại chặt (cao su, cà phê...), nuôi rồi lại phải diệt (ốc bươu vàng, đỉa...) liên tiếp diễn ra. Điều lạ là, dù đã có nhiều bài học nhưng những người nông dân vẫn cứ đuổi theo những trào lưu tức thời để rồi sau đó lại ôm nợ.

Nhận xét về thực trạng này, PGS.TS Dương Văn Chín, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu nông nghiệp Định Thành (Tập đoàn Lộc Trời) không cho rằng đây là tâm lý adua, đám đông mà là sự nhạy bén, nhanh nhạy của nông dân Việt, thay đổi nhanh để thích ứng với thị trường. Tuy nhiên, thị trường đó người nông dân không biết diễn biến thế nào, ngay cả các nhà hoạch định chính sách cao nhất cũng không trả lời được cho người nông dân sang năm họ trồng cây gì, nuôi con gì bán được?

Nghich ly trong-chat trong nong nghiep: Dan khong biet, tai ai?
Cách thương lái Trung Quốc thu mua nông sản lạ đời. Ảnh: Tuổi trẻ

Cho nên, theo PGS.TS Dương Văn Chín, vai trò của doanh nghiệp rất quan trọng. Với hàng trăm doanh nghiệp, mỗi doanh nghiệp lại đi tìm hiểu trên thế giới để biết được nhu cầu của nước này, vùng này là gì rồi về coi ở Việt Nam cây đó, con đó có trồng, có nuôi được không. Sau đó, doanh nghiệp ký kết với một nhóm năm, bảy chục hay 100 hộ nông dân sản xuất để có khối lượng hàng hóa lớn xuất khẩu. Có như vậy mới bền vững: doanh nghiệp biết bán hàng ở đâu, và ký kết với người nông dân làm như thế nào đúng quy trình sạch, vệ sinh an toàn thực phẩm như thế nào...

"Quay trở lại tình trạng trồng-chặt, nuôi-diệt, rõ ràng người nông dân có sự sáng tạo nhưng không có một đường đi để người ta có thể hình dung được. Tôi không cho rằng người nông dân hám lợi mà họ muốn trồng cái gì để bán được nhưng phải mò mẫm.

Tiếp xúc với nông dân nhiều, tôi thấy nông dân Việt rất sáng tạo, nhanh nhẹn, nhạy bén với khoa học kỹ thuật mới, giống mới. Tôi đã đi nhiều nước châu Phi, nông dân châu Phi không có được đức tính như của nông dân Việt Nam. Một nông dân Việt nếu chuẩn bị trồng rau, ông ta sẽ đi quanh ấp, quanh xã, thấy những nông dân khác trồng rau A, B, C thì ông ta sẽ quyết định trồng rau D vì hình dung rằng nếu làm y như người khác thì sẽ bị dội chợ", PGS.TS Dương Văn Chín nhấn mạnh.

Vị chuyên gia cũng lưu ý rằng, vì lợi trước mắt nên người nông dân mới đổ xô đi thu gom những thứ kỳ lạ mà thương lái Trung Quốc đặt hàng để rồi bị mắc bẫy nhưng đó chỉ là số ít.

"Họ thấy thương lái mua lá mãng cầu xiêm với giá rất cao, có lời thì bán chứ không hình dung được rằng nếu hái hết sẽ làm suy kiệt cây trong những năm sau. Họ cũng không biết các thương lái mua những mặt hàng kỳ lạ không phải để xuất đi Trung Quốc mà sau khi đội giá lên, những người đó sẽ ôm tiền chạy mất, còn sản phẩm vẫn chỉ loanh quanh trong ấp, trong xã và người Việt ôm xô là thiệt hại nặng nề nhất.

Tuy nhiên, các thương lái chỉ lừa được một số nông dân nhẹ dạ, còn gần đây nông dân Việt đã biết cảnh giác. Điều quan trọng nhất là các doanh nghiệp nông nghiệp phải có kế hoạch hợp tác với nông dân, xây dựng vùng nguyên liệu để xuất khẩu số lượng lớn chứ không phải làm theo kiểu mô hình, mua cho nông dân với giá phải chăng, như vậy mới bền vững. Còn như bây giờ, người nông dân cứ làm những cái là lạ rồi hy vọng sẽ có thị trường mà không biết thị trường đó ở đâu", ông Chín chỉ rõ.

Trong khi đó, TS Lê Văn Bảnh, nguyên Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL cũng cho rằng, điệp khúc trồng- chặt hay việc người nông dân Việt hết lần này đến lần khác bị thương lái Trung Quốc lừa không phải là do adua.

"Bà con mong muốn được làm giàu, cải thiện đời sống nhưng đang lúng túng, bối rối không biết làm thế nào vì không có đường hướng. Về mặt kỹ thuật, bà con nắm rất vững, tại nhiều hội thi nông dân giỏi, tôi nghe nông dân nói chuyện thấy họ am hiểu kỹ thuật nông nghiệp hơn cả kỹ sư. Nhưng điều quan trọng nhất là thị trường thì nông dân không biết, cuối cùng họ thấy trồng khoai lang bán được thì bỏ lúa trồng khoai, các loại cây khác cũng vậy, nhưng trồng xong lại không biết bán cho ai dẫn tới tình trạng trồng-chặt.

Về phía doanh nghiệp, sau khi ký hợp đồng với nước ngoài họ cần sản phẩm với số lượng lớn. Trong khi bà con trồng ra không biết bán cho ai thì doanh nghiệp lại kêu không biết mua ở đâu, cách làm như hiện nay là  tự phát, thiếu bài bản. Chúng ta nói nhiều về chuyện tái cơ cấu, sắp xếp lại tổ chức sản xuất nhưng phải làm cách nào để nối kết người sản xuất và doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm. Nếu làm tốt được việc này, bà con nông dân được đảm bảo đầu ra, doanh nghiệp có vùng nguyên liệu, sản phẩm đáp ứng đúng quy chuẩn, yêu cầu", TS Lê Văn Bảnh chỉ rõ.