Tranh luận nóng

Rập rình bẫy từ thị trường Trung Quốc, sao vẫn chưa tỉnh?

Chủ Nhật, 23/12/2018 07:56

(Thị trường) - Xuất khẩu cá tra sang Trung Quốc có thời điểm tăng chóng mặt, chủ yếu qua đường tiểu ngạch, ẩn chứa nhiều bất ổn, đặc biệt là nguy cơ phá giá.

Xuất khẩu cá tra năm 2018 nhiều khả năng sẽ cán đích khoảng 2,2-2,3 tỷ USD. Mỹ và Trung Quốc là hai thị trường tiêu thụ lớn nhất cá tra của Việt Nam.

Đặc biệt, cá tra vào thị trường Trung Quốc không chỉ ở các tỉnh giáp với Việt Nam mà đi sâu vào các tỉnh nội địa, vào các siêu thị, nhà hàng, khách sạn…

Năm 2018, do giá cá tra nguyên liệu lãi chưa từng có, khiến nhiều địa phương, đặc biệt là vùng Đồng Tháp Mười…đổ xô đào ao thả cá. Bộ NN-PTNT và các hiệp hội đã khuyến cáo, tình trạng ào ào trên sẽ dẫn đến nguy cơ "vỡ” khi cá tra lao dốc, nhất là thời điểm xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc tăng chóng mặt, tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Trao đổi với báo Tiền phong, ông Dương Nghĩa Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Cá tra Việt Nam không giấu nỗi lo lắng khi thông tin giá cá tra khoảng hơn 10 ngày qua giảm hơn 10.000 đồng/kg, còn 26.000-27.000 nghìn đồng/kg.

“Việc tăng giảm của thị tường là bình thường, nhưng tăng giảm kiểu trên là bất thường. Có dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh, hiện tượng mua hàng giá thấp, rồi bán phá giá qua đường tiểu ngạch với Trung Quốc… Chúng tôi sẽ có báo cáo, kiến nghị với Bộ NN-PTNT chỉ đạo kiểm soát về chất lượng và hoạt động biên mậu”, ông Quốc nói.

Ông Quốc phân tích tiếp: “Chúng ta nói quy hoạch, nhưng cũng không có gì cụ thể. Do vậy, nếu không quản lý tốt, khi phát triển nóng, kể cả diện tích ươm giống, lẫn cá thương phẩm…khi gặp đợt “sập” giá sẽ khiến người nuôi thua lỗ”.

Rap rinh bay tu thi truong Trung Quoc, sao van chua tinh?
Xuất khẩu cá tra sang Trung Quốc tăng mạnh. Ảnh minh họa

Liên quan đến thị trường Trung Quốc, mới đây Vasep cũng cho biết, lâu nay, xuất khẩu cá tra sang Trung Quốc chủ yếu đi đường bộ, gần 84% qua cửa khẩu Lạng Sơn, còn lại đi qua cửa khẩu Quảng Ninh, Điện Biên, Cao Bằng.

Theo Vasep, hiện mặt hàng cá tra xuất qua đường biên mậu không phải chịu 17% thuế VAT. Do vậy, việc dẫn đến “phá giá là rất lớn so với các sản phẩm nhập chính ngạch qua đường biển.

Vasep cũng cho biết, gần đây phía Trung Quốc có thay đổi liên quan đến đơn vị kiểm nghiệm, kiểm dịch, gây ảnh hưởng đến xuất khẩu cá tra sang thị trường này.
Cụ thể, trong khi quy định dư lượng photphat trong cá tra của châu Âu là không vượt quá 4%, tuy nhiên, phía Trung Quốc khi kiểm tra sản phẩm cá tra Việt Nam lại nhận định sản phẩm có dư lượng, không đạt tiêu chuẩn của nước họ.

Lo lắng và cảnh báo của lãnh đạo Hiệp hội Cá tra Việt Nam, Vasep không phải không có cơ sở khi từ trước tới nay, doanh nghiệp và người dân Việt Nam đã có rất nhiều bài học đắng với thị trường Trung Quốc, từ các mặt hàng như lợn, các nông sản như thanh long, dưa hấu, khoai lang... Kịch bản chung là khi Trung Quốc 'ăn' hàng nhiều, giá đẩy lên cao thì người dân đua nhau nuôi, đua nhau trồng, đến lúc thị trường ngừng nhập, giá giảm, người dân chỉ biết ngồi khóc ròng vì thua lỗ.

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này, đã được giới chuyên gia chỉ ra, đó là vì người dân và cả doanh nghiệp hám lợi, thấy thị trường Trung Quốc có nhu cầu lớn đối với một mặt hàng nào đó thì đổ xô trồng, nuôi để tranh thủ kiếm lời. Tuy nhiên, chúng ra đã quên mất không tìm hiểu thị trường ấy cần gì, cần đến đâu mà cứ thụ động ngồi nhà chờ được hỏi mua.

Còn nhớ, tại một diễn đàn về nông nghiệp được tổ chức hồi tháng 6 vừa qua, bà Nguyễn Thị Thành Thực, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty Bagico cho biết, bà đã có hơn 20 năm kinh nghiệm trao đổi mua bán nông sản với thương lái Trung Quốc. Theo đó, có ngày bà tiêu thụ 300-400 tấn cam tại chợ Long Biên.

Thế nhưng, bà Thực cho biết, lực lượng thương lái như bà nhiều khi không tham gia vào khâu thu mua tận gốc như trước. Thay vào đó là những thương lái Trung Quốc. "Thương lái Trung Quốc vào đến tận vùng sâu, vùng xa, đến bất cứ ngõ hẻm nào của Việt Nam và họ giỏi hơn chúng ta là Việt Nam có gì ngon nhất, thời điểm nào thu hoạch, có gì ngon nhất để thu mua", bà nói.

Quan điểm của bà là: “Muốn bán hàng thì phải đi chợ”. Bà ví, Trung Quốc đang là "chợ" lớn nhất của Việt Nam, nhưng chúng ta gần như không đi chợ mà chỉ thụ động ngồi chờ họ đến mua. Còn "nông sản Việt Nam như đang một cô gái quê danh giá đợi các chàng trai tán tỉnh". Đây là điều chúng ta cần nghiêm túc suy nghĩ lại, thay vì nghĩ tới những thứ cao sang.

Trong khi đó, tại hội thảo “Nâng cao hiệu quả tiếp cận thị trường Trung Quốc cho nông sản Việt” diễn ra vào cuối tháng 8, ông Vĩ Tích Thành - Tham tán Thương mại và kinh tế, Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP.HCM nói: “Người Trung Quốc ngày càng nâng cao tiêu chuẩn của nông sản. Không phải vì đông dân nhất thế giới, nhu cầu nông sản, ẩm thực nhiều mà cái gì cũng có thể bán được cho Trung Quốc”.

Ông cho biết, nhiều nông sản Việt như chuối, nhãn, sầu riêng, đặc biệt là thanh long, cá basa, tôm rất được ưa chuộng tại thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, nông sản Việt hiện vẫn chủ yếu xuất khẩu sang Trung Quốc theo con đường tiểu ngạch là chính. Ngược lại, xuất khẩu chính ngạch còn rất ít.

Cũng theo ông Thành, nông sản Việt gặp khó là bởi “Người Việt chưa hiểu về thị trường Trung Quốc, các doanh nghiệp chưa chủ động xem thị hiếu, nhu cầu của người dân Trung Quốc là gì để từ đó tập trung sản xuất. Ngược lại, chính các thương lái Trung Quốc đã đi tìm gặp nông dân để thu mua”.

Rõ ràng, chừng nào Việt Nam chưa chú tâm tới nghiên cứu thị trường, phân tích thị trường, nắm bắt được nhu cầu của khách hàng để điều chỉnh sản xuất cho phù hợp thì việc Trung Quốc ngừng mua, giá giảm, nông dân thua lỗ sẽ vẫn là câu chuyện buồn dài tập của nông sản Việt Nam.

Minh Thái (Tổng hợp)