Tranh luận nóng

Kế hoạch xóa bỏ tình báo Nga của Washington

Thứ Tư, 11/09/2019 15:29

(Hồ sơ) - Evgeni Maksimovich Primakov là người đã cứu cơ quan tình báo đối ngoại Nga tránh khỏi sự sụp đổ.

Ke hoach xoa bo tinh bao Nga cua Washington

Sự sụp đổ của Liên Xô có ảnh hưởng tồi tệ đến các cơ quan công tác đặc biệt trong nước. Trước năm 1991, tất cả các chức năng của các cơ quan đặc biệt được tập trung trong Ủy ban An ninh Nhà nước (KGB) trực thuộc Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô.

Việc giải thể KGB đã dẫn đến tình trạng rệu rã của cả một hệ thống thống nhất về tình báo, phản gián và các dịch vụ kỹ thuật vốn được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Trên thực tế, đây là điều mà Hoa Kỳ và các đồng minh đã đạt được, bởi KGB luôn là một trong những cơn ác mộng của họ.

Kế hoạch đối phó với tình báo Nga

Đối với Washington, sự tồn tại mạnh mẽ của tình báo Liên Xô luôn tạo ra những trở ngại to lớn cho họ. Tình báo là một trong những công cụ chính của cuộc đối đầu giữa các cường quốc và chính nhờ hoạt động của các trinh sát anh dũng của Liên Xô mà nước này đã biết được kế hoạch xảo quyệt của kẻ thù và nhận được thông tin về những đổi mới trong kỹ thuật. Đương nhiên, người Mỹ luôn mơ ước phá hủy nền tình báo đối ngoại của Liên Xô.

Đối thủ chính của tình báo đối ngoại của KGB Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh là Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ (CIA). Và chính tại cơ quan này, vào cuối những năm 1980, khi thấy rõ Liên bang Xô Viết đang có nguy cơ tan rã, CIA bắt đầu lên kế hoạch hòng tiêu diệt cơ quan tình báo đối ngoại của Liên Xô.

Đại tướng, Anh hùng LB Nga Vyacheslav Ivanovich Trubnikov đã có thời gian phục vụ trong các cơ quan tình báo đối ngoại hơn 30 năm, và từ năm 1996 đến năm 2000, ông lãnh đạo Cơ quan Tình báo đối ngoại của Liên bang Nga, thay vào vị trí của Yevgeny Maksimovich Primakov.

Ke hoach xoa bo tinh bao Nga cua Washington
Đại tướng Vyacheslav Ivanovich Trubnikov

Theo Tướng Trubnikov, vào đầu những năm 1990, CIA Hoa Kỳ đã xem xét đến khả năng ít nhất là làm tê liệt hoàn toàn tình báo đối ngoại của Nga, còn nếu như có điều kiện phải giảm thiểu mức độ hoạt động tình báo của các quốc gia thuộc Tổ chức Hiệp ước Warsaw trước đây, thông qua việc thực hiện hàng loạt các biện pháp đặc biệt.

Các biện pháp đó cũng đã được thực hiện đối với các cơ quan an ninh quốc gia của các nước xã hội chủ nghĩa cũ ở Đông Âu. Trước hết, đó là các biện pháp liên quan đến vấn đề nhân sự.

Tất cả các nhân viên trong các cơ quan tình báo làm việc theo chế độ xã hội chủ nghĩa đều bị sa thải mà không có quyền quay trở lại làm việc. Trên thực tế, điều này có nghĩa là loại bỏ hoàn toàn truyền thống của công tác tình báo.

Người Mỹ hy vọng sẽ áp dụng mô hình tương tự đối với tình báo Nga. Ở các nước vùng Baltic, các biện pháp như vậy đã được áp dụng và đạt hiệu quả cao - các cựu nhân viên KGB, giờ đã là nhân viên của nước Cộng hòa mới, và họ đã nhanh chóng được xóa đi gốc gác cộng sản trước đây.

Tất nhiên, có một tỷ lệ nhất định các cựu quan chức an ninh Liên Xô trong các cơ quan tình báo, cảnh sát và quân đội của các nước cộng hòa Baltic vẫn còn ở lại, nhưng họ phải thay đổi lý tưởng của mình và muốn tồn tại phải chứng minh lòng trung thành đối với chính quyền mới.

Những kẻ đào ngũ đáng hổ thẹn

Ở phương Tây, một chiến dịch mạnh mẽ đã được phát động nhằm chống lại tình báo Liên Xô. Một mặt, báo chí phương Tây, và sau đó là các loa phóng thanh của nó trong cái gọi là nền "Báo chí dân chủ" thời hậu Xô Viết, đã cho đăng tải nhiều bài viết về tội ác của các cơ quan an ninh Liên Xô, coi đó như là một công cụ của chế độ.

Có một cuộc tranh luận gay gắt về cán bộ an ninh (Chekist) của Liên Xô trong mắt dân chúng, gây nên một sự ngờ vực đối với họ ở ngay trên đất nước mình, điều này đã gây ra sự nản lòng trong các cán bộ an ninh.

Mặt khác, việc mua chuộc các nhân viên tình báo không ổn định về mặt đạo đức và có nhiều ham muốn vật chất diễn ra hết sức gắt gao. Chính trong thời kỳ Gorbachev đã diễn ra nhiều vụ bê bối liên quan đến chuyện các điệp viên tình báo Liên Xô trốn ra nước ngoài.

Một số kẻ bị cuốn hút bởi tiền bạc, những người khác thì cảm thấy thất vọng về hệ thống chính trị của Liên Xô, còn phương Tây thì sẵn sàng sử dụng cả 2 dạng này để mang lại lợi ích cho mình - vừa biến họ thành người cung cấp thông tin mật, vừa là những người công khai chỉ trích Liên Xô.

Công cuộc triệt phá KGB

Vào đêm 21 rạng ngày 22/8/1991, sau thất bại của cuộc đảo chính (GKChP), một trong những người tham gia tích cực của cuộc đảo chính đó đã bị bắt giữ - Đó là Chủ tịch Ủy ban An ninh Nhà nước Liên Xô, Đại tướng Vladimir Alexandrovich Kryuchkov.

Được mệnh danh là người của Andropov, Kryuchkov liên tục trong 14 năm liền - từ 1974 đến 1988, đứng đầu Tổng cục I của KGB Liên Xô, chịu trách nhiệm về tình báo nước ngoài.

Ngày 29/8/1991, Vadim Viktorovich Bakatin, một cán bộ phụ trách công tác đảng ở vùng Kemerovo, được bổ nhiệm làm chủ tịch mới của KGB.

Từ năm 1988-1990, ông này từng là Bộ trưởng Bộ Nội vụ Liên Xô. Bakatin có ý định sẽ cải tổ KGB, nhưng cuộc cải cách lại dẫn đến sự sụp đổ của hệ thống tình báo Liên Xô vốn thống nhất và có cấu trúc chặt chẽ.

Ke hoach xoa bo tinh bao Nga cua Washington
Vadim Viktorovich Bakatin

Ngày 22/10/1991, Ủy ban An ninh Nhà nước Liên Xô bị giải thể, và trên cơ sở của cơ quan này, người ta đã thành lập ra một số ban đặc biệt. Chức năng bảo vệ biên giới đã được chuyển cho Ủy ban Bảo vệ Biên giới Nhà nước Liên Xô, hoạt động phản gián được chuyển cho Cơ quan An ninh Liên Cộng hòa, còn tình báo đối ngoại được giao cho Cơ quan Tình báo Trung ương Liên Xô.

Cơ quan tình báo Trung ương Liên Xô được lãnh đạo bởi Evgeni Maksimovich Primakov, một nhà khoa học nổi tiếng, nhà phương Đông học, và là người duy nhất trong lịch sử tình báo nước ngoài đứng đầu cơ quan này nhưng lại là cán bộ dân sự, và điều thú vị là, chính ông đã cứu cho cơ quan này không bị hủy diệt hoàn toàn.

Ngày 2/12/1991, Thiếu tướng Vyacheslav Ivanovich Trubnikov, một sĩ quan tình báo chuyên nghiệp, được bổ nhiệm làm Phó thứ nhất cho Primakov.

Từ năm 1990-1992. Trubnikov là người đứng đầu bộ phận các quốc gia Nam Á trong Tổng cục I của KGB Liên Xô, còn trước đó, ông đã lãnh đạo mạng lưới tình báo của KGB ở Ấn Độ và Bangladesh.

Người Mỹ thuyết phục Moscow không cần có tình báo

Sau sự sụp đổ của Liên Xô, khi đoàn tùy tùng của Tổng thống Boris Yeltsin đang phải chịu sự ảnh hưởng của các đối tác Mỹ, thì Washington cho rằng đã đến lúc họ phải hành động tích cực hơn. Và họ bắt đầu thuyết phục giới lãnh đạo mới của Nga rằng, nếu như không giải thể cơ quan tình báo, thì ít ra cũng cải tổ lại để giải quyết các nhiệm vụ hết sức thông thường.

Ví dụ, người Mỹ nghiêm túc đề nghị tình báo Nga tập trung vào việc theo dõi việc di cư của các loại cá trong hồ Victoria. Dường như, cư dân địa phương ở đó đã gây ra thiệt hại lớn cho quần thể cá và người ta đã đề xuất sử dụng các vệ tinh của Nga để theo dõi tình hình.

Đề xuất này được trình bày như một "quan hệ đối tác chiến lược", mặc dù về bản chất, nó chính là hiện thân giấc mơ của người Mỹ muốn "hạ thấp" tình báo Nga.

Thời kỳ khó khăn nhất cho công tác tình báo Nga là năm 1991. Vào thời điểm đó, các nhà dân chủ đã tích cực đưa ra chủ đề cho rằng Nga hoàn toàn không cần các hoạt động tình báo, rằng đó chỉ là di sản của một chế độ quá khứ, cần phải chấm dứt vĩnh viễn.

Họ cho rằng, bây giờ Nga đã có hòa bình và tình hữu nghị với phương Tây, do đó không cần phải có hoạt động tình báo để chống lại Hoa Kỳ và các nước NATO nữa. Tất nhiên, những người chịu ảnh hưởng của Mỹ đã bảo vệ quan điểm đó trước sự xúi giục trực tiếp của những người bảo trợ cho họ từ Washington.

Song, những người theo phái Dân chủ, chịu ảnh hưởng của Mỹ, đã vấp phải sự phản đối kịch liệt từ những người yêu nước trong giới lãnh đạo mới của cơ quan tình báo Nga. Không giống như các quốc gia Đông Âu và các nước vùng Baltic, các các bộ tình báo trong Cơ quan Tình báo Trung ương Liên Xô không có nhiều ham muốn vật chất.

Cơ quan tình báo nước ngoài LB Nga được tái thành lập vào ngày 18/12/1991, trong đó, xương sống của ban lãnh đạo là những tình báo viên chuyên nghiệp của Liên Xô. Những cán bộ tình báo yêu nước này đã làm mọi thứ có thể để ngăn chặn sự sụp đổ cuối cùng của sự nghiệp tình báo nước Nga.

Ai đã cứu tình báo Nga

Trong việc ngăn chặn các kế hoạch của Hoa Kỳ nhằm xóa bỏ tình báo Nga vào đầu những năm 1990, đóng vai trò quan trọng là những người lãnh đạo cơ quan Tình báo đối ngoại, trước hết là Evgeni Maksimovich Primakov, cựu giám đốc của Cơ quan Tình báo đối ngoại.

Ke hoach xoa bo tinh bao Nga cua Washington
Evgeni Maksimovich Primakov

Evgeni Maksimovich Primakov là một nhà khoa học lỗi lạc, là giáo sư, tiến sĩ khoa học kinh tế. Ở ông có sự kết hợp vốn tri thức đặc biệt, trí thông minh sâu sắc với lòng yêu nước vô bờ bến.

Có thể, ông không tương xứng với những định kiến ​​thông thường về một người làm nghề tình báo, nhưng ở ông hội tụ sự can đảm và sức mạnh để ngăn chặn sự sụp đổ của cơ quan tình báo đối ngoại và nhanh chóng đưa nó vào guồng, phục vụ cho một nhà nước mới - Liên bang Nga .

Ngoài ra, còn có những người yêu nước nữa là Trubnikov – Cánh tay phải đắc lực cho Primacov, Phó Giám đốc cơ quan tình báo đối ngoại - Trung tướng Vyacheslav Ivanovich Gurgenov (cựu tình báo KGB tại Islamabad từ 1978-1983 trong giai đoạn đầu của cuộc chiến Afghanistan), Yuri Antonovich Zubakov cùng các tướng lĩnh khác.

Trong những năm 1990 đầy khó khăn, những nỗ lực đáng kể của họ đã được thực hiện để giữ gìn không chỉ hoạt động tình báo, đảm bảo tiềm năng nhân sự, mà còn tìm kiếm được sự hỗ trợ rất tốt về tài chính.

Trong thời kỳ này, các sĩ quan tình báo chưa thể tự hào về mức lương của họ và nhiều người đã chuyển sang kinh doanh dân sự thành công, như các dịch vụ an ninh thương mại, nhưng những người còn ở lại với nghề là những sỹ quan tình báo tốt nhất. Chính họ đã tạo ra một hệ thống tình báo đối ngoại mới của nước Nga.

Câu trả lời đanh thép trước đối thủ Mỹ

Một trong những chiến công đầu tiên, chứng minh cho sự hồi sinh sức mạnh trước đây của tình báo đối ngoại Nga là câu chuyện về phản ứng đối với việc bắt giữ Aldrich Ames ở Hoa Kỳ.

Aldrich Ames là người đứng đầu bộ phận phụ trách về Liên Xô của cơ quan phản gián nước ngoài CIA, và trong suốt 9 năm anh là đặc vụ của KGB Liên Xô, sau này là Cơ quan Tình báo đối ngoại của Liên bang Nga.

Vào ngày 21/2/1994, Ames bị FBI bắt giữ tại Arlington, gây ra một vụ bê bối thực sự ở Hoa Kỳ. Rốt cuộc, người Mỹ lâu nay vẫn tin rằng tình báo đối ngoại của Nga đã bị đánh bại, và họ đã làm mọi cách để Nga không thể tiến hành các hoạt động tình báo chống lại Hoa Kỳ.

Ke hoach xoa bo tinh bao Nga cua Washington
Aldrich Ames

Khi Ames bị FBI bắt giữ, một phái đoàn đông đảo gồm đại diện của bộ ngoại giao Mỹ và các cơ quan mật vụ đã bay tới Moscow. Họ đã khiếu nại lên chính phủ Nga về hoạt động của các điệp viên tình báo Nga tại Hoa Kỳ và yêu cầu rút mạng lưới Tình báo đối ngoại Alexander Lysenko ra khỏi Washington.

Khi đó Yevgeny Maksimovich Primakov đang đi công tác ở nước ngoài, nên cấp phó thứ nhất của ông, Thượng tướng Trubnikov đã trực tiếp gặp gỡ phái đoàn Mỹ.

Vyacheslav Ivanovich Trubnikov đã nhận trách nhiệm đàm phán với phái đoàn Mỹ. Ông nói rằng ông sẽ buộc “phải chia tay” với người đứng đầu chi nhánh CIA Moscow, James Morris.

Các đại biểu Mỹ thực sự bị sốc trước tuyên bố của Trubnikov, vì họ tin rằng chỉ có Yeltsin, người mà Washington có mối quan hệ rất tốt, mới có thể đưa ra quyết định trục xuất một đại diện CIA.

Cuối cùng, Trubnikov, người vốn không có thẩm quyền gọi điện trực tiếp cho tổng thống, đã phá vỡ nghi thức và gọi điện trực tiếp cho nguyên thủ quốc gia, báo cáo về quyết định này.

Boris Yeltsin trả lời: “Khá lắm!”.

Và bằng cách đó, Nga đã chứng tỏ cho Hoa Kỳ thấy rằng thời kỳ mới đã đến và họ sẽ không còn có thể nói chuyện với Moscow ở thế bề trên nữa.

Nguyễn Quang