Tranh luận nóng

Lò lửa Idlib có làm bùng phát chiến tranh Nga-Thổ?

Thứ Năm, 27/02/2020 09:11

(Quan hệ quốc tế) - Damascus quyết giành lại Idlib, trong khi chính quyền Ankara kiên quyết không bỏ rơi các nhóm vũ trang đối lập Syria mà mình hậu thuẫn

Trong khi đó Moscow khẳng định “phiến quân, khủng bố phải bị tiêu diệt”, khiến giao tranh đang nổ ra dữ dội ở tỉnh tây bắc Syria. Điều này làm dấy lên câu hỏi: Liệu chiến sự có bùng phát giữa Nga với Thổ Nhĩ Kỳ vì lò lửa Idlib?

Lo lua Idlib co lam bung phat chien tranh Nga-Tho?
Thổ Nhĩ Kỳ đã tung hơn 7000 quân và hàng trăm xe tăng, xe bọc thép sang Idlib, Syria

Quyết tâm của các bên ở Idlib

Vào cuối tháng 1 năm nay, Quân đội Syria (SAA) đã phát động cuộc tấn công vào vùng giảm leo thang xung đột Idlib từ nhiều hướng xung quanh tỉnh này.

Idlib hiện đang nằm trong tay các nhóm vũ trang đối đầu với chính quyền Damascus, phần lớn diện tích của tỉnh bị kiểm soát bởi chi nhánh của tổ chức khủng bố quốc tế al-Qaeda là Hay’at Tahrir al-Sham (HTS, trước đây là Jabhat al-Nusra).

HTS được cho là đã nhận được sự “bảo kê” của chính phủ Ankara để tạo lập vùng đệm trên biên giới với Syria, cùng với nhiều nhóm vũ trang là người Turkmen gốc Thổ Nhĩ Kỳ.

Trải qua nhiều cuộc giao tranh quyết liệt, Quân đội Syria (SAA) đã giải phóng nhiều thị trấn, làng mạc quan trọng tại giao lộ các tuyến quốc lộ huyết mạch M4 (Latakia-Aleppo) và M5 (Damascus-Aleppo), tiến sát biên giới Thổ Nhĩ Kỳ chưa đầy 10km, nhiều trạm kiểm soát của Thổ Nhĩ Kỳ ở ranh giới giữa Idlib và các tỉnh khác đã bị SAA vây chặt.

Nhằm cứu các nhóm vũ trang trung thành, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayip Erdogan đã đề nghị Tổng thống Nga Vladimir Putin kiềm chế các hoạt động của SAA chống các nhóm vũ trang đối lập ở Idlib.

Ông Erdogan kêu gọi Nga gây áp lực buộc SAA ngừng tấn công và rút khỏi các trạm quan sát của Thổ Nhĩ Kỳ vào cuối tháng 2, nếu không, Ankara sẽ đáp trả bằng các phản ứng quân sự.

Tuy nhiên, Nga đã thể hiện thái độ vô cùng cứng rắn trước đòi hỏi vô lý của Thổ Nhĩ Kỳ.

Moscow chỉ thẳng, chính Ankara là bên đã phá vỡ các thỏa thuận ở Sochi và Astana, Nga không muốn đối đầu quân sự với Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng sẽ kiên quyết hỗ trợ chính phủ của ông Assad giành lại tỉnh tây bắc của đất nước, các nhóm khủng bố sẽ bị tiêu diệt, Ankara phải ngừng hỗ trợ khủng bố, không cung cấp vũ khí cho chúng.

Tình hình căng thẳng leo thang quanh Idlib

Ông Eddogan không nói suông, Ankara đã tung hơn 7000 quân cùng hàng trăm xe tăng, xe bọc thép, lựu pháo tự hành, pháo phản lực phóng loạt sang Idlib, hậu thuẫn cho các nhóm vũ trang mở các cuộc phản công tái chiếm các khu vực đã mất vào tay SAA.

Hôm 20/2, các tay súng đối lập, được hỗ trợ bởi pháo binh Thổ Nhĩ Kỳ, đã tấn công vào tuyến phòng thủ của quân đội Syria, nhằm giành lại Minas, Al-Nayrab.

Ngay lập tức, Nga tung các máy bay ném bom tiền tuyến Su-24, phối hợp với các hệ thống tên lửa đạn đạo OTR-21 Tochka-U đập tan cuộc tấn công, phá hủy hàng chục xe tăng và tiêu diệt hàng trăm tay súng của lực lượng đối lập, trong đó có một số binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ.

Chính quyền Ankara dường như cũng không cam chịu, ồ ạt tăng cường các hệ thống lựu pháo tự hành T-155 Firtina và các tổ hợp pháo phản lực phóng loạt T-122 Sakarya đến chiến trường Idlib.

Bên cạnh đó, Thổ Nhĩ Kỳ đã cung cấp cho HTS hàng chục hệ thống lựu pháo xe kéo 155 mm M114, xe chiến đấu M113 và ACV-15.

Giới truyền thông còn đưa tin rằng, Thổ Nhĩ Kỳ chuẩn bị đưa sang Idlib hệ thống pháo phản lực phóng loạt thuộc loại mạnh nhất thế giới là MBRLS T-300 Kasirga (còn được gọi là TRG-300), trong khi Nga có thể tung cả tên lửa đạn đạo chiến dịch-chiến thuật K720 Iskander-M (định danh NATO gọi là SS-26 Stone) vào tham chiến.

Tình hình trên không phận cũng không kém phần căng thẳng. Từ ngày 20/2, Nga thiết lập vùng cấm bay ở không phận hai tỉnh Idlib và Aleppo để kịp thời chi viện cho SAA. Hơn 20 chiếc máy bay chiến đấu Su-35 của Nga, thuộc căn cứ không quân Hmeymim tiến hành tuần tra thường xuyên và khóa chặt không phận hai tỉnh này.

Nguy cơ xung đột càng gia tăng khi hôm 21/2, máy bay trinh sát Tu-214R của Nga bị tấn công hụt bằng tổ hợp tên lửa phòng không vác vai Mỹ (MANPADS) FIM-92 Stinger, do Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp cho các tay súng đối lập.

Ngày hôm sau, 4 máy bay quân sự Nga, trong đó có 2 máy bay ném bom Su-24 đã bị tiêm kích Thổ Nhĩ Kỳ chặn lại khi đang bay trong lãnh thổ Syria, giáp không phận nước này.

Ngay sau đó, Moscow cũng đã thể hiện hành động cứng rắn với Ankara, khi các máy bay chiến đấu Su-35 đã đánh chặn các tiêm kích F-16 của Thổ Nhĩ Kỳ xâm nhập trái phép vùng trời Aleppo để bay sang Idlib.

Còn Syria cũng thể hiện thái độ cực kỳ cứng rắn khi đưa ra tuyên bố rằng, nước này sẽ bắn hạ tất cả những mục tiêu bay xâm phạm không phận Syria.

Liệu có xung đột quân sự Nga-Thổ?

Căng thẳng ngày càng leo thang khiến giới truyền thông dấy lên những lo ngại về khả năng bùng phát chiến tranh giữa Nga-Syria với Thổ Nhĩ Kỳ.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, mặc dù nguy cơ xung đột là có nhưng chiến tranh là điều không thể xảy ra. Nguyên nhân là bởi Thổ Nhĩ Kỳ có quá nhiều ràng buộc để không thể đối đầu quân sự trực tiếp với Nga.

Vấn đề đầu tiên là thái độ cương quyết của Moscow trong việc giúp đỡ chính quyền Damascus, Ankara đã hiểu điều này sau khi 2 đoàn xe thiết giáp tiếp viện Idlib của Thổ Nhĩ Kỳ bị không quân Nga dằn mặt ở al-Bara hôm 23/2.

Hai máy bay ném bom của Nga đã thả bom nhiệt áp chặn đường đoàn xe này, buộc chúng phải rút lui. Đòn cảnh cáo này đã cho chính quyền ông Erdogan hiểu quyết tâm của Nga trong việc hỗ trợ Syria giành lại tỉnh tây bắc từ tay các nhóm phiến quân thân Thổ.

Vấn đề thứ hai là Ankara hiện nay có quá nhiều ràng buộc với Nga so với thời điểm 5 năm trước, khi Nga mới bắt đầu triển khai chiến dịch không kích tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) ở Syria.

Vào ngày 24/11/2015, một chiếc Sukhoi Su-24M của không quân Nga bị chiến đấu cơ F-16 Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi ở địa phận tỉnh Hatay, khi đang làm nhiệm vụ tấn công phiến quân thân Thổ.

Sau đó, điều bất ngờ là Moscow không đáp trả bằng hành động quân sự, mà siết chặt các lệnh trừng phạt đối với Ankara, khiến Thổ Nhĩ Kỳ khốn đốn trong suốt thời gian dài, trước khi ông Erdogan chấp nhận xuống thang để bình thường hóa quan hệ với Nga.

Từ đó đến nay, mặc dù còn có những bất đồng trong vấn đề Syria nhưng quan hệ giữa hai nước đã có bước tiến vượt bậc.

Về lĩnh vực kinh tế, dự án xây đựng đường ống dẫn khí “Dòng chảy Thổ Nhĩ Kỳ” (Turkstream) đã hoàn tất và khánh thành vào ngày 08/1/2020.

Dự án này mỗi năm sẽ chuyển hơn 30 tỷ mét khối khí đốt cho Thổ Nhĩ Kỳ với giá rẻ, đồng thời cũng biến nước này trở thành đầu mối phân phối cho các nước Nam Âu, giúp nâng tầm vị thế của Ankara trên trường quốc tế. Đây là mối lợi kép cả về kinh tế lẫn chính trị mà ông Erdogan không thể từ bỏ.

Bên cạnh đó, nhà máy điện hạt nhân Akkuyu ở tỉnh Mersin cũng là một dự án vô cùng quan trọng đối với Thổ Nhĩ Kỳ. Theo thỏa thuận liên Chính phủ hai nước vào tháng 5/2010, Nga là bên cung cấp tài chính, vận hành và quản lý nhà máy.

Đến tháng 11/2013, báo cáo địa điểm của Tập đoàn Akkuyu Nuclear đã được phê duyệt, nhưng dự án đã bị trì hoãn sau “Sự kiện Su-24”, mãi đến khi hai nước bình thường hóa quan hệ, dự án mới được tái khởi động vào năm 2018.

Dự án trị giá 20 tỷ USD này gồm 4 tổ máy với công suất 4800 MWe là một phần trong “Tầm nhìn 2023” của Tổng thống Erdogan, kỷ niệm 100 năm thành lập Thổ Nhĩ Kỳ.

Nếu quan hệ hai bên tiếp tục trục trặc, kế hoạch phát điện của tổ hợp đầu tiên vào năm 2023, với tham vọng cung cấp khoảng 10% nhu cầu điện năng, giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng của Thổ Nhĩ Kỳ, sẽ bị đình chỉ vô thời hạn.

Hai bên cũng đang hợp tác hết sức chặt chẽ trong lĩnh vực quân sự với hợp đồng mua sắm lớn các hệ thống phòng không S-400 Triumph.

Đây là phần quan trọng nhất trong kế hoạch nâng cao khả năng bảo vệ không phận của Thổ Nhĩ Kỳ; bảo đảm sự độc lập, tự chủ trong chính sách đối ngoại của đất nước.

Ngoài ra, hai bên cũng đã triển khai hợp tác mới trong lĩnh vực sản xuất máy bay dân dụng SSJ-100, MС-21 và trong tương lai có thể là cả chiến đấu cơ Su-35 hay Su-57.

Với những lí do như trên, Thổ Nhĩ Kỳ khó có thể để mất tất cả những gì mà mình đã đạt được. Nguy cơ đụng độ quân sự giữa hai bên mặc dù là có nhưng đốm lửa Idlib không đủ cân nặng để khiến chính quyền Erdogan bất chấp tất cả.

Tình hình Idlib có thể sẽ được hạ nhiệt trong Hội nghị thượng đỉnh 4 nước Thổ Nhĩ Kỳ, Nga, Pháp, Đức vào ngày 05/3 tới.

Nguyễn Ngọc