Tranh luận nóng

Mỹ chặn đứng Nga ở Trung Đông

Thứ Bảy, 13/01/2018 18:43

(Quan hệ quốc tế) - Nga đã kiểm soát được nửa phía Bắc và chỉ cần mở rộng ảnh hưởng xuống nửa phía Nam có thể trở thành cường quốc thống trị lục địa Á-Âu.

Vòng tròn đồng tâm của Nga

Từ đầu thế kỷ XX, nhà địa chiến lược người Anh John Mackinder đã coi lục địa Á-Âu như “đảo-thế giới” (worl-island) với vùng “đất trung tâm” kéo dài từ sông Volga tới sông Dương Tử và từ dãy Himalaya tới Bắc Cực.

Theo Mackinder, ai kiểm soát được trung tâm của “đảo-thế giới” (bao gồm miền Trung và miền Nam nước Nga, phía Tây và phía Bắc Trung Đông, Trung Á) thì có thể kiểm soát được lục địa Á-Âu, từ đó trở thành bá chủ thế giới.

Trong 5 quốc gia ở trục địa lý được Brzezinski mô tả, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran ở Trung Đông cũng được nằm trong danh sách, Azerbaijan cũng được tính là một phần của “Đại Trung Đông” theo nghĩa rộng.

My chan dung Nga o Trung Dong
Vùng đất trung tâm (Pivot Area - Heartlan) theo lý thuyết của Mackinder năm 1904

Nếu theo lý thuyết này, Nga đã chiếm được quyền điều khiển nửa phía Bắc của “đảo-thế giới”, chỉ cần mở rộng thêm ảnh hưởng ở nửa phía Nam, họ có thể trở thành cường quốc thống trị lục địa Á-Âu.

Trên thực tế, Trung Đông luôn là một trong những mục tiêu chiến lược quan trọng của Nga, truyền thống ngoại giao nước lớn trong 300 năm đã rèn đúc cho Nga “nghệ thuật đọ sức” địa chính trị thành thạo.

Ngay từ thời Peter Đại đế những năm đầu thế kỷ XVIII, qua cuộc chiến với Ba Tư, Nga đã giành được vùng đất rộng lớn ở bờ Tây và bờ Nam biển Caspi, vươn dài tới khu vực Trung Đông.

“Lời di chúc của Peter Đại đế” trong huyền thoại thậm chí còn yêu cầu Sa hoàng trong tương lai phải chinh phục Ba Tư, tiến đến Ấn Độ.

Tính xác thực của “lời di chúc” từng bị nghi vấn, nhưng các Sa hoàng Nga sau này đều lập kế hoạch chiến lược theo lời di chúc, tiếp tục thâm nhập về phía Nam. Trong thời kỳ Liên Xô, Trung Đông đã trở thành vũ đài quan trọng để Mỹ và Liên Xô tranh giành quyền bá chủ.

Có ý kiến cho rằng Nga đã tận dụng “Mùa xuân Arab” năm 2011 và sự xuất hiện của Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng để can thiệp vào Trung Đông, thành công trong việc tiếp quản quyền lực của Mỹ.

My chan dung Nga o Trung Dong
Phi công và máy bay chiến đấu của Nga ở Syria

Thông qua sự hợp tác, phối hợp quân sự, hợp tác năng lượng và thương mại, Nga và Iran đã củng cố mối quan hệ đồng minh, hai nước còn có kế hoạch thiết lập “hành lang vận tải quốc tế Bắc-Nam”, xây dựng tuyến đường từ Nga tới Trung Đông.

Quan hệ Nga-Thổ Nhĩ Kỳ có rất nhiều tiến triển, sự phối hợp, hợp tác năng lượng và công nghệ quốc phòng giữa hai bên tiếp tục mở rộng.

Quốc vương Saudi Arabia có chuyến thăm Nga đầu tiên trong lịch sử, hai bên đã ký các thỏa thuận đầu tư có giá trị lớn, hợp tác công nghệ quốc phòng giữa hai bên cũng được tăng cường.

Nga đã thành lập được mạng lưới “vòng tròn đồng tâm” ở Trung Đông lấy Syria làm trụ cột, Iran là đồng minh chính, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ là các đối tác, phối hợp với các quan hệ nước lớn khác.

Ảnh hưởng của Nga ở Trung Đông đã tăng lên mức cao nhất kể từ khi Liên Xô tan rã, trở thành lực lượng bên ngoài chủ yếu nhất ở khu vực phía Bắc Trung Đông và trọng tài quan trọng của cục diện Trung Đông.

Chiến thắng một nửa

Theo giới phân tích, Nga đã gặt hái được rất nhiều thành công ở Trung Đông, nhưng cùng với sự sắp đặt chiến lược của Moscow được thúc đẩy theo chiều sâu và sự biến động tình hình, chiến lược của Nga ở Trung Đông cũng phải đối mặt với nhiều thách thức.

Yếu tố đầu tiên là tình hình chính trị và tái thiết Syria sau chiến tranh gặp nhiều khó khăn. Khôi phục trật tự ở Syria, thúc đẩy tái thiết sau chiến tranh chắc chắn là một nhiệm vụ vô cùng nặng nề.

}