Tranh luận nóng

Mỹ nếm lại bài học cay đắng trước ván cờ Iran?

Thứ Năm, 06/06/2019 10:19

(Quan hệ quốc tế) - Bài học cay đắng ở Afghanistan, Iraq, Libya là cảnh báo cho chính quyền Trump khi muốn tấn công lật đổ chế độ, sắp đặt bàn cờ chính trị mới tại Iran.

Ngày 4/6, khi trả lời kênh truyền hình Anh ITV, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết : “Iran hiện ở vị trí từng cực kỳ thù địch kể từ khi tôi nhậm chức. Họ từng là quốc gia khủng bố số một thế giới và có thể bây giờ cũng vậy”.

Khi được hỏi về việc liệu có cần triển khai hành động quân sự, người đứng đầu Nhà Trắng cho hay : “Vẫn luôn có một cơ hội. Tôi muốn điều đó ư? Câu trả lời là không. Nhưng vẫn luôn có một cơ hội như thế”.

Tuy nhiên, trước câu hỏi về việc liệu Mỹ có sẵn sàng đối thoại với Iran hay không, vị tổng thống doanh nhân đã trả lời : “Dĩ nhiên là có. Tôi còn muốn hơn một cuộc đối thoại”.

My nem lai bai hoc cay dang truoc van co Iran?
Tổng thống Trump đã đưa mình vào thế khó trong ván cờ Iran

Giới phân tích cho rằng Mỹ khó có thể biến cơ hội tấn công Iran thành hiện thực hay nói cách khác là Mỹ không thể thành công khi lựa chọn tấn công Iran, nên đối thoại với Tehran là lựa chọn khả dĩ nhất với Washington.

Vần đề nằm ở chỗ là nếu tấn công quân sự Iran thì kịch bản Mỹ - mà mục đích cuối cùng là sắp đặt một bàn cờ chính trị mới ở Iran, theo Los Angeles Times - sẽ chính thức phá sản.

Và đây là chính sai lầm "chết người" của Tổng thống Trump khi xoá bỏ di sản của người tiền nhiệm trong ván cờ Iran, qua việc quyết định rút Mỹ khỏi thoả thuận hạt nhân lịch sử.

Giá trị Mỹ-lợi ích Mỹ chưa thể tạo ra hiệu ứng thân Mỹ trong xã hội Iran

Ngày 22/5/2018, sau khi công bố những “biện pháp trừng phạt mạnh nhất trong lịch sử” chống Tehran, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo tuyên bố: “Nhân dân Iran phải được tự lựa chọn lãnh đạo họ mong muốn”, AP tường thuật.

Tuyên bố của cựu Giám đốc CIA được nhìn nhận là động thái nhằm công khai chiến lược của Mỹ hướng đến gây sụp đổ chính quyền Iran, vốn hình thành sau Cách mạng Hồi giáo và kể từ đó mối quan Tehran-Washington ngày càng xấu đi.

Điều đó được làm rõ hơn qua lời người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Mỹ Heather Nauert, khi bà nhấn mạnh trước giới truyền thông quốc tế rằng Washington sẽ “hoan nghênh” kỷ nguyên mới ở Iran.

“Nếu người dân Iran phải lựa chọn thay đổi, chắc chắn chúng tôi sẽ ủng hộ họ. Nhân dân Iran lâu nay đã phải sống dưới một chế độ hà khắc ngược đãi con người”, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ thể hiện quan điểm.

Chính Tổng thống Trump cũng từng đề cấp đến khả năng thay đổi chế độ ở Iran khi tuyên bố rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân lịch sử, bằng khuyến cáo rằng “người dân Iran xứng đáng có một đất nước đảm bảo công bằng và quyền lợi cho họ”.

My nem lai bai hoc cay dang truoc van co Iran?
Người dân Iran biểu tình chống chính phủ, nhưng không phải hướng về giá trị Mỹ

Luật sư riêng của Tổng thống Trump, ông Rudy Giuliani, cũng đã nói với một số nhân vật đối lập Iran đang sống lưu vong tại Mỹ rằng “chúng tôi có một lãnh đạo rất thẳng thắn về vấn đề thay đổi chế độ”, theo AP.

Và ngày 16/8/2018, Mỹ đã thành lập Nhóm Hành động về Iran - một lực lượng phối hợp các biện pháp gia tăng áp lực lên Iran. Đây được xem là bước đi cực kỳ quan trọng trong việc hỗ trợ sự thay đổi ở Iran.

Đặc biệt, các động thái của Washington diễn ra gần như đồng thời với làn sóng biểu tình của người dân Iran chống lại chính quyền nước này vì kinh tế khó khăn và những yêu cầu về cải cách chính trị. 

Thực tế đó cho thấy ý tưởng của Washington về thay đổi cho Iran dường như đã đáp ứng mong đợi của người dân nước này và giá trị Mỹ-lợi ích Mỹ trở thành đích ngắm của người dân Iran.

Tuy nhiên, thực tế thì lại không hẳn như vậy. Người dân Iran biểu tình vì thất vọng với khả năng quản lý và điều hành của chính quyền, chứ không phải hướng tới giá trị Mỹ-lợi ích Mỹ.

Điều đó thể hiện qua việc người dân Iran thể hiện lòng trung thành và sự ủng hộ gần như tuyệt với Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei. "Những người biểu tình kết thúc tuần hành bằng tập trung lắng nghe lời Lãnh tụ tối cao về tình hình đất nước, theo Reuters.

Sau cuộc Cách mạng Hồi giáo, thể chế chính trị tại Iran luôn đảm bảo quyền lực của Lãnh tụ tối cao trong những vấn đề tối quan trọng của đất nước. Mọi cơ quan quyền lực nhà nước đều bị chi phối bởi định chế siêu quyền lực này.

Chế định Lãnh tụ tối cao tại Iran thể hiện sự chi phối của tôn giáo với chính trị. Dù tình hình chính trị trên thế giới có nhiều đổi thay, thì thể chế chính trị tại Iran vẫn đảm bảo tuyệt đối mô hình quyển lực được thiết lập sau cuộc cách mạng Hồi giáo.

My nem lai bai hoc cay dang truoc van co Iran?
Định chế Lãnh tụ tối cao ở Iran là rào cản lớn với hành động của Mỹ

Nhận diện sự bền vững của nền tảng quyền lực tại Iran không dễ dàng bị tác động từ bên ngoài, chính quyền Tổng thống Obama đã chọn cách tạo ra sự thay đổi từ bên trong Iran bằng việc đổi thoả thuận hạt nhân lấy dỡ bỏ trừng phạt cho Iran.

Điều đó đã có hiệu quả khi giới trẻ Iran hưởng ứng mạnh mẽ cải cách, trong đó đặc biệt là việc Hassan Khomeini - cháu nội của cố Đại giáo chủ Khomeini, lãnh tụ Cuộc cách mạng Hồi giáo - có ý tưởng thay đổi định chế Lãnh tụ tối cao, theo Reuters.

Tiếc là khi nắm quyền, Tổng thống Trump đã rút Mỹ khỏi thoả thuận hạt nhân Iran. Điều này tạo rào cản cho những đổi thay tại Iran, bởi nó biến Mỹ thành kẻ thù của cả dân tộc Iran. Vì vậy, giá trị Mỹ-lợi ích Mỹ không đủ sức tạo ra hiệu ứng thân Mỹ.

Lực lượng muốn đổi thay tại Iran thiếu chủ thuyết chính trị khiến sức mạnh Mỹ không thể tạo sự đổi thay

Ngày 5/5/2018, Tổ chức Cộng đồng kiều dân Iran tại Mỹ (OIAC) - một tổ chức Iran lưu vong muốn “thay đổi chế độ” ở quê hương - tổ chức một hội thảo lớn để ủng hộ người dân trong nước đang phản đối chính quyền Tehran.