Tranh luận nóng

Số phận Kuril và hiệp ước hòa bình Nga- Nhật

Thứ Năm, 31/05/2018 13:44

(Quan hệ quốc tế) - Xin giới thiệu với bạn đọc bài viết và phỏng vấn các chuyên gia của nhà báo Andrey Polunhin về triển vọng mối quan hệ Nga- Nhật.

Bài viết sau những những tuyên bố “cùng hướng tới ký kết hiệp ước hòa bình” của lãnh đạo hai nước ngày 27/5 vừa qua. Bài đăng trên “Svobodnaia Pressa” cùng ngày 27/5/2018.

I.Phần giới thiệu của Andrey Polunhin

Tổng thống Nga Vladimir Putin mới đề cập đến khả năng giải quyết vấn đề quần đảo Kuril với Nhật Bản theo tình thần Tuyên bố chung (Liên Xô- Nhật Bản) năm 1956.

Theo lời văn của tuyên bố này thì Liên Xô cần phải trao trả cho Nhật Bản các đảo Khabomai và Shikotan (trong quần đảo Kurril) để thể hiện thiện chí và để đáp lại nguyện vọng của nhân dân Nhật Bản.

Nhưng có một vấn đề là mang tính nguyên tắc ngay trong tuyên bố trên- chỉ (trao trả hai hòn đảo trên) sau khi Nhật Bản chấp nhận ký hiệp ước hòa bình.

Quan điểm trên mới được V.Putin đưa ra tại Diễn đàn kinh tế thế giới Sant-Peterburg (từ 16 đến 18/5/2018-ND), mà cụ thể là trong cuộc đối thoại giữa các doanh nghiệp Nga- Nhật và trong cuộc gặp với đại diện các hãng thông tấn lớn trên thế giới, trong đó có trưởng ban biên tập phụ trách các bài báo của tòa soạn và mục bình luận Hãng thông tấn lớn Nhật Bản “Kyodo” Hiroki Sugita.

Người đứng đầu nhà nước Nga cũng có nói thêm một ý tại những cuộc gặp nói trên là “chính phía Nhật (trước đây) đã đơn phương không thực hiện Tuyên bố chung” (1956-ND).

V.Putin cho biết là theo quan điểm của ông thì (Nga) có thể tiến tới ký hiệp ước hòa bình với Nhật Bản thông qua việc hai nước tiến hành các hoạt động kinh tế chung trên các đảo Nam Kuril và phát triển các mối quan hệ song phương.

Ông cam kết “sẽ tạo các điều kiện để người Nhật có thể thăm các đảo mà không cần visa và đồng thời (Nga) sẽ loại bỏ những hạn chế khác (đối với người Nhật)”, và bằng cách đó sẽ đẩy nhanh tiến trình tiến tới ký một hiệp ước hòa bình giữa hai nước.

Tổng thống Nga cũng nhấn mạnh rằng “Nga và Nhật Bản sẽ nỗ lực để tìm kiếm một thỏa hiệp mà cả hai bên đều có thể chấp nhận được”.

Chúng tôi (Andrey Polunhin) xin bạn đọc chú ý tới một số thông tin sau: Tokyo cho rằng Matxcova “hiện đang kiểm soát một cách bất hợp pháp các đảo và cần phải “trao trả” lại (cho Nhật Bản) các hòn đảo đó.

Thêm nữa, mục tiêu quan trọng nhất của người Nhật- lấy lại tất cả 4 đảo. Chính vì thế mà những động thái của Nga phát triển cơ sở hạ tầng dân sự và quân sự trên các đảo Iturup và Kunashir bị phía Nhật coi là những chỉ dấu cho thấy Nga không có ý định trao trả lại các hòn đảo này (cho Nhật Bản).

So phan Kuril va hiep uoc hoa binh Nga- Nhat
Quần đảo Kurill. Ảnh những người dịch tải từ trên mạng

Tokyo đặc biệt quan ngại trước những thông tin về việc Nga xây dựng cơ sở hạ tầng quân sự trên các đảo.

Tháng 2/2017, truyền thông Nga đưa tin chính thức về việc đảo Iturup sẽ được sử dụng để bố trí lực lượng không quân của Bộ đội đường không- vũ trụ Nga và Nga cũng sẽ xây dựng một số cơ sở hạ tầng hàng không dân dụng (trên đảo).

Trước đó, trong năm 2015, Nga cũng đã đưa các tổ hợp tên lửa phòng không “Tor-M2U” vào trực chiến trên các đảo Iturup và Kunashir, sau đó, vào năm 2016 – Nga lại bố trí trên các đảo này các tổ hợp tên lửa bờ hiện đại nhất là “Bastion” và “Ball”.

Những tổ hợp tên lửa này có nhiệm vụ bảo vệ đảo Matua nằm ở phần trung tâm của quần đảo (Kuril) chống lại các mối đe dọa từ hướng biển (Nga dự kiến sẽ xây dựng một căn cứ hải quân cho các tàu của Hạm đội Thái Bình Dương (Nga) trên đảo “Matua” này ngay trong năm 2018).

Trên thực tế, hiện trong khu vực này (quanh quần đảo Kuril) đang diễn ra một cuộc chạy đua vũ trang. Trung Quốc tăng cường tiềm lực quân sự, Mỹ cũng gia tăng sự hiện diện quân sự, còn Bắc Triều Tiên thì phát triển Chương trình tên lửa- hạt nhân.

Về phía mình, với lý do là phải kiềm chế Bắc Triều Tiên, Nhật Bản cũng tham gia vào cuộc chạy đua này.

Cụ thể, Thủ tướng Shinzo Abe đang tái trang bị cho Lực lượng phòng vệ Nhật Bản những phương tiện kỹ thuật quân sự hiện đại nhất và củng cố liên minh quân sự với Mỹ. Nhưng điều làm Nga quan ngại hơn cả là Nhật Bản cùng với Mỹ đang triển khai hệ thống phòng chống tên lửa trên khu vực Viễn Đông.

Tokyo đã lên các kế hoạch cụ thể mua của Mỹ hệ thống Aegis bố trí trên mặt đất. Trước đó, người Nhật Bản đã lắp xong hệ thống Aegis trên 4 tàu khu trục và triển khai các tổ hợp tên lửa phòng không Patriot trên mặt đất.

Sắp tới, Nhật Bản sẽ triển khai các tổ hợp tên lửa phòng không nói trên tại các trường bắn của Các lực lượng vũ trang Nhật Bản tại hạt Akita ở phía Bắc Nhật Bản và khu vực Tây Nam tỉnh Yamaguchi.

Về phía mình, Matxcova cũng cho rằng tất cả những động thái trên của Nhật Bản đều được tiến hành dưới bàn tay đạo diễn của Mỹ để thực hiện kế hoạch triển khai hệ thống phòng thủ chống tên lửa toàn cầu với mục tiêu kiềm chế Nga và vô hiệu hóa tiềm lực chiến lược của Nga.

Trong một bối cảnh như vậy, liệu Tokyo và Matxcova có ký được một hiệp ước hòa bình không? Và liệu Nga có trao trả các đảo cho Nhật không?

II. Phần phỏng vấn các chuyên gia

1. Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Nhật Bản Viện Viễn Đông Viện Hàn lâm khoa học Nga Valeri Kistanov.

- Sau năm 1956 (năm Liên Xô- Nhật Bản ra tuyên bố chung-ND), phía Liên Xô đã không còn đả động gì đến một thỏa hiệp nào đó với Nhật Bản nữa.

Nhưng vào năm 1991, Mikhail Gorbachev sau khi trở thành tổng thống Liên Xô đã đến thăm chính thức Nhật Bản, hội đàm với Thủ tướng Nhật Toshiki Taifu và sau đó tuyên bố rằng cần phải “nói chuyện” với người Nhật.