Tranh luận nóng

Bước gió truyền kỳ của Phan Hoàng-Cho lý lẽ của sinh tồn

Thứ Năm, 16/11/2017 09:24

(Góc nhìn văn hóa) - Trường ca Bước gió truyền kỳ của Phan Hoàng gợi lên dáng vóc một vở kịch-múa hiện đại về hình thức biểu hiện.

Đó là thuộc về phần những nền móng dân dã của lịch sử, chẳng hạn: “Ông bà khai rạch khẩn đồi, Sinh ra làng mạc để rồi sinh em, Cảm thương cô bé lọ lem, Bơi trong gió chướng giặc đêm cướp ngày”.

Và ta thấy, nương theo tính tượng trưng của “gió” thì “gió chướng” cũng trở nên một ý niệm - hình ảnh tượng trưng; mà qua nhiều những câu đoạn như thế mang lại cảm nhận một lịch sử khí phách, đang sống động tranh đấu, hơn là một lịch sử bi tráng có hậu như người ta quen nói.

Cái lịch-sử-đang-là đó trải ra trong Phần III “Gió dựng thành lũy biên cương.”Chủ đề tính tượng trưng tâm linh của “gió” được tái hiện và khẳng định với “ bao linh hồn trẻ hóa gió hiên ngang/ canh giữ giấc ngủ bình yên đất mẹ” ở nơi “núi đồi biên giới,” giữa “những bóng ai lướt nhanh trong màn sương đục/bóng của hôm qua bóng của hôm nay hay bóng của mai sau?”

Có thể thấy ở đây hai lần sự nhắc lại, điệp khúc biến tấu, của các câu hỏi mang tính định mệnh con người đã đặt ra từ Phần I. Phần III này chọn câu đề từ là “Khi lịch sử gồng mình trước những cơn bão lớn/mọi con đường đất nước đều thẳng hướng biên cương”.

Và, bên những mô-típ chính sử truyền thống chống ngoại xâm quen thuộc, sức bật của các chương thơ này nằm vào những câu đoạn như: “Có những cỏ cây bị đánh cắp xứ người cất lời trách gió, có những hồn thiêng mất quê đớn đau phẫn uất mắt đêm, có những ngọn đồi máu xương vô tình bụi mờ cát phủ”…

“Những đạo quân chưa bao giờ rời mắt khỏi cõi bờ/chưa bao giờ rời mắt khỏi biển đảo/chưa bao giờ rời mắt khỏi lũ sói đói di truyền…”

Thì sự lặp lại các câu hỏi định mệnh ấy là đây: “Dòng máu Lạc Hồng như tùng bách non cao, phong ba đảo xa, trúc mai khu vườn trầm tư minh triết, nếu tìm được con đường ánh sáng khác, tiết kiệm sông máu núi xương đại dương nước mắt, tiết kiệm thời gian lạc hậu đói nghèo…”

Câu trả lời mà chương thơ này đề xuất cũng bắt đầu bằng chữ “Nếu,” như một giấc mơ lộng gió: “Nếu tìm được đường bay vàng hội nhập bình yên/ rộng mở chân trời nhân văn giống nòi Lạc Việt…mạnh mẽ như ngọn gió thiêng dựng thành lũy biên cương.”

Bản trường ca hẳn đã có thể khép lại với một cái kết trọn về hình thức như vậy. Nhưng có lẽ về thực chất nó không thể kết trọn. Cho nên tác giả khai triển sự tái hiện hồi kết đó vào chương Vĩ thanh – một lần nữa nối quá khứ vào hiện tại cho thỏa đáng tính liên tục của “gió”:

“Đất nước đi bằng mọi con đường, dân tộc lớn lên từ bao thảm kịch, mỗi đời người một cánh buồm, một chuyến tàu lênh đênh, vượt thoát những cơn đại hồng thủy lập trình…ta bay khắp Tổ quốc gánh gồng đau thương như đời mẹ tảo tần… đớn đau kềnh càng vô tình danh lợi, ta vẫn phải tin những bông hoa lặng lẽ tỏa hương sót lại, và những trái tim âm thầm nhịp đập về phía minh triết chồi lộc sinh sôi.”

Chương Vĩ thanh quả đã làm cho cái kết trường ca này trở nên thỏa đáng: với lời “Cám ơn người mở đường, hóa thân bước gió truyền kỳ”, câu chuyện tượng trưng này được nhìn như những “cơn vượt thoát sinh tồn vĩ đại dòng giống rồng tiên”.

Đó là cái nhìn phù hợp với cảm thức đương thời đòi hỏi vượt và thoát những tình thế khó khăn thời đương đại. Ở đây luôn thường trực một lòng tin dựa chắc trên truyền thống dân tộc, một truyền thống của “dòng hào khí đánh đổi tinh hoa lớp lớp người người, vẫy vùng thiên tai, hiên ngang chiến trận” – mô-típ xuyên suốt từ đầu đến cuối bản trường ca, tượng trưng cho lý lẽ sinh tồn của một xứ sở đất nước.

Nguyễn Chí Hoan