Tranh luận nóng

54% dân tin xin việc phải hối lộ: Chuyện công chức giàu

Thứ Năm, 06/04/2017 13:30

(Tin tức thời sự) - Tâm lý vào nhà nước để được bổng lộc, để hưởng các đặc quyền, đặc lợi vẫn khá phổ biến và nặng nề đối với nhiều người ở Việt Nam.

Tình trạng đáng báo động

Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam năm 2016 (PAPI) vừa được công bố sáng 4/4/2017 đang gây xôn xao. Đây là công trình nghiên cứu được hợp tác thực hiện bởi Trung tâm Nghiên cứu Phát triển và Hỗ trợ Cộng đồng (Cecodes), Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc (UNDP), với sự hỗ trợ của Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Bồi dưỡng cán bộ Mặt trân Tổ quốc Việt Nam.

Các số liệu cho thấy, khoảng 54% số người dân được hỏi cho rằng, cần phải đưa hối lộ mới xin được việc làm trong khu vực nhà nước. Tỷ lệ này là cao hơn mức 51% của năm 2015 và 46% của năm 2011.

54% dan tin xin viec phai hoi lo: Chuyen cong chuc giau
PGS.TS Đặng Ngọc Dinh lo ngại về 54% người dân phải hối lộ khi xin việc tại cơ quan nhà nước. Ảnh: Nguyễn Hoàn

Chia sẻ thêm với Đất Việt về vấn đề này, PGS.TS Đặng Ngọc Dinh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Phát triển và Hỗ trợ Cộng đồng cho biết, đây là khảo sát được thực hiện trên 63 tỉnh, thành phố với sự tham gia của trên 14.500 người và được lựa chọn  ngẫu nhiên.

“Con số 54% trên là kết quả chia bình quân của tất cả các địa phương. Nhìn tổng thể, ở lĩnh vực hành chính công, tại các cột thủ tục hành chính, các chứng nhận, cấp giấy tờ, người dân đánh giá tương đối tốt và ổn định. Còn vấn đề quản trị liên quan tới 4 trục (sự tham gia của người dân, công khai minh bạch, trách nhiệm giải trình và kiểm soát tham nhũng) thì tương đối thấp và nhiều năm “dẫm chân tại chỗ”.

Đặc biệt khảo sát xin vào vị trí công vụ tại trục “Kiểm soát tham nhũng” thu được những kết quả đáng báo động. Có những địa phương ở miền Trung hay Đồng bằng sông Cửu Long tỷ lệ phải đưa hối lộ mới xin được việc là khá thấp trong nhiều năm liền. Trong khi nhiều tỉnh, thành phía Bắc tỷ lệ này ở mức tương đối cao, có nơi trên 60%”, ông Dinh nhấn mạnh.

Theo ông Dinh, PAPI không quá nhấn mạnh vào xếp hạng thứ tự các tỉnh, thành phố, mà mong muốn từng địa phương tự “soi” vào “tấm gương PAPI” để thấy mình đã được người dân đánh giá tốt ở mặt nào để phát huy, và cần hoàn thiện những nội dung nào còn yếu kém trong công tác điều hành. Các thống kê được xây dựng như một bộ công cụ phản ánh tiếng nói và nguyện vọng của người dân và kiểm toán xã hội.

“Con số trên có thể chưa chính xác tuyệt đối. Tuy nhiên có 2 vấn đề chúng ta cần phải nhìn nhận lại và xem đó là đáng quan ngại. Thứ nhất, tỷ lệ người dân phải đưa hối lộ mới xin được việc trong cơ quan nhà nước liên tục tăng trong thời gian qua. Thứ hai, con số 54% từ khảo sát cho thấy, ít nhất trong 2 người đi xin việc, đã có 1 người thuộc dạng thân quen, hối lộ. Điều này hết sức nguy hiểm, tạo ra sự bất bình đẳng trong cơ hội việc làm cũng như làm giảm hiệu quả của hệ thống công vụ”, ông Dinh nhấn mạnh.

Áp dụng nền quản trị hiện đại

Theo nhận định của PGS.TS Đặng Ngọc Dinh, những con số được PAPI công bố thời gian qua cho thấy xã hội công vụ của Việt Nam đang có vấn đề. Biểu hiện rõ rệt nhất là hiện tượng tiêu cực trong tuyển chọn công chức, viên chức tại các cơ quan nhà nước. Tâm lý vào nhà nước để được bổng lộc, để hưởng các đặc quyền, đặc lợi vẫn khá phổ biến và nặng nề với nhiều người ở Việt Nam.

“Có một câu hỏi nổi tiếng mà năm nào chúng tôi cũng đặt ra, đó là theo ông, bà nếu muốn vào làm các vị trí công vụ như: địa chính, văn phòng ủy ban, giáo viên tiểu học... thì phương án lót tay, thư từ giới thiệu, thân quen có quan trọng không? Đến 80% câu trả lời khẳng định việc này rất quan trọng và quan trọng.

54% dan tin xin viec phai hoi lo: Chuyen cong chuc giau
Tình trạng hối lộ, đưa tiền để xin việc ở Việt Nam ngày càng tăng lên

PAPI nghiên cứu và đưa ra kết luận rằng, tham nhũng vặt, hối lộ dù giá trị vật chất không lớn nhưng trải dài trong nhiều năm ở tất cả các địa phương. Hiện tượng đó rất đáng quan ngại đối với các cấp quản lý vĩ mô và nó liên quan đến chất lượng của nền quản trị quốc giá ”, ông Dinh dẫn chứng.

PGS.TS Đặng Ngọc Dinh kể lại một kết luận được các nhà nghiên cứu quốc tế đưa ra sau nhiều năm làm khảo sát tại Việt Nam.

Ông chia sẻ: “Khi tôi tiến hành nghiên cứu với một vài chuyên gia quốc tế, họ có một phát hiện rất hay. Đó là ở Việt Nam vào cơ quan nhà nước, làm “quan chức” không phải là để hoạt động chính trị mà để làm giàu. Đối với các nước có nền kinh tế thị trường đích thực, muốn có thu nhập cao có nhiều cách thức, phổ biến là bằng kinh doanh, dịch vụ, còn làm công chức chủ yếu là mong muốn cống hiến cho xã hội, thỏa nguyện vọng hoạt động chính trị của bản thân, tất nhiên lương bổng, đãi hộ rất thỏa đáng.

Với nền kinh tế bao cấp của Việt Nam trước đây người ta vẫn thi nhau vào công chức để được những chế độ tốt hơn về “tem phiếu”. Đến thời điểm này tại sao người ta vẫn vào? Đơn giản là vì còn tồn tại nhiều “di sản” của cơ chế “xin – cho” thể hiện qua hiện tượng tham nhũng vặt “hối lộ”, “chạy chọt”. Họ chui vào để lấy tài sản. Tham nhũng này không chỉ lấy trực tiếp của dân mà lấy, lớn hơn nhiều từ các dự án, các công trình quốc gia,... Rất đáng lo, vì đây đã là một hiện tượng trở thành tập quán phổ biến”.

Đối chiếu với các quốc gia khác trên thế giới, PGS.TS Đặng Ngọc Dinh thừa nhận, tình trạng tiêu cực vẫn tồn tại ở một số nước nhưng tỷ lệ rất thấp. Hiện tượng người đứng đầu, người có uy tín chuyên môn có thể giới thiệu người để tuyển chọn vào làm việc tại các tổ chức, nhưng họ chịu trách nhiệm về việc làm của mình, lấy mục tiêu là chất lượng của công việc, phải tuân thủ trong hệ thống tuyển chọn minh bạch.