Tranh luận nóng

Đóng BHXH 10 - 15 năm được nhận hưu: Hiệu quả còn...mù mờ

Thứ Ba, 05/12/2017 07:54

(Tin tức thời sự) - Hiệu quả về mặt xã hội nhìn thấy rõ, còn kinh tế thì khá nhiều mơ hồ, đặc biệt mức lương chưa đủ mức tối thiểu cho người lao động.

Đó là nhận định của TS Dương Xuân Triệu, nguyên Viện trưởng Viện khoa học bảo hiểm xã hội (BHXH) với báo Đất Việt.

Lương không đủ chi trả cuộc sống

PV:- Mới đây, tại hội thảo về cải cách hệ thống bảo hiểm xã hội (BHXH), ông Phạm Trường Giang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm xã hội, Bộ LĐTB-XH, đã thừa nhận việc quy định thời gian tham gia BHXH tối thiểu để được hưởng lương hưu 20 năm như hiện nay là quá dài, chưa hấp dẫn người lao động.

Do đó, tới đây, Bộ sẽ đề xuất cải cách xây dựng lộ trình điều chỉnh thời gian tối thiểu để được hưởng lương hưu xuống 15 năm, 10 năm. Ông bình luận như thế nào về ý kiến trên? Theo ông, phương án này có những ưu và nhược điểm thế nào?

TS Dương Xuân Triệu:- Theo quy định chung thì cần đóng BHXH 20 năm, đây là quá trình tích lũy để hưởng lương hưu, càng đóng cao thì về hưu quỹ BHXH phải bù lỗ càng nhiều, còn đóng cách thì không thể lấy thấp hơn lương tối thiểu, lương cơ bản.

Bởi vì khi về hưu, dù bao nhiêu năm, vẫn phải tính đảm bảo cho người hết tuổi lao động có mức lương tối thiểu để sống được. Dù người ta có đóng, chỉ ở mức lương tối thiểu bao nhiêu năm, nhưng khi về hưu họ hưởng lương hưu nhưng vẫn phải từ mức lương tối thiểu trở lên.

Vì sự phụ thuộc đó cho nên sẽ phụ thuộc vào số năm phải đóng, tức là muốn đóng mức nào thì đóng, nhưng lấy mức thấp nhất, hiện tại lương cơ sở, khi đóng lúc về hưu lấy bao nhiêu % thì lấy, nhưng vẫn phải để bằng mức lương tối thiểu mới sống được, từ đó tích lũy bao nhiêu năm thì mới có thể đủ cho mức lương thấp nhất, thì mới đảm bảo cuộc sống.

Dong BHXH 10 - 15 nam duoc nhan huu: Hieu qua con...mu mo

Cần đảm bảo cuộc sống cho người lao động bằng lương hưu

Hiện tại, 20 năm mới đủ năm tích lũy, bây giờ tự nhiên kéo xuống 10-15 năm sẽ nảy sinh việc người về hưu không có thu nhập để sống mức tối thiểu. Như các nước họ quy định 60 tuổi là hết tuổi lao động thì xã hội nghiễm nhiên phải cấp mức lương hưu trí, mức lương cơ bản.

Bây giờ tham gia hưu tính thế nào thì tính nhưng phải nắm được nguyên tắc cơ bản đó, nếu đóng 10 năm rồi cho về hưu thì không thể đảm bảo được, không trả được một nửa lương cơ bản.

Có thể là 10 năm, 15 năm, 17 năm, 20 năm tùy theo mức đóng hiện nay, để quy định cụ thể, căn cứ đó để bình luận, tôi không nói phải là 20 năm vì mức đóng có thể thay đổi.

Thậm chí, nhiều doanh nghiệp đóng BHXH theo mức lương cơ bản rất thấp, nếu rút ngắn thời gian dẫn đến mức lương hưu còn quá ít thì không còn ý nghĩa gì? Vậy rút ngắn thời gian mà vẫn bảo đảm lương hưu tương đối thì phải tăng số tiền đóng BHXH hằng tháng. Ngay với mức đóng hiện nay, nhiều doanh nghiệp còn né tránh huống chi tăng thêm?

Cho nên, nếu giảm thời gian tối thiểu xuống thì tất yếu tỉ lệ tính lương hưu được hưởng cũng sẽ giảm tương ứng (hiện nay tỉ lệ lương hưu được hưởng là 45% cho 15 năm đóng, như vậy khi giảm xuống 10 năm đóng, tỉ lệ lương hưu được hưởng có thể chỉ có 30%).

Với tỉ lệ lương hưu thấp như vậy, không thể bảo đảm cuộc sống đối với những người có số năm đóng thấp (10 năm), do đó cũng không hấp dẫn được đối tượng tham gia.

PV:- Theo nhiều ý kiến lạc quan, đề xuất nói trên nếu thành hiện thực sẽ khiến người lao động mặn mà hơn với hình thức BHXH, sẽ tạo thêm những nguồn thu mới cho quỹ này. Theo ông, điều này có đúng không và tại sao? Xin ông phân tích cụ thể.

TS Dương Xuân Triệu:- Hiện tỷ lệ người lao động tham gia BHXH mới đạt 24% lực lượng lao động, để thu hút người lao động tham gia BHXH thì việc rút ngắn thời gian được hưởng xuống còn 10- 15 năm thay vì 20 năm cũng là phương án giúp thu hút lực lượng lao động tham gia BHXH.

Ai cũng biết nếu đóng BHXH trong thời gian ngắn sẽ hưởng mức lương thấp hơn nhưng nếu thời gian là 10 năm thì họ sẽ hào hứng hơn. Ngoài ra, nếu rút ngắn thời gian này thì những người có khi đến 40-50 tuổi mới đóng BHXH thì vẫn đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Thế nhưng, việc tạo lập quỹ phải tính lâu dài, vì quỹ chi trả lương hưu phải tính 15 năm trở ra, chứ không như quỹ BHYT, năm nào khấu trừ năm đó, cần chỉ rõ tích lũy ra sao mới đảm bảo được.

Vừa rồi ở Nghệ An, hoặc một số tỉnh chuyển bảo hiểm nông dân ra thì quỹ BHXH phải cáng đáng, bao bọc, chứ không nhất thiết phải càng nhiều người tham gia càng tốt, điều này không đúng, phải tùy theo điều kiện y tế phát triển mức độ nào đó, mới đưa các đối tượng khác vào.

Mở rộng tràn lan là không đảm bảo được, phải có mức đóng nhất định để đảm bảo quỹ.

Chuyện rút ngắn để thu hút nhiều người tham gia, có thể trong chớp mắt thấy ham hố, nhưng 10 năm về hưu không bằng mức lương tối thiểu thì lại nhiều khó khăn, bất cập.

Thiếu hiệu quả kinh tế

PV:- Với kịch bản lạc quan nhất, chủ trương mới sẽ tạo thêm một nguồn thu để giúp khắc phục tình trạng mất cân đối của quỹ BHXH hiện nay, điều này có ý nghĩa không nếu cách thức quản lý quỹ vẫn như trước? Và nếu không thay đổi cách thức quản lý này, liệu những chính sách mới có hiệu quả thực tiễn hay không?

TS Dương Xuân Triệu:- Có thể trước mắt chính sách trên thu hút người lao động vì họ thấy lợi trước mắt chỉ có 10 năm tham gia đã được hưởng lương hưu, tham gia nhiều, nhưng sau đó họ lại rút vì chính sách không phù hợp.

Thiết nghĩ, nên học hỏi các nước, tách ra các loại hưu để hưởng chế độ khác nhau, còn Việt Nam thì lẫn lộn, làm ở lĩnh vực nào cũng quy một loại hưu.