Tranh luận nóng

Bài học kinh nghiệm cấp chứng chỉ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN

Thứ Ba, 26/11/2019 10:08

(Diễn đàn trí thức) - TS Phạm Văn Tân, Phó Chủ tịch LHH Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm thực hiện dịch vụ công trong cấp chứng chỉ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN.

Ngày 13/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên Hiệp Hội Việt Nam) đã tổ chức Diễn đàn Khoa học "Nâng cao năng lực cho các tổ chức xã hội nhằm thực hiện dịch vụ công" với đông đảo sự tham gia của các nhà khoa học. Tham gia diễn đàn, TS Phạm Văn Tân - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam đã có bài tham luận. Báo Đất Việt xin đăng toàn văn tham luận này:

Bài học kinh nghiẹm cáp chúng chỉ kỹ su chuyen nghiẹp ASEAN
TS. Phạm Văn Tân - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam phát biểu tại Diễn đàn.

I. Kỹ sư chuyên nghiệp là gì?

Kỹ sư là người được đào tạo và được công nhận thông qua hệ thống văn bằng chính thức trong hệ thống các trường đại học kỹ thuật. Nâng cao tính chuyên nghiệp của người kỹ sư là đòi hỏi tất yếu, khách quan phù hợp với quá trình phân công lao động xã hội. Chuyên nghiệp hoá đòi hỏi người cán bộ kỹ thuật phải luôn không ngừng phấn đấu học tập và cập nhật các thông tin và kiến thức, hoàn thiện kỹ năng hành nghề để đáp ứng yêu cầu có khả năng cung cấp được các dịch vụ tốt nhất cho xã hội. Việc phân loại kỹ sư và công nhận kỹ sư chuyên nghiệp đã có từ lâu và đã trở thành thông lệ quốc tế, nó đảm bảo quyền lợi hành nghề của người kỹ sư và quyền lợi của các nhân, tổ chức sử dụng những dịch vụ kỹ thuật của họ. 

Việc công nhận kỹ sư chuyên nghiệp dựa theo những tiêu chí chặt chẽ về trình độ nghề nghiệp chuyên môn, về đạo đức hành nghề, quy trình  công nhận nghiêm túc, không mang tính thương mại hoá, do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc các hội nghề nghiệp thực hiện. Kinh nghiệm trên thế giới cho thấy, các nước phát triển đều xây dựng bộ tiêu chuẩn để đánh giá và công nhận kỹ sư chuyên nghiệp. Thí dụ, đạt được chứng chỉ kỹ sư chuyên nghiệp Hàn Quốc phải hoàn thành một chương trình kỹ thuật được công nhận, có ít nhất 4 năm hành nghề liên tục, chịu trách nhiệm những công việc kỹ thuật quan trọng. Đối với kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN (APE – ASEAN profesional engineer) do Liên đoàn các tổ chức kỹ sư ASEAN (AFEO) cấp chứng nhận, yêu cầu tối thiểu phải có bằng kỹ sư, tinh thông nghề nghiệp, có năng lực và kỹ năng thực hành, có ít nhất 7 năm hành nghề theo chuyên môn kỹ thuật và 2 năm phụ trách những công tác kỹ thuật quan trọng. Đối với kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPE- ASEAN chartered profesional engineer) do  Uỷ ban điều phối kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPECC) chứng nhận, yêu cầu tiêu chuẩn cũng tương tự như APE của AFEO tức là phải có bằng kỹ sư, tinh thông nghề nghiệp, có năng lực và kỹ năng thực hành, có ít nhất 7 năm hành nghề theo chuyên môn kỹ thuật và 2 năm phụ trách những công tác kỹ thuật quan trọng. Tất cả các kỹ sư chuyên nghiệp dù được công nhận ở tổ chức nào cũng phải đáp ứng những yêu cầu về đạo đức hành nghề.

II. Việc đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ở Việt Nam

Từ năm 1995, Liên hiệp hội Việt Nam (VUSTA) là đại diện của Việt Nam, đã chính thức tham gia vào hoạt động của Liên đoàn các tổ chức kỹ sư ASEAN - AFEO (ASEAN Federation of Engineering Organizations ) được thành lập từ 1973 và trở thành thành viên của tổ chức này, bao gồm 10 nước trong ASEAN.  Từ 1998 Liên hiệp hội Việt Nam đã nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm của nhiều nước về quy trình, tiêu chuẩn, tiêu chí đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp. 

Năm 2001, Liên hiệp hội Việt Nam đã giao cho Tổng hội Xây dựng tổ chức thí điểm việc đăng bạ chuyên nghiệp ASEAN (APE). Tổng hội Xây dựng Việt Nam đã nghiên cứu lập quy trình tuyển chọn chuyên nghiệp, tổ chức hội đồng đánh giá, lựa chọn 19 kỹ sư đáp ứng các tiêu chuẩn đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN (APE) và đã tổ chức lễ trao chứng chỉ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN cho các kỹ sư này. Đây là những kỹ sư chuyên nghiệp đầu tiên của Việt Nam nhận chứng chỉ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN (APE).

Để tiếp tục triển hoàn thiện hoạt động đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp của nước ta, năm 2006, Liên hiệp hội Việt Nam đã ra quyết định thành lập Hội đồng đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp Việt Nam. 

Hội đồng đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp Việt Nam có nhiệm vụ phát triển hoạt động đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp Việt Nam: Trên cơ sở kết quả và kinh nghiệm hoạt động đăng bạ kỹ sư xây dựng Đề án trình các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép triển khai việc đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp Việt Nam; hoàn thiện quy trình đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp; xây dựng các tiêu chuẩn về kỹ sư chuyên nghiệp; tổ chức hướng dẫn thực hiện việc đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp.

Trong số hàng vạn kỹ sư chuyên nghiệp đang hoạt động trên nhiều lĩnh vực, hiện nay số lượng kỹ sư xin đăng ký đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp đang có xu thế gia tăng. Tuy vậy việc tổ chức hoạt động này còn nhiều bất cập do chúng ta còn thiếu kinh nghiệm thực tế, thiếu các khung pháp lý cần thiết. Cho đến nay, sau nhiều đợt thực hiện đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN chúng ta mới có 346 kỹ sư được Uỷ ban đăng bạ kỹ sư ASEAN của AFEO công nhận là kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN (APE).

III. Thành lập Uỷ ban Giám sát của Việt Nam (MC) để thực hiện Thỏa thuận thừa nhận về dịch vụ tư vấn kỹ thuật trong ASEAN

Thực hiện “ Hiệp định khung ASEAN về hợp tác dịch vụ ” ký kết 12/1995  nhằm tiến tới tự do hóa kinh doanh, dịch vụ; “Thỏa thuận thừa nhận về dịch vụ  kỹ thuật giữa các nước thành viên ASEAN” ký kết tháng 11/2005 giữa các nước ASEAN, trong đó có nội dung thực hiện đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN, Bộ Xây dựng đã có văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ về kế hoạch thực hiện Thỏa thuận và đề xuất giao cho Bộ Xây dựng chủ trì thành lập Uỷ ban Giám sát của Việt Nam thực thi Thoả thuận với cơ cấu thành phần có đại diện cơ quan Nhà nước và các tổ chức nghề nghiệp kỹ thuật và ban hành văn bản liên quan đến việc tổ chức, cơ cấu và hoạt động của Uỷ ban này. Uỷ ban Giám sát của Việt Nam có nhiệm vụ thực hiện đăng bạ “Kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN ” tại Việt Nam.

Trên cơ sở đề nghị của Bộ Xây dựng, ngày 28/4/2008 Chính phủ Việt Nam đã thông báo với Tổng Thư ký ASEAN về việc nước ta chính thức tham gia thực hiện Thỏa thuận thừa nhận về dịch vụ kỹ thuật giữa các nước thành viên ASEAN.

Ngày 15/9/2008, Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã ban hành Quyết định số 1128/QĐ-BXD về việc thành lập Uỷ ban Giám sát của Việt Nam để thực hiện Thoả thuận thừa nhận lẫn nhau về dịch vụ tư vấn kỹ thuật trong ASEAN (gọi tắt là Uỷ ban Giám sát quốc gia của Việt Nam - VNMC). Việc thành lập Uỷ ban Giám sát quốc gia với thành phần đại diện cho cơ quan nhà nước và các tổ chức nghề nghiệp kỹ thuật (Có đại diện của VUSTA, những năm đầu VUSTA có 4 đại diện thành viờn, hiện nay có 2 đại diện thành viờn), theo chức năng và nhiệm vụ đã được định rõ, được đảm bảo bằng các quy định có tính pháp lý có tác động mạnh mẽ đến hoạt động đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN của Việt Nam. Cho đến nay VNMC và Uỷ ban điều phối Kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPECC) đó công nhận và cấp chứng chỉ ACPE cho 262 kỹ sư của Việt Nam (mặc dự theo kế hoạch của ACPECC, Việt Nam cần phải đạt 1.000 ACPE tới năm 2020).

Việc thành lập Uỷ ban Giám sát quốc gia (VNMC) với thành phần đại diện cho cơ quan nhà nước và các tổ chức nghề nghiệp kỹ thuật, được đảm bảo bằng các quy định có tính pháp lý có tác động mạnh mẽ đến hoạt động đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN của Việt Nam.

 Uỷ ban Giám sát quốc gia (VNMC) được Bộ Xây dựng thành lập là cơ quan có đủ thẩm quyền và năng lực thay mặt Nhà nước thực thi các chức năng phát triển, xử lý và duy trì việc đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPER). VNMC là thành viên của Uỷ ban điều phối Kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPECC). 

IV.  Tổ chức đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN 

1. Tổ chức đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN (APE)

        1.1. Điều kiện để đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN (APE)

  1. Tốt nghiệp đại học kỹ thuật;

  2. Hành nghề ít nhất 7 năm liên tục;

  3. Đã có 2 năm giữ trọng trách quan trọng trong công việc kỹ thuật;

  4. Tuân thủ việc phát triển nghề liên tục;

  5. Tuân thủ quy tắc đạo đức hành nghề.

           Hồ sơ xin đăng bạ APE phải được lập theo mẫu của Hội đồng đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN do AFEO quy định.

1.2. Hướng dẫn quy trình đăng bạ

  1. Viết đơn theo mẫu của của Hội đồng đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN do AFEO quy định;

  2. Hội đồng đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp của VUSTA tổ chức đánh giá hồ sơ xin đăng bạ và khi cần thiết sẽ phỏng vấn ứng cử viên;

  3. Thành viên Hội đồng đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp của VUSTA bỏ phiếu đánh giá;

  4. Hội đồng đánh giá trình kết quả đánh giá cho Đoàn Chủ tịch VUSTA xem xột;

  5. Đoàn Chủ tịch VUSTA xem xét và phờ duyệt, cụng nhận kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN của Việt Nam; 

  6. Hội đồng đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp của VUSTA gửi hồ sơ các kỹ sư đủ tiêu chuẩn đó được VUSTA công nhận là kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN tới Ủy ban đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN (APERC) để Ủy ban xem xét, đánh giá và cấp chứng chỉ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN. APERC sẽ thông báo kết quả cho kỹ sư xin đăng bạ (kể cả trường hợp không thành công);

  7. APERC cấp Giấy chứng nhận đăng bạ (Chứng nhận là APE) và thông báo cho Hội đồng kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN.


2. Tổ chức đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPE)

2.1. Điều kiện để đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPE)

  1. Tốt nghiệp đại học kỹ thuật;

  2. Được đánh giá có đủ tư cách hành nghề độc lập;

  3. Hành nghề ít nhất 7 năm liên tục;

  4. Đã có 2 năm giữ trọng trách quan trọng trong công việc kỹ thuật;

  5. Tuân thủ việc phát triển nghề liên tục;

  6. Tuân thủ quy tắc đạo đức hành nghề.

Hồ sơ xin đăng bạ ACPE phải được lập theo mẫu thống nhất của VNMC.

2.2. Hướng dẫn quy trình đăng bạ

  1. Viết đơn theo mẫu của VNMC;

  2. VNMC lập Hội đồng đánh giá;

  3. Hội đồng đánh giá xem xét hồ sơ và khi cần thiết sẽ phỏng vấn ứng cử viên;

  4. Hội đồng đánh giá trình kết quả lên VNMC;

  5. VNMC  xem xét kết quả báo cáo của hội đồng đánh giá, khi cần thiết sẽ kiểm tra lại

  6. Thành viên VNMC bỏ phiếu chấp nhận;

  7. VNMC sẽ thông báo kết quả cho kỹ sư xin đăng bạ ( kể cả trường hợp không thành công);

  8. VNMC cấp Giấy chứng nhận đăng bạ ( Chứng nhận là ACPE);

  9. VNMC thông báo cho Hội đồng kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN.

Song song với việc công bố rộng rãi việc đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPE) cho các kỹ sư Việt Nam, Uỷ ban Giám sát quốc gia  (VNMC) khuyến khích các kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN (APE) đăng bạ chuyển đổi từ APE sang ACPE. Việc đăng bạ chuyển đổi không bắt buộc, song việc chuyển đổi từ APE sang ACPE sẽ có lợi cho các kỹ sư hành nghề chuyên nghiệp về mặt pháp lý. Việc đăng ký chuyển đổi khá thuận lợi, không mất phí. Hồ sơ đăng ký đăng bạ tuân thủ các quy định của VNMC. Các thông tin cụ thể, các APE có thể liên hệ với Văn phòng Uỷ ban Giám sát quốc gia (VNMC) hiện đặt tại Bộ Xây dựng.

  1. Một số nhận xét

  • Việc cấp chứng chỉ hành nghề kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN là một loại hành dịch vụ công nhằm đánh giá, và cấp chứng chỉ hành nghề chuyên nghiệp cho các kỹ sư có đủ điều kiện và có nguyện vọng hành nghề trong lĩnh vực kỹ thuật với vai trò là kỹ sư. Tổng Hội Xây dựng Việt Nam, Liên hiệp Hội Việt Nam đã sớm triển khai hoạt động này, đáp ứng được yêu cầu và nguyện vọng của các kỹ sư. Thực tế trong những năm qua nhiều kỹ sư chuyên nghiệp đó được đăng bạ, tạo điều kiện thuận lợi cho các kỹ sư thực hiện hoạt động hành nghề.

  • Hiện nay đang tồn tại song song 2 tuyến cụng nhận và cấp chứng chỉ kỹ sư chuyên nghiệp, một từ Hội đồng đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN thuộc VUSTA thực hiện việc cấp chứng chỉ hành nghề kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN (APE) do Uỷ ban đăng bạ kỹ sư ASEAN (APERC) của Liên đoàn các tổ chức kỹ sư ASEAN chủ trì, một từ VNMC thuộc Bộ Xây dựng thực hiện việc cấp chứng chỉ hành nghề kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPE) do Uỷ ban điều phối Kỹ sư chuyên nghiệp tiêu chuẩn ASEAN (ACPECC) của chính phủ các nước trong ASEAN chủ trì. Hoạt động đăng bạ kỹ sư chuyên nghiệp ASEAN do VUSTA thực hiện từ đầu những năm 2000, cũng hoạt động đăng bạ của Bộ Xây dựng được Chính phủ uỷ quyền mới thực hiện từ năm 2010.

  • Hiện tại ACPE chỉ được đăng bạ trong các ngành nghề liên quan đến hoạt động xây dựng. Đối với các ngành nghề khác, kỹ sư không thể được đăng bạ vỡ kỹ sư muốn được đăng bạ phải được cấp chứng chỉ hành nghề mà ở nước ta trong lĩnh vực kỹ thuật chỉ có ít ngành, trong đó có ngành xây dựng thực hiện việc cấp chứng chỉ hành nghề, còn rất nhiều ngành nghề khác chưa có cơ quan nhà nước nào thực hiện việc chứng chỉ hành nghề.

 Hiện nay, tiêu chuẩn về kỹ sư chuyên nghiệp thì như nhau (xem mục 1.1 và 2.1 ở phần trên) song APE chỉ được công nhận từ VUSTA, đại diện cho các tổ chức nghề nghiệp trong lĩnh vực kỹ thuật, chưa được nhà nước giao thực hiện (kể cả ở một số nước trong ASEAN), trong khi đó ACPE được Chính phủ giao cho Bộ Xây dựng thực hiện việc công nhận, có giá trị pháp lý rõ ràng. Việc Ủy ban ASEAN chưa sẵn sàng cho việc hợp nhất 2 tổ chức là APERC và ACPECC đều cùng công nhận kỹ sư chuyên nghiệp làm cho ở Việt Nam cũng như nhiều nước trong ASEAN vẫn tồn tại song song 2 tổ chức cùng thực hiện việc công nhận.

  • Việc thành lập VNMC là một bước tiến quan trọng trong việc thực hiện đăng bạ và cấp chứng chỉ công nhận việc hành nghề của kỹ sư chuyên nghiệp theo “Thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau về dịch vụ kỹ thuật trong các nước thành viên ASEAN” và có đại diện của các tổ chức nghề nghiệp (năm 2010 cử 5 đại diện, trong đó VUSTA có 4 đại diện, hiện nay các tổ chức nghề nghiệp có 3 đại diện, trong đó VUSTA có 2 đại diện). Tuy nhiên, VNMC chỉ thực hiện đăng bạ cho các kỹ sư hoạt động trong các nghề nghiệp liên quan đến lĩnh vực xây dựng, các ngành nghề khác ngoài lĩnh vực xây dựng chưa được xem xét để thực hiện việc đăng bạ và công nhận kỹ sư chuyên nghiệp.

  • Để giải quyết bất cập này và theo thông lệ quốc tế, kể cả từ các nước khác trong khối ASEAN, các cơ quan chức năng và VUSTA, các tổ chức thành viên của VUSTA cần quan tâm thúc đẩy việc sớm ban hành Luật hành nghề kỹ sư chuyên nghiệp, trong đó có các quy định về việc đăng bạ và công nhận kỹ sư hoạt động chuyên nghiệp cũng như quyền và trách nhiệm của các cơ quan nhà nước có liên quan, các tổ chức nghề nghiệp và của VUSTA trong việc thực hiện việc đăng bạ, công nhận và theo dõi, phát triển nghề nghiệp liên tục của kỹ sư chuyên nghiệp.


Bài học kinh nghiẹm cáp chúng chỉ kỹ su chuyen nghiẹp ASEAN

  • TS Phạm Văn Tân
    Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam