Tranh luận nóng

Công trình nông thôn mới chục tỷ bỏ hoang: Bệnh nhiệm kỳ?

Thứ Sáu, 25/08/2017 14:00

(Diễn đàn trí thức) - TS Ngô Văn Hải cho rằng nông thôn mới là một chủ trương đúng đắn nhưng vẫn còn hạn chế, một phần do tư duy nhiệm kỳ của cán bộ.

Do các tiêu cực về lợi ích nhóm rất dễ phát sinh trong qui hoạch sử dụng đất đai và đấu thầu các công trình xây dựng hạ tầng trong nông thôn mới nên đã có tình trạng cán bộ địa phương sắp hết nhiệm kỳ, sắp nghỉ hưu hay chuyển vị trí công tác mới đều cố gắng đẩy mạnh triển khai dự án nông thôn mới để được chia chác.

Đó là ý kiến của TS Ngô Văn Hải, Phó Giám đốc trung tâm tư vấn phát triển nông nghiệp nông thôn với Đất Việt xung quanh những bất cập trong quá trình triển khai kế hoạch nông thôn mới hiện nay tại nhiều địa phương. 

Có những tiêu chí nông thôn mới chưa thật phù hợp

Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới là một chủ trương đúng đắn nhằm làm cho bộ mặt nông thôn cũng như đời sống người dân ngày càng khởi sắc hơn.

Khi mô hình nông thôn mới được xây dựng, tất cả các vấn đề còn thiếu về cơ sở hạ tầng, đường sá, điện, nước... đều được đặt vào để giải quyết. Điều đó tạo ra kỳ vọng rất lớn trong đời sống người dân. Và để thực hiện việc này chúng ta đã bỏ một lượng lớn ngân sách nhà nước cho các địa phương thực hiện triển khai.

Sau một thời gian triển khai, bộ mặt nông thôn tại nhiều tỉnh, thành phố đã thay đổi rõ nét, nhất là hệ thống đường xá, hệ thống thủy lợi, kênh mương thoát nước, tưới tiêu, nhà văn hóa...

Tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề bất cập chúng ta phải nhìn nhận một cách khách quan và có phương án khắc phục.

Thực tế 19 tiêu chí nông thôn mới hiện nay là những quy định chung theo vùng như vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Đồng bằng SCL; vùng Trung du miền núi Bắc bộ, vùng  Bắc Trung bộ; Vùng Nam Trung bộ; Vùng Đông Nam bộ và vùng Tây Nguyên. 

Cong trinh nong thon moi chuc ty bo hoang: Benh nhiem ky?
Chương trình nông thôn mới vẫn còn nhiều vấn đề hạn chế cần phải nhìn nhận lại. Ảnh minh họa

Tuy nhiên phải thấy rằng nông thôn miền núi có rất nhiều điểm khác với đồng bằng, nhất là khi so sánh về cơ sở hạ tầng. Có thể khẳng định rằng, có những tiêu chí về cơ sở hạ tầng như làm cầu đường, kiên cố hóa kênh mương;  cấp điện lưới thắp sáng hay nước sạch Thì từng bản, từng xã ở nông thôn miền núi không tự “phấn đấu” được.

Cán bộ tư duy nhiệm kỳ

Tiếp đến tại nhiều địa phương có nhiều công trình nông thôn mới được đầu tư cả tiền tỷ rồi bị bỏhoang hoặc hiệu quả sử dụng trong thực tế rất hạn chế.

Điều này xuất phát từ việc khảo sát thiết kế đề án chưa được thẩm định kỹ về hiệu quả kinh tế xã hội, hoặc có địa phương chạy đua theo mục tiêu đạt tiêu chí, tìm mọi cách để triển khai thật nhanh các công trình xã hộimà không tính đến thứ tự ưu tiên hợp lý .

Theo quy định, khi làm nông thôn mới, ngân sách nhà nước bỏ ra 40%, các nguồn ngân sách của địa phương 40% và chỉ có 20% là của người dân. Trong 20% đó thì chủ yếu là công lao động vì người dân cũng rất khó khăn về kinh tế.

Một số hộ gia đình ở nông thôn có điều kiện khá giả hơn chủ yếu do sản xuất hàng hóa, thương mại hoặc nhận được viện trợ từ người thân trong gia đình.

Quy định là vậy nhưng thực tế vẫn có nhiều nơi tìm cách huy động người dân óng “ứng” các khoản kinh phí để đầu tư tạo nên sự bất cập và bức xúc.

Thậm chí nhiều nơi tôi đi thực tế, chính quyền huyện, tỉnh có đưa ra mức thưởng đến tiền cho xã nào hoàn thành mục tiêu nông thôn mới. Mức thưởng cao đã tạo ra tâm lý lãnh đạo địa phương muốn rút ngắn giai đoạn, thực hiện các tiêu chí, đặc biệt là các tiêu chí về đầu tư hạ tầng bằng mọi cách, dẫn đến hệ lụy của vấn đề “nợ” vốn xây dựng cơ bản .

Do các tiêu cực về lợi ích nhóm rất dễ phát sinh trong qui hoạch sử dụng đất đai và đấu thầu các công trình xây dựng hạ tầng trong NTM nên đã có tình trạng cán bộ địa phương sắp hết nhiệm kỳ, sắp nghỉ hưu hay chuyển vị trí công tác mới đều cố gắng đẩy mạnh triển khai dự án NTM để được chia chác

Nhiều địa phương chấp nhận cho xã nợ 1 vài tiêu chí

Như đã nói ở trên, 19 tiêu chí nông thôn mới của chúng ta vẫn còn chưa sát với thực tế nên nhiều nơi sẽ rất khó khăn để phấn đấu đạt được.

Do đó, có những địa phương đã chấp nhận cho xã nợ một vài tiêu chí (như về nước sạch, về xử lý môi trường...) để bổ sung dần trong tương lai.

Khi tìm hiểu thì địa phương cho biết để đạt được xã nông thôn mới thì phải đạt tỉ lệ giảm nghèo theo lộ trình qui định.

Để hạn chế những tiêu cực có thể phát sinh khi triển khai mô hình nông thôn mới, tôi cho rằng cần phải thực hiện công khai, minh bạch trong các dự án để người dân giám sát.

Càng dân chủ bao nhiêu thì người dân càng có niềm tin vào chủ trương, chính sách nông thôn mới.

TS Ngô Văn Hải, Phó Giám đốc trung tâm tư vấn phát triển nông nghiệp nông thôn