Tranh luận nóng

Người đứng đầu quyết liệt có giảm được biên chế không?

Thứ Tư, 21/11/2018 08:12

(Diễn đàn trí thức) - Tinh giản biên chế trao quyền cho người đứng đầu, nếu không quyết liệt thì rất khó giảm biên chế. 

Tham gia Diễn đàn Khoa học “Tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức theo tinh thần Nghị quyết số 39-NQ/TW”, TS. Nguyễn Quân, Nguyên Bộ trưởng KH-CN Việt Nam, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam hệ thống văn bản pháp luật đang cản trở người đứng đầu các cơ quan, tổ chức kiên quyết tinh giản biên chế.

Nguoi dung dau quyet liet co giam duoc bien che khong?
TS. Nguyễn Quân, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam

Nhiều năm làm công tác quản lý Nhà nước, TS. Nguyễn Quân nhận thấy hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ở Việt Nam còn quá nhiều, từ văn bản cấp cao nhất về tinh giản biên chế nhưng hiệu quả còn khiêm tốn.

Công tác tinh giản biên chế cũng vậy. Dù kết quả cho biết đã tinh giản được hơn 40.000 biên chế nhưng hầu hết trong số đó là xử lý trường hợp trước tuổi nghỉ hưu. Tức là vẫn có chế độ hưu nhưng sớm 1, 2 năm. Chứ những cán bộ thực sự yếu kém về năng lực bị tinh giản dường như là "đếm trên đầu ngón tay".

Do đó, trong công tác thống kê cần liệt kê rõ thời điểm trước và sau khi có Nghị quyết 39 thì sẽ có con số thuyết phục hơn. Còn nếu chỉ thống kê thời điểm ngay trước khi có Nghị quyết 39 và sau đó sơ kết 1 năm, 2 năm, 3 năm... thì không phản ánh hết giá trị của Nghị quyết 39.

Nguoi dung dau quyet liet co giam duoc bien che khong?
Phẩm cách người đứng đầu rất quan trọng để thực hiện công tác tinh giản biên chế.

Nguyên nhân khiến việc thực hiện Nghị quyết này gặp khó khăn ở 3 điểm.

Thứ nhất, tình trạng tham nhũng vẫn tồn tại. Việc làm quan là con đường tiến thân của rất nhiều người. Không phải vì đam mê hoạt động quản lý mà làm quan để tăng thu nhập và có quyền lực. Đó là một trong những nguyên nhân khiến công tác tinh giản biên chế chưa có hiệu quả. 

Thứ hai, vai trò của người đứng đầu.

Quan niệm "một người làm quan, cả họ được nhờ" nên thực tế đã xảy ra tình trạng trong hệ thống đều là người nhà, người thân, người quen.

Ở vai trò là người đứng đầu, nếu không có sự quyết tâm và không có áp lực tinh giản biên chế thì sẽ vì nể nang mà không hoàn thành các mục tiêu đề ra.

Việc cắt biên chế ảnh hưởng đến miếng cơm manh áo của rất nhiều người, nếu không có sự quyết tâm, nhân văn và công minh của người đứng đầu thì khó có thể thực hiện được tinh giản biên chế.

Cũng bởi người đứng đầu không kiên quyết nên có tình trạng đẩy cán bộ xuống cấp dưới. Con số thống kê cho thấy có hơn 40.000 biên chế được tinh giản nhưng con số biên chế ở cấp địa phương có lẽ tăng lên nhiều hơn, tới 110.000 người.

Với kết quả như vậy, thật khó có thể đạt được mục tiêu tinh giản 240.000 cán bộ, công chức, viên chức vào năm 2020. Chỉ còn 2 năm nữa mà công tác tinh giản biên chế mới chỉ đạt 1,7%, chưa kể số biên chế tăng còn gấp 3 lần số được tinh giản.

Thứ ba, sự chồng chéo của không đồng bộ của hệ thống cơ chế chính sách, không hỗ trợ cho người đứng đầu.

Ví dụ, Luật Viên chức đã được Quốc hội thông qua lâu nhưng đến nay, việc Phê duyệt vị trí việc làm cho các cơ quan, tổ chức hành chính nhà nước chưa phát huy đúng giá trị của nó.

Cụ thể, Bộ Nội vụ không thể Phê duyệt các danh mục vị trí việc làm của tất cả các cơ quan, tổ chức hành chính. Nếu giao cho các Bộ, các tỉnh tự thẩm định, xây dựng và phê duyệt danh mục của họ thì bất cứ Bộ nào, tỉnh nào trình lên, Bộ Nội vụ cũng sẽ "gật đầu".

Trong khi đó, nếu để các Bộ, các tỉnh tự xây dựng phê duyệt danh mục vị trí việc làm tại cơ quan đó thì sẽ khó đạt được mục tiêu tinh giản biên chế. Việc xây dựng Phê duyệt danh mục vị trí việc làm phải để cơ quan quản lý Nhà nước thực hiện. Đơn cử Bộ Nội vụ, Bộ lao động - Thương binh- Xã hội, đứng ra xây dựng phê duyệt danh mục này, ấn định, ép xuống các bộ ngành, địa phương có số biên chế bao nhiêu, cần bao nhiêu người và làm gì.

Trong Nghị định 115 của Chính phủ năm 2005 về cơ chế tự chủ của các đơn vị sự nghiệp khoa học, đến năm 2006, Bộ Tài chính cũng trình Nghị định về cơ chế tự chủ trong các đơn vị sự nghiệp còn lại.

Để tinh giản biên chế trong đơn vị hành chính sự nghiệp, cần thúc đẩy tự chủ. Nếu các đơn vị sự nghiệp không tự chủ, không thể giảm được biên chế. Nếu cho các đơn vị tự chủ nhưng lại không cho các đơn vị tự chủ tài chính thì lại càng không thể tự chủ.

Nghị định 115 năm 2005 của Chính phủ và sau này Luật Viên chức cũng có quy định là chuyển dần biên chế của các đơn vị sự nghiệp sang chế độ hợp đồng. 

Nhưng việc chuyển như vậy sẽ ảnh hưởng rất lớn đến người đang thuộc biên chế Nhà nước, bị chuyển sang chế độ hợp đồng, các vấn đề quyền lợi, nghĩa vụ, tiền lương, thi nâng hạng... phải được giải quyết thỏa đáng, nhưng lại không có hướng dẫn. Không có văn bản hướng dẫn thì đơn vị rất khó thực hiện việc chuyển đổi như vậy.

Đến nay đã hơn 10 năm từ khi có các Nghị định, Luật nói trên, các đơn vị, tổ chức vẫn chưa có văn bản hướng dẫn để có thể "chuyển dần" biên chế sang hợp đồng. Đây là biểu hiện của sự chậm trễ và không đồng bộ.