Tranh luận nóng

Nga, Mỹ nhảy vào cuộc đấu đập thủy điện Sông Nile

Thứ Năm, 09/07/2020 18:53

(Khoa học) - Nhiều vòng đàm phán trong những năm qua về đập thủy điện Đại Phục Hưng trên sống Nile chưa thể giải quyết.

Hôm 8/7, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cho biết, Moscow đã đề nghị hỗ trợ kỹ thuật cho các nước có tranh chấp liên quan tới siêu đập thủy điện Đại Phục Hưng chặn dòng sông Nile Xanh.

Con đập này hiện là tranh chấp giữa Ethiopia (quốc gia xây đập) và Ai Cập, Sudan cùng các nước ở hạ nguồn sông Nile.

Nga, My nhay vao cuoc dau dap thuy dien Song Nile
Đập Đại Phục Hưng đang được xây dựng trên dòng Nile Xanh. Ảnh: CNN

"Chúng tôi đã đề nghị các bên liên quan tới xung đột tại khu vực sông Nile về sự hỗ trợ của Nga, đặc biệt là về vấn đề kỹ thuật. Có những điều sẽ rất hữu ích và các nước liên quan tới tranh chấp biết điều đó" - Ngoại trưởng Nga nói sau khi trao đổi trực tuyến với các ngoại trưởng của Liên minh châu Phi (Cộng hòa dân chủ Congo, Ai Cập và Nam Phi).

Theo nhà ngoại giao hàng đầu của Nga, Mỹ cũng đề xuất hỗ trợ các nước tranh chấp xung quanh dự án đập thủy điện này.

"Nhiều cuộc họp đã diễn ra ở Mỹ và chúng tôi hoan nghênh những tiến bộ đã đạt được. Hiện tại, chúng tôi khuyến khích các bên đẩy nhanh liên lạc ở cấp bộ trưởng" - Ngoại trưởng Nga nói thêm.

Việc xây dựng siêu đập thủy diện Đại Phục Hưng cũng từng được đưa ra tại Hội đồng Bảo an LHQ trước đó. Phía Nga khi đó đã thúc giục thỏa thuận sớm hơn về phương pháp nhượng bộ lẫn nhau dựa trên các quy tắc hiện hành của pháp luật quốc tế, có tính đến lợi ích của các bên liên quan.

Tranh chấp giữa Ai Cập và Ethiopia về nguồn nước sông Nile đã bắt đầu từ khoảng một thập kỷ trước và đặc biệt trở nên “nóng” trong những ngày gần đây khi Ethiopia sắp trữ 74 tỷ mét khối nước cho đập Đại Phục Hưng.

Nga, My nhay vao cuoc dau dap thuy dien Song Nile
Một phần của siêu dự án đập thủy điện Ethiopia. Ảnh chụp năm 2017/CNN

Khi Ethiopia tuyên bố sẽ lấp đầy hồ chứa đập Đại Phục Hưng trong những ngày tới, Ai Cập phản đối dữ dội quyết định này, thậm chí là đe dọa chiến tranh.

Mục tiêu chính của Ethiopia khi xây dựng con đập từ năm 2011 này là sản xuất điện. Ethiopia muốn xây dựng siêu đập thủy điện Đại Phục Hưng trên sông Nile Xanh (một nhánh thượng nguồn sông Nile) để tạo nguồn điện đặc biệt quan trọng cho việc phát triển kinh tế.

Đập Đại Phục Hưng thậm chí còn có thể biến quốc gia này thành trung tâm năng lượng, bán điện cho nhiều nước láng giềng. Con đập sẽ trở thành đập thủy điện lớn nhất châu Phi khi hoàn thiện, với 15 đơn vị thủy lực và chi phí xây dựng. Công suất của nhà máy thủy điện dự kiến là 5.250 MW (1/4 công suất của đập thủy điện lớn nhất hành tinh).

Ethiopia dự định đưa siêu đập thủy điện Đại Phục Hưng vào hoạt động từ giai đoạn 2022-2023, có thể phục vụ cả xuất khẩu điện.

Cố Giám đốc dự án đại thủy điện Phục Hưng Semegnew Bekele trả lời tờ New York Times hồi năm 2018 rằng, Ethiopia lấy cảm hứng từ đập Hoover của Mỹ. Chính đập Hoover được xây dựng những năm đầu thập niên 30 thế kỷ 20 đã giúp Mỹ vượt qua đợt đại suy thoái. Ông tự tin thủy điện Phục Hưng sẽ xóa sổ nghèo đói ở Ethiopia.

Trong khi đó, Ai Cập và Sudan, các nước ở hạ nguồn sông Nile, nghi ngờ rằng siêu đập thủy điện Đại Phục Hưng (khả năng chứa 72 tỷ m3 nước) có thể khiến mực nước ở hạ nguồn sông Nile giảm mạnh, ảnh hưởng tới việc phân phối nước và gây ra hạn hán.

95% dân số Ai Cập sống dọc theo dòng sông Nile hay những đồng bằng đông đúc dân cư gần đó. Sông Nile cung cấp toàn bộ nguồn nước cho người dân Ai Cập. Chính vì thế, bất cứ công trình nào trên sông Nile đều có nguy cơ khiến Ai Cập khát nước nghiêm trọng. Ngoài ra, dân số nước này tăng quá nhanh với tốc độ 1 triệu người sau nửa năm nên Liên Hợp Quốc dự báo Ai Cập sẽ thiếu nước vào năm 2025.

Mực nước biển dâng cao “tấn công” bờ biển Ai Cập nên nước mặn xâm nhập đất liền làm hư hỏng những vùng đất màu mỡ càng làm cho nền nông nghiệp quốc gia hùng cường này thêm khó khăn. Một thủ đô hành chính mới đang được xây dựng ở sa mạc bên ngoài Cairo làm cạn kiệt nguồn nước sông Nile.

Nga, My nhay vao cuoc dau dap thuy dien Song Nile
Con sông Nile mang lại trù phú cho người dân Ai Cập thoát khỏi vùng sa mạc cằn cỗi.

Sau nhiều vòng đàm phán được tổ chức giữa Ai Cập, Ethiopia và giới quan sát viên từ Mỹ, Liên minh châu Âu, Nam Phi, vấn đề vận hành đập Đại Phục Hưng và quản lý nguồn nước quý giá từ sông Nile vẫn chưa ngã ngũ.

Thủ tướng Ethiopia năm 2018, ông Abiy Ahmed sang Cairo để trấn an Ai Cập rằng: “Tôi thề, tôi thề, chúng tôi sẽ không làm tổn thương nguồn nước của Ai Cập”.

Tới mùa thu 2019, căng thẳng giữa nhiều nước đã khiến Thủ tướng Abiy Ahmed đưa ra lời cảnh báo đáng ngại chỉ 2 tháng sau khi nhận giải thưởng Nobel Hòa bình nhờ giải quyết xung đột kéo dài giữa Ethiopia với Eritrea: “Không có thế lực nào ngăn nổi Ethiopia hoàn thành con đập này”, và nói thêm là có hàng triệu người sẵn sàng “chiến đấu” với Ai Cập.

Trong những cuộc họp mới nhất, hôm 3/7, hãng thông tấn SUNA của Sudan đưa tin, 3 nước chính liên quan tới sông Nile là Ai Cập, Ethiopia và Sudan đã tái khởi động đàm phán ở cấp bộ trưởng về vấn đề tranh chấp sông Nile.

Hải Lâm