Tranh luận nóng

Sông Mekong cạn và mối lo thủy điện thượng nguồn

Thứ Tư, 24/07/2019 11:12

(Khoa học) - Reuters và đài NHK của Nhật Bản đã đưa tin về việc nước sông Mekong đang ở mức thấp nhất trong lịch sử 100 năm qua theo ghi nhận tại Thái Lan.

Đợt hạn hán nghiêm trọng diễn ra tại Thái Lan lại đúng vào thời điểm mọi năm đang là mùa mưa. Nông dân Thái Lan đang chuẩn bị bước vào mùa lúa quan trọng nhất năm và Chính phủ Thái Lan đang kêu gọi chờ nước sông Mekong tăng trở lại.

Song Mekong can va moi lo thuy dien thuong nguon
Đài NHK của Nhật Bản đưa hình ảnh về sông Mekong đoạn chảy qua Thái Lan.
Song Mekong can va moi lo thuy dien thuong nguon
Sông Mekong cạn nước lộ bãi cát dưới lòng sông. Ảnh: NHK Nhật Bản

Ghi nhận tại tỉnh Nakhon Phanom phía đông bắc Thái Lan, khu vực có ngành nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào sông Mekong, mực nước sông đang ở ngưỡng cực thấp. Thông thường, con sông sẽ sâu khoảng 8 mét trong mùa mưa. Nhưng năm nay, mực nước chỉ còn 1,5 mét. Các hồ chứa nước chỉ chứa 20% công suất, đài NHK của Nhật Bản đưa tin.

Kênh này dẫn lời Tổng Thư ký Văn phòng Tài nguyên Nước quốc gia Thái Lan  Somkiat Prajamwong cho biết: "Nhu cầu về nước đang tăng lên ở Thái Lan, nằm ở hạ du sông Mekong. Nhưng Trung Quốc ở thượng nguồn đã lưu trữ một lượng nước lớn. Thái Lan lại cần nước cho nông nghiệp. Vì vậy chúng tôi cần hợp tác với Trung Quốc về việc chia sẻ nguồn nước".

Quan chức này cũng cho biết, Lào đã thử nghiệm sản xuất thủy điện trên sông Mekong, đây là một trong những lý do đằng sau tình hình này.

Trong khi đó, tờ Reuters của Anh cũng đưa tin về tình hình hạn hán trong mùa mưa ở Thái Lan. Nông dân ở nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới thường trồng vụ chính vào tháng 5, đầu mùa mưa, để thu hoạch từ tháng 8 đến tháng 10. Tuy nhiên, lượng mưa thấp trong năm nay đã khiến gần 10 tỉnh ở vùng lúa phía Bắc và Đông Bắc bị chậm trễ.

Chính phủ Thái Lan đang xem xét hướng dẫn người dân tạm thời chưa bắt đầu vụ mới.

Một quan chức tại Cục Thủy lợi nói với Reuters: "Chúng tôi muốn kêu gọi người dân chưa trồng lúa vụ mới bởi vì có thể sẽ không có đủ nước. Bơm nước để trồng lúa sẽ dẫn tới cạn kiệt các hồ chứa. Phải đáp ứng trước hết các nhu cầu thiết yếu của con người".

Hạn hán tại Thái Lan được cho là do lượng mưa quá thấp, thấp nhất trong vòng 10 năm qua với mức trung bình là 12%, Cục Khí tượng Thái Lan cho biết. Lượng mưa trong tháng 8 và tháng 11 dự kiến sẽ thấp hơn cả mức trung bình từ 5- 10%.

Cùng với lượng mưa thấp thì mực nước sông Mekong - con sông đã cấp lượng nước lớn cho nông nghiệp Thái Lan - đã giảm xuống mức thấp lịch sử kể từ năm 1992, theo Ủy ban liên Mekong liên chính phủ.

Tờ báo Anh cũng nói  thêm, dù lượng mưa thấp nhưng Trung Quốc ở thượng nguồn con sông đã giữ lại một khối lượng nước lớn từ các đập thủy điện đặt trên dòng chính sông Mekong.

Song Mekong can va moi lo thuy dien thuong nguon
Nước sông Mekong thấp nhất trong lịch sử 100 năm được cho là một phần có yếu tố từ Trung Quốc. Ảnh: NHK Nhật Bản

Trong khi đó, tờ Tân Hoa xã của Trung Quốc cũng đưa tin về tình trạng hạn hán tại các tỉnh phía Bắc và Đông Bắc Thái Lan, ảnh hưởng từ lượng nước trên sông Mekong bị giảm mạnh.

Tuy nhiên, tờ báo Trung Quốc dẫn tuyên bố từ Văn phòng Tài nguyên nước quốc gia Thái Lan đã gửi đi thông báo rằng sông Mekong sẽ có mực nước thấp nhất trong khoảng 10 năm qua do hậu quả của thời kỳ hạn hán kéo dài trong năm nay.

Ủy ban sông Mekong tuần trước cho biết rằng, Trung Quốc đã gia hạn cam kết chia sẻ dữ liệu thủy văn với ủy ban này, đồng thời bổ sung rằng thỏa thuận này sẽ cho phép họ theo dõi chặt chẽ các biến động của nước ở sông Mekong.

Tại Thái Lan, các nhà hoạt động môi trường đã tích cực kêu gọi các thủy điện ngừng trữ nước, đặc biệt là các thủy điện trên dòng Lan Thương tại Trung Quốc và Lào tạm ngừng thử nghiệm, xây dựng đập thủy điện Xayaburi.

Ông Niwat Roykaew, đồng sáng lập tổ chức bảo tồn Chiang Khong (Thái Lan) và Mạng lưới người Thái thuộc 8 tỉnh Mekong đã có một bài viết tâm huyết đăng trên báo Bangkok Post liên quan đến tình hình đặc biệt khó khăn ở Thái Lan hiện nay.

Ông Roykaew dẫn lời Đại sứ quán Trung Quốc tại Thái Lan cho rằng Trung Quốc thúc đẩy hợp tác quản lý nguồn nước trên sông Mekong "vì lợi ích của người dân trong khu vực" và bình luận rằng, đây chỉ là các mỹ từ mà Trung Quốc thường sử dụng.

"Cho dù người Trung Quốc có thêm những mỹ từ như "xanh", "bền vững" vào tên các dự án (nào là "Đường sắt xanh", "Sáng kiến Lan Thương - Mekong xanh"...), thực tế là những dự án "xanh" này đang hủy diệt và làm tổn hại đến sự trù phú của Mekong - dòng sông giữ vai trò quan trọng trong kinh tế và văn hóa Đông Nam Á từ ngàn xưa" - ông Roykaew viết.

Song Mekong can va moi lo thuy dien thuong nguon
Sông Mekong đoạn ở biên giới Lào - Thái (tỉnh Chiang Rai) cạn trơ đáy trong tháng 7/2019. Ảnh: Bangkok Post

Ông Roykaew chỉ trích các đập thủy điện tại Trung Quốc đã khiến thay đổi mùa nước trên sông Mekong và làm cạn dần các tài nguyên như cá, nước, phù sa...

"Sông Mekong không còn lên xuống theo mùa hoặc thời tiết, thay vào đó nó phụ thuộc vào việc khi nào các đập thủy điện Lan Thương xả nước. Hậu quả là sự thay đổi bất thường về mực nước và các tác động nghiêm trọng đi kèm như chúng ta thấy" - vị chuyên gia Thái Lan nhấn mạnh.

Cúc Phương