Tranh luận nóng

'Vắc-xin xấu còn tệ hơn cả Virus'

Thứ Ba, 31/03/2020 13:37

(Khoa học) - Đại diện WHO bàn về việc ai là người có lỗi trong đại dịch coronavirus và tại sao phải đóng cửa biên giới?

Xin giới thiệu cùng bạn đọc bài phỏng vấn chuyên gia, đặc phái viên WHO phụ trách Châu Âu và các nước cộng hòa Liên Xô cũ, nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế Litva, Bác sỹ phẫu thuật tim mạch, nguyên Cao ủy Liên minh Châu Âu Vytenis Andriukaitis của phóng viên báo “Lenta.ru” Maya Mamedova về đại dịch COVID-19 hiện nay và một số vấn đề khác có liên quan. Bài và ảnh đăng trên “Lenta.ru” ngày 30/3/2020.

'Vac-xin xau con te hon ca Virus'
Ảnh: Vasily Fedosenko / Reuters

 I. Phần giới thiệu của nhà báo Maya Mamedova

Ngay cả theo các dự báo lạc quan nhất, đại dịch coronavirus SARS CoV-2 sẽ chưa đạt đỉnh trong ít nhất hai tháng tới. Còn theo kịch bản bi quan nhất- nhân loại sẽ phải chịu đựng nó thêm vài năm nữa.

Trong một hoàn cảnh như vậy, các quốc gia dự định sẽ làm gì và làm như thế nào để ngăn chặn virus, những biện pháp cách ly chưa từng có tiền lệ ở Châu Âu hiện nay có hợp lý không và điều gì gây khó khăn cho việc bào chế vắc-xin? – Đặc phái viên Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phụ trách EU và Liên Xô cũ Vityanis Andriukaitis sẽ trả lời những câu hỏi này cùng một số câu hỏi khác nữa.

Ông cũng sẽ giải thích lý do tại sao các nước Châu Âu lại nên học tập và làm theo Belarus.

II. Phần phỏng vấn

“Lenta.ru”: - Tại sao các nước Châu Âu lại để lãng phí quá nhiều thời gian và để cho dịch bệnh phát triển quá nhanh như vậy trên lãnh thổ của mình? Khuyến cáo của WHO không giống nhau đối với tất cả các nước chăng?

'Vac-xin xau con te hon ca Virus'
Vityanis Andriukaitis

Vityanis Andryukaitis: - Tổ chức của chúng tôi (WHO) không có thẩm quyền ban hành các hướng dẫn trực tiếp cho các nhà lãnh đạo các quốc gia. Chúng tôi chỉ đưa ra các khuyến cáo mạnh mẽ.

Các quốc gia- thành viên WHO tự mình áp dụng phương pháp này hay phương pháp khác, những quy tắc nhất định nào đó, tuân thủ các hướng dẫn của chuyên gia WHO và chúng tôi giám sát việc chính phủ những quốc gia đó thực hiện các cam kết của mình trên lãnh thổ của họ như thế nào.

Chúng tôi đang theo dõi chặt chẽ tình hình. Kinh nghiệm của các quốc gia khác nhau trong cuộc chiến chống lại virus sẽ được tổng hợp và tính đến.

Chúng tôi đang nghiêm túc nghiên cứu các cách tiếp cận khác nhau. WHO có tính đến các khả năng và nguồn lực của mỗi quốc gia và đưa ra các khuyến nghị căn cứ vào nhiều yếu tố khác nhau.

“Lenta.ru”: - Trong bức tranh chung toàn Châu Âu, nổi bật lên hình ảnh Belarus: tại Belarus hầu như không áp dụng biện pháp cách ly, nhưng lại có rất ít người bị nhiễm bệnh và nhiều người đã bình phục. Và đất nước này đang dẫn đầu về số lượng các lần xét nghiệm virus.

Vityanis Andryukaitis: - Thứ nhất- Tôi muốn bày tỏ sự khâm phục các đồng nghiệp của mình tại Belarus, bởi vì tại đó tỷ lệ tiêm phòng cúm rất cao.

Nhờ vậy mà tại Belarus không tồn tại một bức tranh dịch tễ lẫn lộn rất khó phân biệt, không có một coctail (sự pha trộn) các triệu chứng bệnh truyên nhiễm,- cái mớ bòng bong này làm cho các bác sĩ rất khó phân biệt ai là người thực sự nhiễm Covid-19.

Thứ hai, hệ thống vệ sinh dịch tễ đang hoạt động tại Belarus cũng tương tự như hệ thống vệ sinh dịch tễ của Liên Xô trước đây.

Chúng ta hãy là những người trung thực và cùng thừa nhận với nhau rằng: không phải cái gì ở Liên Xô cũng đều tệ cả. Nói như vậy là tuyên truyền sai sự thật.

“Lenta.ru”: - “Đến chiều ngày 28/3, đã ghi nhận có 94 trường hợp nhiễm coronavirus tại Belarus. 32 người trong số đó đã được chữa khỏi”. Nhưng cũng có ý kiến ​​cho rằng trên thực tế tình hình hoàn toàn khác, và chính quyền (Belarus) đã im lặng không nói lên sự thật ...

Vityanis Andryukaitis: - Các cơ quan y tế dự phòng và vệ sinh thời Liên Xô hoạt động rất tích cực và hiệu quả, và cách làm đó rất hữu ích trong trường hợp không có nhiều khả năng chẩn đoán diện rộng và không có đủ các trang thiết bị y tế hiện đại đối phó với nhiều thách thức.

Ở Belarus, hệ thống đó vẫn hoạt động cho đến hôm nay. Đó là một thực tế- và trong một tình huống như hiện nay, chính hệ thống đó đã giúp họ đối phó hiệu quả với virus. Chúng ta cũng có thể nói rằng Belarus đang học theo gương của Thụy Điển và Hàn Quốc.

Cũng cần phải lưu ý thêm một điều nữa- Belarus, nếu so với Ý và Tây Ban Nha, thì đó là một quốc gia khép kín. Trong trường hợp cần thiết, người Belarus sẽ có thể giám sát chặt dòng khách du lịch có nguy cơ đã mang mầm bệnh dễ dàng hơn rất nhiều (so với Ý và Tây Ban Nha).

“Lenta.ru”: - Liệu chúng ta có thể nói rằng trong các điều kiện đại dịch, các quốc gia có hệ thống y tế nhà nước mạnh đã ứng phó tốt hơn và y tế tư nhân không thực sự hiệu quả không?

Vityanis Andryukaitis: - Không, rất khó có thể đưa ra một kết luận như vậy. Đánh giá các quốc gia trong giai đoạn này không chỉ căn cứ vào một mình lĩnh vực chăm sóc bảo vệ sức khỏe.

Các ngành an ninh xã hội, doanh nghiệp, cơ sở hạ tầng, lĩnh vực ăn uống công cộng, cũng như hoàn cảnh của các doanh nghiệp nhỏ cũng giữ một vai trò rất quan trọng (trong đối phó với dịch bệnh),- ví dụ như khi chúng ta nói về tình hình ở các điểm buôn bán, các chợ, về sự kiểm soát hoạt động của những cơ sở này chẳng hạn.

Ngoài ra, các cơ quan vệ sinh- phòng bệnh quốc gia cũng cần phài được trao thêm nhiều thẩm quyền hơn và tăng cường lực lượng mạnh hơn.

'Vac-xin xau con te hon ca Virus'
Binh sỹ Quân đội Ý hộ tống các nhân viên y tế vận chuyển thi thể người chết. Ảnh: Flavio Lo Scalzo / Reuters

Nhưng dù vậy, tôi có thể bày tỏ quan điểm riêng của mình như sau: Theo tôi, những hệ thống y tế được xây dựng dựa trên nền tảng y tế cộng đồng và dựa vào những cách tiếp cận có hệ thống đã làm tốt hơn.

Đó là những hệ thống, nơi mà tất cả các mắt xích trong chuỗi liên kết như bệnh viện, phòng khám, cơ sở y tế - được kết nối với nhau thành một thể thống nhất. Đức, Thụy Điển và Trung Quốc, - những quốc gia xây dựng được những hệ thống như vậy hoạt động hiệu quả hơn nhiều so với một số nước khác.

Các nước trên có một hệ thống y tế kết nối chặt trong một thể thống nhất, họ có khả năng phản ứng nhanh và phân phối nguồn lực một cách linh hoạt, hướng và điều nguồn lực hỗ trợ đến nơi cần thiết hơn trong khi vẫn không mất quyền kiểm soát (tình hình).

Sau một thời gian nữa, chúng tôi sẽ có cơ hội rất tốt để phân tích và tổng hợp tất cả những kinh nghiệm này.

“Lenta.ru”: - Điều gì đã dẫn đến cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất ở Tây Ban Nha và Ý?

Vityanis Andryukaitis: - Không nên tách riêng chỉ một mình Ý và Tây Ban Nha. Nếu chúng ta nhìn lên bản đồ lây lan của virus, chúng ta sẽ thấy rằng những nước đang phải chịu những gánh nặng chủ yếu là những nước có độ mở lớn nhất và là những nước mạnh nhất nếu xét từ góc độ kinh tế và phúc lợi, an sinh xã hội – và đó là (các nước) Tây Âu.

Tuy nhiên, vâng, cho dù chính bây giờ hai quốc gia này (Ý và Tây Ban Nha) có thể được gọi là các ổ đại dịch chủ yếu.

Thứ nhất, đấy là những quốc gia rất mở, là một trong những hướng du lịch nổi tiếng nhất trên thế giới, rất nhiều người đã mang virus từ Châu Á đến Châu Âu và làm lây lan virus ra khắp lục địa. Và từ đấy, bắt đầu thời điểm đếm ngược.

Thứ hai, nhịp sống ở Ý, Tây Ban Nha và Pháp rất sôi động - một mạng lưới rộng lớn các khu nhà nghỉ- trượt tuyết, thời gian nghỉ lễ Giáng sinh và năm mới, kỳ nghỉ đông dài... Tất cả những điều này đóng một vai trò rất đáng buồn.

Tại Ý và Tây Ban Nha có hai dòng người nhập lại làm một: một dòng người mang virus đến, một dòng khác nhanh chóng mang virus đi phát tán bên trong Liên minh Châu Âu.

Virus này được truyền từ người sang người, và như vậy có nghĩa là lỗi là tại con người- không phải tại động vật, không phải tại hàng hóa, và cũng không phải là tại một thứ gì khác, lỗi chính là ở con người

Chiến thuật có cơ sở

“Lenta.ru”: - Khi Trung Quốc đã phong tỏa nhiều thành phố, trên lục địa Châu Âu dường như vẫn chưa nhận thức đầy đủ mối đe dọa. Chỉ mãi đến tháng 3 mới rung chuông báo động.

Vityanis Andryukaitis: - Châu Âu đã nhận thức một cách nghiêm túc mối đe dọa này, nhưng những bước đi ban đầu còn dè dặt và hạn chế, và sau đó thì rất khó để làm kiểm soát được làn sóng này.

Như tôi đã đề cập ở phần trước, để đối phó cần phải có các phòng thí nghiệm lớn, các trang thiết bị chẩn đoán, một đội ngũ hùng hậu các cán bộ y tế được đào tạo.

Chỉ trong vòng một tháng hoặc hai tháng, cần phải thực hiện một khối lượng công việc kỹ thuật khổng lồ, giải quyết các vấn đề cung cấp trang thiết bị. Trong khi việc huy động các nguồn lực lớn như vậy, đặc biệt là trên quy mô toàn cộng đồng Châu Âu, là một công việc cực kỳ khó khăn.

“Lenta.ru”: - Nhưng dù sao thì cũng đã huy động rồi, hơn nữa, - Lục địa Già (Châu Âu) chưa từng chứng kiến những hạn chế cứng rắn đến như vậy kể từ thời Chiến tranh Thế giới Thứ hai. Không nhẽ loại Virus mới này nguy hiểm đến mức cần phải đóng cửa nhiều thành phố và cả các quốc gia?

Vityanis Andryukaitis: - Đó là một đánh giá không khách quan. Các biện pháp cách ly nghiêm ngặt đã từng được áp dụng trong thời gian bùng nổ dịch Zika, và trong thời gian đỉnh điểm dịch Ebola. Những biện pháp cách ly đó thậm chí còn cứng rắn hơn, chỉ có điều nó không tác động trực tiếp đến Châu Âu.

Châu Phi bị tấn công: Guinea, Liberia, Sierra Leone. Khi bùng nổ đại dịch cúm lợn, đã áp dụng các biện pháp rất cứng rắn đối với các cơ sở sản xuất buôn bán các sản phẩm thịt lợn.

Không dễ để có thể thực hiện một đòn giáng mạnh như vậy vào cả một ngành sản xuất (thế mà vẫn phải làm). Khi đó cũng đã áp dụng chế độ kiểm dịch- cách ly nghiêm ngặt trên phần lãnh thổ Đông Âu.

'Vac-xin xau con te hon ca Virus'
Nước Úc: Các bác sĩ bắt lại kẻ chạy trốn cách ly dịch Ebola. Ảnh: Reuters

Chính những biện pháp này đã giúp chúng ta ngăn chặn được sự lây lan của dịch bệnh. Và vì thế nên những nhà sản xuất thịt lợn lớn nhất ở Tây Âu đã không bị tấn công. Nhưng còn việc Châu Âu đối phó được với cúm lợn không có nghĩa là cúm lợn không gây ra thiệt hại. Nó chỉ đánh vào nơi khác - Đông Nam Á.

Công bố tình trạng khẩn cấp không có nghĩa là đóng cửa mọi thứ cùng một lúc. Với những ổ dịch- nơi đó phải áp dụng các biện pháp rất cứng rắn. Đó là phải thiết lập các hành lang kiểm soát dịch- những hàng lang này cho phép kịp thời phát hiện người nhiễm và xử lý tình huống.

Những hành lang như vậy đã được dựng lên tại Ý. Còn với hầu hết các nước Châu Âu khác, hiện đang áp dụng một quy trình chung cho tất cả cư dân, chứ chưa phải cho một số vùng lãnh thổ riêng biệt.

Nhưng trong trường hợp tình hình tiếp tục xấu thêm, chế độ cách ly có thể sẽ được thắt chặt hơn. Tôi cho rằng chiến thuật này là hợp lý. Nếu chúng ta nhìn vào bản đồ lây lan dịch bệnh của Ý, chúng ta sẽ thấy rằng tình hình ở các khu vực khác nhau cũng khác nhau.

  • Lê Hùng- Nguyễn Hoàng (còn tiếp)