Tranh luận nóng

Viện sĩ Shlyakhto: Coronavirus có thể giết người trong vài giờ

Thứ Hai, 13/04/2020 07:27

(Khoa học) - COVID-19 là thời điểm nhận chân giá trị của y học...

Để góp thêm một tiếng nói chống tâm lý chủ quan khi đối phó với dịch Covid-19, xin được giới thiệu bài phỏng vấn chuyên gia y tế, Viện sỹ Viện Hàn lâm Khoa học Nga Evgheni Shlyakhto của phóng viên báo “Svobodnaia Pressa” Liudmila Nhikolaieva về dịch COVID-19 và các vấn đề liên quan. Bài đăng trên báo này ngày 11/4/2020.

Vì bài dài nên chúng tôi có lược một số đoạn ngắn và nếu có gì sai sót xin bạn đọc chỉ giáo.

Vien si Shlyakhto: Coronavirus co the giet nguoi trong vai gio
Ảnh: Mikhail Tereshenko /ТАSS

 I. Phần giới thiệu của phóng viên Liudmial Nhikolaeva

Bộ Y tế Liên bang Nga vừa ban hành bản hướng dẫn mới và là bản hướng dẫn thứ năm kể từ khi đại dịch bùng phát đến nay về các phương pháp phòng ngừa và điều trị bệnh do coronavirus gây ra.

Đặc biệt, trong hướng dẫn có đề cập đến các hệ thống xét nghiệm chẩn đoán đã được đăng ký ở nước ta (Nga), cũng như về các sơ đồ phòng ngừa virus. Theo Bộ trưởng Bộ Công thương Nga Denis Manturov, 14 trong số 17 loại thuốc điều trị COVID-19 do Bộ Y tế Nga khuyến nghị lần này được sản xuất tại Nga.

Đối với các dạng bào chế thành phẩm, Bộ Công Thương Nga cũng đang làm việc với các đồng nghiệp Trung Quốc – đề phòng trường hợp nhu cầu về thuốc tăng lên.

Cùng thời gian đó, số người Nga bị nhiễm bệnh đang tăng nhanh và đã lên tới gần 12.000 ca. Tỷ lệ tử vong ở những người bị bệnh cũng cao: lên 94 người (đến sáng thứ Sáu 10/4).

Khoảng 800 người đã được chữa khỏi. Một trong những biện pháp cấp bách có tầm quan trọng hàng đầu hiện nay là chẩn đoán kịp thời và tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu về các biện pháp cách ly đang được áp dụng tại các vùng của Nga.

Nhưng chính với các biện pháp cách ly xã hội, không phải mọi việc đều suôn sẻ. Tấm gương tiêu cực đến chính từ các cư dân của cả hai thủ đô (Matxcova và Sant-Peterburg) ngay trong tuần này.

Đầu tiên là người dân Sant- Petersburg- họ phớt lờ lệnh cấm đi dạo đông người, tràn cả ra ngoài đường, chiếm (theo nghĩa đen) các bờ kè (dọc sông Nheva) sau khi nhiệt độ trong thành phố lên 18 độ dương.

Và một ngày đêm sau đó, chiến công rất đáng ngờ trên trong lúc dịch lây lan mạnh của cư dân Sant-Peterburg đã được người dân Matxcvova a dua noi theo, bất chấp một thực tế là tình hình tại Matxcvova hiện giờ là đáng báo động nhất. Chỉ trong 24 giờ qua đã có 12 người chết, 3 trong số đó dưới 45 tuổi.

Cách hành xử, nói một cách nhẹ nhàng nhất, rất nhẹ dạ nói trên của người dân các thành phố không thể không làm cho chúng ta ngạc nhiên. Vậy hậu quả của việc đi dạo trong cơn đại dịch nghiêm trọng đến mức nào?

Các nhân viên ý tế và chính quyền đang làm gì để ngăn chặn dịch bệnh lây lan? Khi nào thì có thuốc chữa COVID-19?

Để tìm câu trả lời cho các câu hỏi này, “Svobodnaia Pressa” đã trao đổi với ông Evgheni Shlyakhto, Viện sỹ Viện Hàn lâm Khoa học Nga, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Y học Quốc gia mang tên V.A. Almazov.

II.  Phần phỏng vấn

Vien si Shlyakhto: Coronavirus co the giet nguoi trong vai gio

Evgheni Shlyakhto: - Bây giờ không phải là lúc để đi dạo, để vui chơi tại những nơi công cộng. Hãy nhìn vào kinh nghiệm buồn của những quốc gia, đặc biệt là các quốc gia Scandinavi- những quốc gia có thái độ coi thường mối đe dọa lây lan của vi-rút mới.

Và bây giờ, đã bắt đầu phải vật lộn rất vất vả, và đã rất muộn với những hậu quả của căn bệnh chủ quan đó. Chính vì vậy, tôi hoàn toàn ủng hộ các biện pháp kiểm soát cứng rắn việc các công dân tuân thủ các yêu cầu cách ly và làm theo những khuyến nghị thực hiện các quy tắc giữ vệ sinh và chế độ sinh hoạt hàng ngày.

Nếu như chúng ta không thực hiện những yêu cầu đó 100%, thì hậu quả có thể sẽ vô cùng nghiêm trọng.

Mọi người bây giờ ai cũng khó khăn cả. Hiện còn ít kinh nghiệm đối phó với coronovirus. Ngoài ra, nó biến đổi rất nhanh. Cứ hai- ba ngày, chúng lại có những thay đổi mới.

Chúng ta bắt đầu (điều trị) bằng một số loại thuốc, nhưng hiện nay đã ưu tiên sử dụng những loại thuốc hoàn toàn khác. Mặc dù các loại thuốc đang được sử dụng để thoát khỏi căn bệnh đặc biệt này vẫn chưa được đăng ký chính thức.

Chúng tôi tiếp nhận các dữ liệu từ đồng nghiệp nước ngoài về hiệu quả điều trị của một số loại thuốc này hay là một loại thuốc khác. Quyết định về việc có sử dụng chúng hay không được đưa ra dựa trên kết quả phân tích các dữ liệu đã có và bằng cách bỏ phiếu.

Chúng tôi họp trực tuyến với các chuyên gia từ nhiều quốc gia khác nhau. Nếu đại đa số trong số các chuyên gia đó cho rằng loại thuốc này hoặc là loại thuốc kia có thể được chỉ định, chúng tôi sẽ đồng ý cho sử dụng.

SP": - Co quan điểm cho rằng trên thế giới có khoảng 10% bệnh nhân tiến triển xấu, ngoài những lý do khác, còn do cả do bệnh không được chẩn đoán phát hiện ngay lập tức?

Evgheni Shlyakhto:— Các quốc gia khác nhau đưa ra các dữ liệu khác nhau. Về những gì liên quan đến sai sót trong chẩn đoán, chuyện ấy là có.Một số các nước vẫn ưu tiên sử dụng hệ thống chẩn đoán nhiễm bệnh đơn giản hóa. Tức hệ thống chẩn đoán sử dụng cho bệnh cúm.

Từ kinh nghiệm của Matxcova và St. Petersburg, chúng ta thấy rằng cần phải tiến hành chụp cắt lớp thường xuyên hơn. Một người có thể cảm thấy trong người bình thường, nhưng anh ta không biết rằng đã có những thay đổi xuất hiện trong phổi của mình.

Sự “xảo quyệt” của chủng virus hiện nay là ở chỗ chúng có thể phát triển rất nhanh, chỉ trong vòng vài giờ. Do đó, cần phải liên tục theo dõi sát các bệnh nhân.

"SP": - Thông tin cho rằng độ tin cậy của các xét nghiệm phát hiện coronovirus không quá cao, chỉ khoảng 70- 80% có đúng không? Và thêm vào câu hỏi này- có đúng là trong số những người được thống kê là đã nhiễm coronavirus có cả những người mắc bệnh viêm phổi thông thường– một căn bệnh đã được điều trị thành công từ lâu?

Evgheni Shlyakhto:— Xét từ quan điểm dịch tễ học, cũng như từ quan điểm chiến thuật, vào thời điểm hiện tại chúng tôi coi tất cả các bệnh nhân viêm phổi đều có khả năng là do coronovirus.

Và các phác đồ điều trị chúng tôi áp dụng không phụ thuộc vào những gì chúng tôi có được trong quá trình xét nghiệm.

Hy vọng vào thứ 2 tới (13/4), chúng ta sẽ cập nhật phương pháp và phương tiện xét nghiệm được công nhận là hiệu quả nhất. Các phương pháp của chúng ta, của nước Nga. Chúng tôi hy vọng rằng khi đó chúng tôi sẽ có thể tăng độ chính xác của các xét nghiệm lên 90%.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất vào thời điểm hiện tại là cung cấp các dụng cụ xét nghiệm nhanh cho các bệnh viện tuyến đầu để họ có thể nhận được kết quả sớm nhất, trong vòng một hoặc hai giờ, hoặc thậm chí còn nhanh hơn.

Sau đó, các bác sĩ sẽ có cơ hội nhanh chóng ứng phó với tình huống, kể cả với các bệnh nhân mới.

“SP": - Các nhân viên y tế có thường xuyên được xét nghiệm không? Số cán bộ y tế bị nhiễm và tử vong, rất tiếc, không phải là hiếm, nếu căn cứ vào các con số thống kế trên thế giới. Lấy ví dụ, mới thứ Sáu (11/4), bác sỹ tiết niệu Anh Chowdhary, 53 tuổi, người đã cảnh báo Thủ tướng Anh Boris Johnson về mối đe dọa do virus gây ra cho các nhân viên y tế cũng đã chết.

Tại Matxcova, bác sĩ trưởng bệnh viện tại Kransarka cũng bị nhiễm bệnh. Tại St. Petersburg, có các chuyên gia ba bệnh viện nhiễm virus. Có cả những trường hợp tương tự như vậy tại các tỉnh của Nga.

Evgheni Shlyakhto: — Những biện pháp cần thiết nhằm giảm thiểu rủi ro cho những đồng nghiệp của tôi làm việc với những người nhiễm COVID-19 đang được áp dụng. Họ được xét nghiệm ít nhất một tuần một lần và nếu cần thiết, còn nhiều hơn.

Các phòng khám tư nhân hiện được kết nối với các phòng khám nhà nước. Và các phòng khám tư nhân có quyền tham gia giúp đỡ công dân. Những khó khăn hiện nay là việc đảm bảo cung cấp các trang thiết bị bảo vệ cá nhân cho các chuyên gia. Trong các bệnh viện thì hiện vẫn còn đủ các phương tiện như vậy.

Nhưng cần phải có một nguồn dự trữ đảm bảo. Rất may, số bác sỹ nhân viên y tế bị lây nhiễm ở nước ta chỉ là vài trường hợp đơn lẻ. Từ kinh nghiệm của các đồng nghiệp nước ngoài, tôi có thể nói răng: chuyện đó xảy ra với những người không chấp hành đầy đủ các khuyến nghị tự bảo vệ cá nhân.

Một trong những nhiệm vụ chính của nền y tế nước ta hiện nay: bảo vệ các bác sỹ. Chúng tôi (các nhân viên y tế nói chung) vậy là đã sống được đến thời điểm, khi mà đất nước đã hiểu ra được là nó phụ thuộc vào chất lượng chăm sóc y tế, vào cộng đồng nhân viên y tế đến mức độ nào.

Cuối cùng thì đất nước cũng đã nhớ đến các thần y của mình! Trước dịch COVID-19, thái độ đối với các cán bộ nhân viên y tế, thường chỉ được thể hiện bằng các khuyến khích vật chất, và như vậy rõ ràng là hoàn toàn không xứng đáng với những công việc khổ hạnh của họ.

“SP” – Nếu tin vào các con số thống kê chính thức, tỷ lệ tử vong của những người nhiễm bệnh ở Nga thấp hơn so với Liên minh Châu Âu và với Lục địa Mỹ, điều này, tất nhiên, là rất đáng khích lệ. Nhưng có uẩn khúc gì ở đây không, có lẽ người ta đã không nói hết với chúng tôi chăng?

Evgheni Shlyakhto:—  Nó (tỷ lệ tử vong của Nga) thấp hơn không phải so với EU nói chung, mà là so với một số quốc gia riêng lẻ của EU. Lấy ví dụ, ở Đức tình hình hiện giờ vẫn đang rất yên tĩnh.

Có nhiều bệnh nhân, nhưng tỷ lệ tử vong chỉ dưới 1%. Như vậy, tỷ lệ tử vong tương tự như với bệnh cúm thông thường. Ở Mỹ, ngược lại, lại rất nghiêm trọng- tỷ lệ tử vong lên tới 4%. Chúng ta vẫn chưa biết hết tất cả các lý do tại sao lại như vậy.

Nhưng có một thực tế là ở bên kia đại dương (Mỹ) tỷ lệ những người tiềm ẩn yếu tố rủi ro tương đối cao- như những người mắc bệnh mãn tính, thừa cân và một số bệnh khác.

Ngoài ra, còn có cả vì đặc điểm của hệ thống chăm sóc y tế đó nữa (ở Mỹ, bác sĩ thậm chí còn không tiếp cận bệnh nhân nếu không được trả tiền- tác giả).

Những quốc gia có hệ thống chăm sóc sức khỏe ở trình độ cao, có đủ giường trong bệnh viện, đủ nhân lực và nguồn lực để huy động chống lại dịch bệnh, tình hình tại đó được kiểm soát. Tôi cho rằng Nga nằm trong số đó. Theo tôi, chúng ta đang đi theo một kịch bản lạc quan. Tình hình hiện đang được kiểm soát.

"SP": - Khi nào thì đại dịch COVID-19 đạt đỉnh ở nước ta?

Evgheni Shlyakhto:— Tôi cho rằng tình hình sẽ trở nên rõ ràng hơn trong một đến hai tuần tới. Mọi việc phụ thuộc vào ý thức trách nhiệm của tất cả chúng ta. Phụ thuộc vào việc chúng ta có giảm số lần tiếp xúc hay không, chúng ta có thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hay không và chúng ta có tuân thủ các quy tắc vệ sinh khác hay không.

Kể từ khi bắt đầu công bố chế độ cách ly đến nay, chưa đến 14 ngày. Chúng tôi cho rằng nếu chúng ta tiếp tục cư xử đúng mực, thì tình hình có thể sẽ ổn định.

Tôi không nghĩ đến việc chúng ta nên đi theo con đường mà Trung Quốc đã chọn khi dịch bùng phát tại nước này. Trung Quốc đã áp dụng các biện pháp hạn chế cực kỳ cứng rắn. Tôi không tìn là chúng ta cần phải làm theo tấm gương của họ.

Coronavirus- đó không phải là bệnh dịch hạch hay bệnh tả, mà là một trong những kịch bản truyền nhiễm virus. Có thể, cũng như cúm, có thể, phức tạo hơn một chút. Sự khác biệt là ở chỗ chúng ta biết rất ít về Coronavirus. Chưa có vắc-xin, chưa có liệu pháp chữa trị.

Ở Phương Tây, hiện thuốc điều trị HIV đang bắt đầu được sử dụng. Các chuyên gia nước ngoài khẳng định rằng những virus này (HIV và coronavirus) có cái gì đó giống nhau. Vâng, chúng có điểm giống nhau, nhưng hoàn toàn không phải là một.

Do đó, câu trả lời là rõ ràng: hiện chưa có các thuốc điều trị coronavirus hiệu quả. Có kinh nghiệm sử dụng huyết tương ở bệnh nhân đã mắc bệnh và đã khỏi. Công nghệ này đặc biệt hiệu quả đối với những người đang trong tình trạng xấu. Đối với họ, đây là một trong những cơ hội.

Tiếp theo nữa, ngay sau khi thực hiện một số phân tích và xét nghiệm xác định kháng thể, chúng ta sẽ biết huyết tương nào, của ai và dùng như thế nào tốt hơn để điều trị cho các bệnh nhân nặng.

Các chuyên gia ở nhiều quốc gia, trong đó có cả Nga, đang tích cực làm việc để nghiên cứu bào chế vắc-xin. Đã có các số liệu về các nghiên cứu tiền lâm sàng tại Mỹ.

Còn tại Trung Quốc, cũng đã có thông tin là họ đang thử nghiệm vắc-xin trên những người tình nguyện. Tuy nhiên, đây không phải là chuyện một sớm một chiều. Theo những dự báo lạc quan nhất, cũng không thể hy vọng là sẽ có vắc-xin trước cuối năm nay.

  • Lê Hùng- Nguyễn Hoàng (dịch)