Tranh luận nóng

Nên mở diễn đàn khoa học quốc gia

Thứ Hai, 30/12/2019 07:49

(Liên hiệp hội) - Chưa có một diễn đàn khoa học ở cấp quốc gia với các chủ đề nóng trong năm, từ đó gửi đóng góp vào định hướng chính sách.

Phát biểu tại Hội thảo "Tổng kết Diễn đàn khoa học chuyên nghiệp của Trí thức 2019 và đánh giá Chiến lược phát triển Liên hiệp Hội Việt Nam" , ĐBQH - TSKH. Nghiêm Vũ Khải, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam đã đề xuất sáng kiến này.

Nen mỏ diẽn dàn khoa học quóc gia
ĐBQH - TSKH. Nghiêm Vũ Khải, Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam nêu sáng kiến về tổ chức Diễn đàn khoa học công nghệ cấp quốc gia.

Theo ông Nghiêm Vũ Khải, trên thế giới việc thực hiện các diễn đàn nhằm tư vấn chính sách là hoạt động của các tổ chức phi chính phủ.

Nhưng tại Việt Nam, nếu đề xuất ý tưởng xây dựng diễn đàn khoa học thì gần như 100% có quan điểm cho rằng ban tổ chức sẽ là các cơ quan Nhà nước đảm nhận.

"Cho đến nay, chúng ta chưa có diễn đàn khoa học cấp quốc gia. Liệu có nên làm diễn khoa học - công nghệ quốc gia như nhiều quốc gia trên thế giới đang thực hiện hay không và sẽ tổ chức thế nào?" - TS. Nghiêm Vũ Khải nêu quan điểm.

Ông Khải đề xuất, cơ quan Liên hiệp Hội Việt Nam sẽ tổ chức diễn đàn khoa học cấp quốc gia. Trong thời gian tới, Liên hiệp Hội Việt Nam sẽ nghiêm túc nghiên cứu và xây dựng đề án, đề cương về khả năng này.

Quan điểm của Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam được ông Lê Bộ Lĩnh - nguyên Phó Tổng Thư ký Quốc hội ủng hộ.

Diễn đàn trí thức của Liên hiệp Hội Việt Nam hiện nay là một sân chơi của những người hoạt động trong lĩnh vực hoạt động khoa học - công nghệ.

Diễn đàn có 2 dạng: diễn đàn học thuật và diễn đàn chính sách. Diễn đàn học thuật dành cho những người có cùng chuyên môn, trao đổi nghiên cứu và quan tâm đến các ý tưởng mới. Diễn đàn học thuật này hiện đang rất thiếu, đó là sân chơi, nơi các vấn đề kỹ thuật được mang ra để trao đổi và sáng tạo. Trong khi diễn đàn chính sách là điều mà Liên hiệp Hội Việt Nam đang triển khai liên quan đến nhiệm vụ phản biện xã hội.

"Cần thay đổi cách tổ chức diễn đàn, coi việc tổ chức diễn đàn là một hình thức hoạt động hay là một thiết chế? Tôi nghiêng về quan điểm tổ chức diễn đàn như là một thiết chế.

Chúng ta muốn tổ chức diễn đàn khoa học cấp quốc gia thì phải coi việc tổ chức diễn đàn như là một thiết chế, giống như Diễn đàn kinh tế thế giới. Diễn đàn này có sức ảnh hưởng rất lớn tới chính sách kinh tế thế giới. Chúng ta đang rất cần một dạng diễn đàn như vậy" - ông Lê Bộ Lĩnh nhận xét.

Cụ thể, diễn đàn khoa học- công nghệ quốc gia xác định chủ đề mỗi năm một khác nhau, các vấn đề liên quan bao gồm cả tư vấn chính sách, các tác động liên quan đến chủ thể chủ đề đó... Diễn đàn có thể đưa ra các nhận định về sự phát triển của khoa học - công nghệ ở Việt Nam và thế giới, chính sách của Việt Nam như thế nào để phù hợp, thích hợp với sự phát triển của khoa học - công nghệ thế giới.
 
"Năm 2020 là năm chuẩn bị cho Đại hội 13, có liên quan đến nhiều vấn đề trong đó có vận dụng trí thức vào công cuộc phát triển đất nước. Đó là lý do Liên hiệp Hội Việt Nam cần chuẩn bị các diễn đàn trí thức lớn, có tầm cỡ và sức ảnh hưởng" - ông Lê Bộ Lĩnh nhận định.

Nen mỏ diẽn dàn khoa học quóc gia
Ông Lê Bộ Lĩnh - nguyên Phó Tổng Thư ký Quốc hội.

Trên thực tế, nhiều chuyên gia đánh giá tốt việc triển khai Diễn đàn trí thức của Liên hiệp Hội Việt Nam thời gian qua.

GS.TSKH. Nguyễn Hữu Tăng - Nguyên Phó trưởng ban Thưởng trực Ban khoa giáo Trung ương Đảng- hoan nghênh những kết quả đạt được của diễn đàn trí thức được thực hiện trong 4 năm qua, thu hút giới chuyên gia trong và ngoài Nhà nước tham gia đóng góp ý kiến. Dẫu vậy, diễn đàn trí thức còn chưa thực sự có hiệu quả, gây tiếng vang và ảnh hưởng trong xã hội.

Để hoạt động của diễn đàn trí thức được hiệu quả hơn nữa, vị chuyên gia cho rằng cần cải thiện về nội dung diễn đàn, mở rộng nội dung bao gồm, giáo dục, kinh tế, khoa học- công nghệ, những vấn đề "nóng", nổi cộm trong xã hội.

Ngoài ra, GS. Nguyễn Hữu Tăng cho rằng cần có nhiều hơn nữa sự tham gia của các đại diện Bộ, ban ngành, các cơ quan hữu quan trong các hội thảo, diễn dàn của Liên hiệp Hội để trực tiếp ghi nhận, phản hồi và thể hiện quan điểm của mình trước các phản biện của giới chuyên gia.

Nhiều diễn đàn trí thức của Liên hiệp Hội được tổ chức vài năm qua thiếu vắng sự góp mặt của các đại diện cơ quan quản lý Nhà nước, khiến việc góp ý trở thành "nói cho nhau nghe" chứ không phải "người nói kẻ nghe", không phát huy được hết ý nghĩa của hoạt động phản biện. 

Ông Phạm Ngọc Linh - Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ - Ban Tuyên giáo Trung ương - cũng đồng tình với quan điểm cho rằng, các nội dung của Diễn đàn trí thức được triển khai hiện chưa thực sự hấp dẫn. Trong khi đó, các cơ quan chức năng khi xử lý các vấn đề nóng không lấy ý kiến tư vấn, phản biện từ các tổ chức Hội, Liên hiệp Hội.

Ngoài ra, cũng chưa có sự chủ động thực sự của các tổ chức Hội tác động đến các cơ quan chức năng trong việc phản biện những vấn đề nóng. Việc thiếu một cơ chế để các cơ quan quản lý Nhà nước tiếp nhận, lắng nghe ý kiến tham mưu, tham vấn của các tổ chức Hội, Liên hiệp Hội khiến những vấn đề bức xúc của xã hội không được giải quyết triệt để.

Lý giải về câu chuyện này, TS. Đào Trọng Tứ - Trưởng Ban điều hành Mạng lưới sông ngòi Việt Nam cho biết, người dân sống tại hai thành phố lớn là Hà Nội và TP.HCM đang đối mặt với 2 vấn đề ô nhiễm môi trường nghiêm trọng là ô nhiễm không khí (bụi mịn tăng nhanh chóng) và ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt. Đáng nói rằng, hai đô thị này không phải là đô thị phát triển nóng của đất nước nhưng lại xảy ra tình trạng này.

Trong tình huống như vậy, nếu có sự tham gia của Liên hiệp Hội trong việc tổ chức Hội thảo, Diễn đàn để các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành lên tiếng giải đáp, giải thích, tư vấn cho người dân hiểu rõ thì dư luận có lẽ đã không quá hoang mang đến như hiện nay.

Riêng vấn đề về xuất hiện bụi mịn tăng đột ngột trong không khí, có ít ý kiến của các nhà khoa học lên tiếng. Các cơ quan quản lý Nhà nước bối rối, dư luận hoang mang trong khi nhà khoa học không biết tỏ cùng ai.  Nếu có ý kiến khoa học góp ý thì các cơ quan chức năng cũng sẽ có biện pháp để điều chỉnh các phương án quản lý Nhà nước phù hợp.  Mối "tơ vò" này cần phải được giải quyết sớm trong thời gian tới.
 
TS. Phạm Văn Tân - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Liên hiệp Hội Việt Nam cho biết, năm 2019, Liên hiệp Hội Việt Nam tiếp tục thực hiện thí điểm diễn đàn trí thức, theo Quyết định 501 của Thủ tướng Chính phủ năm 2015. Dù là thực hiện thí điểm, Liên hiệp Hội Việt Nam đã thực hiện nghiêm túc và triển khai số lượng diễn đàn nhiều nhất trong số 3 cơ quan được giao thực hiện.

Báo cáo Tổng kết Diễn đàn Khoa học của trí thức năm 2019, bà Bùi Kim Tuyến - Trưởng Ban Tư vấn, phản biện và Giám định xã hội Liên hiệp Hội Việt Nam cho biết, trong suốt quá trình hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam, hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội được coi là một trong những hoạt động thế mạnh của đội ngũ trí thức trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam.

Trong năm 2019, Liên hiệp Hội Việt Nam đã tổ chức 4 diễn đàn là những vấn đề quan trọng của đất nước bao gồm: trao đổi học thuật về phương pháp dạy và học ngoại ngữ nhanh; thực trạng về đạo đức hành nghề...

Nen mỏ diẽn dàn khoa học quóc gia
Bà Bùi Kim Tuyến - Trưởng Ban Tư vấn, phản biện và Giám định xã hội Liên hiệp Hội Việt Nam báo cáo Tổng kết Diễn đàn Khoa học của trí thức năm 2019.

Một trong những tồn tại của thực hiện diễn đàn là các nội dung phản ánh trong diễn đàn còn chung chung, chưa thực sự chuyên sâu. Nhiều diễn đàn ban tổ chức còn thiếu thông tin, các ý kiến đóng góp còn chưa sâu sắc. Bên cạnh đó, ảnh hưởng của Diễn đàn với công chúng chưa sâu sắc, các diễn đàn được tổ chức quy mô nhỏ, giống như tổ chức Hội thảo tư vấn, phản biện nhên chưa thực sự lan tỏa trong cộng đồng.

Trong năm tới, Liên hiệp Hội Việt Nam sẽ tổ chức các diễn đàn mới với những vấn đề quan trọng của xã hội bao gồm năng lượng tái tạo trong đảm bảo an ninh năng lượng, vấn đề hạn điền và tích tụ đất đai, tương lai phát triển ngành công nghiệp tàu thủy Việt Nam, mô hình câu lạc bộ diễn đàn trí thức thường xuyên của Liên hiệp Hội Việt Nam... từ đó đánh giá tổng kết 5 năm thực hiện thí điểm diễn đàn.

Cúc Phương