Tranh luận nóng

Xây đập trên sông MeKong: Sự phụ thuộc đáng lo

Thứ Sáu, 06/11/2015 07:17

(Liên hiệp hội) - "Để mình tìm ra cách ứng phó thì rất khó khăn và tốn kém rất nhiều trong khi nền nông nghiệp của mình chưa phải là nền kinh tế mạnh"

PV: - Vụ lũ bất ngờ ở Lào Cai vừa rồi là một ví dụ "sống" cho Việt Nam về ảnh hưởng nếu không được cung cấp thông tin về điều tiết nước. Điều tương tự có thể xảy ra ở Đồng bằng sông Cửu Long hay không? Những nước có quyền điều tiết dòng nước là ai và khả năng họ chia sẻ thông tin điều tiết nước cũng như chia sẻ nguồn nước với những nước ở hạ lưu như Việt Nam là thế nào? Chúng ta cần có tiếng nói thế nào về vấn đề này?

Tiến sĩ Lê Anh Tuấn: - Cái đó tùy theo thiện chí của các bên, ví dụ như trong kế hoạch vận hành của họ mà họ công khai số liệu hay kế hoạch thì mình còn biết cách mà chống đỡ. Ở lưu vực sông MeKong không phải của nguyên Lào mà của Trung Quốc cũng có diện tích rất lớn nên nếu một khi Trung Quốc đã không có sự minh bạch trong những chế độ vận hành, hoặc không cung cấp thông tin kịp thời thì mình đối phó rất khó khăn và hoàn toàn bị động.

Ví dụ như vừa rồi ở Đồng bằng sông Hồng, Trung Quốc xả đập và họ thông báo cho Việt Nam khoảng 6 tiếng đồng hồ trước đó, mà thông báo đến cơ quan nhà nước. Trong khoảng 6 tiếng đồng hồ đó khi triển khai xuống các địa phương thì lũ đến rồi, không có ai chạy kịp, thu hoạch, hay thuyền bè đang đi trên sông không vào kịp.

Nếu điều tương tự xảy ra ở ĐBSCL, nơi cuộc sống của người dân và sông nước rất gần nhau, thiệt hại sẽ rất lớn.

Chính vì thế, thông qua Ủy ban sông MeKong, ở đây sẽ thu thập số liệu đưa lên trên mạng để mình truy cập được tuy nhiên nếu có sự cố bất thường hoặc đôi khi có nguy cơ vỡ đập thì những thông báo đó người dân không biết được, cao lắm thì bảo vệ tính mạng còn tài sản hay mùa màng thì chắc chắn không cứu được.

Điều quan trọng ở đây là Ủy ban sông MeKong và các nước làm việc với nhau để có thể giải quyết được vấn đề đó tuy nhiên cơ chế mà đồng thuận trong vấn đề này chưa ở mức cao lắm.

Rất đáng quan ngại

Trong khi đó, cũng liên quan đến vấn đề xây đập thủy điện trên sông MeKong, cùng ngày 5/11, chia sẻ với báo Đất Việt, ông Nguyễn Nhân Quảng, nguyên Phó tổng thư ký Ủy ban Sông MeKong Việt Nam cho biết: Nếu đập trên sông MeKong không đánh giá đúng và có biện pháp khắc phục các tác động môi trường cho hạ du (về số, chất lượng nước, phù sa, thủy sản, xói lở bờ, sinh kế người dân ven sông....) thì rất đáng quan ngại.

Mặt khác nếu lượng nước mùa kiệt suy giảm thì mặn sẽ xâm nhập sâu hơn vào trong đất liền. Còn nếu lưu lượng nước lũ trong mùa mưa mà không nhiều thì cũng gây khó cho thau chua, rửa mặn, vệ sinh đồng ruộng. Chúng ta cần luôn bày tỏ quan ngại về số (và cả chất) lượng nước từ thượng nguồn về đồng bằng.'

Theo ông Quảng, đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến luật nước quốc tế và ngoại giao nguồn nước nói riêng và quan hệ của các quốc gia nói chung. Hợp tác về nước trên sông MeKong không nên tách ra khỏi các hợp tác khác hoặc song phương hoặc đa phương, ví dụ trong khuông khổ  ASEAN cũng có chương trình an ninh chính trị, an ninh kinh tế .... mà an ninh nguồn nước là một khía cạnh cụ thể.

Chính vì vậy, chia sẻ thông tin đầy đủ, kịp thời và minh bạch luôn là cần thiết cho các biện pháp ứng phó. Thêm nữa, cần có cơ chế chia sẻ thông tin về số liệu vận hành hồ chứa, tốt nhất là theo giờ, tuy nhiên, các chủ đập rất ngại cung cấp thông tin ở mức chi tiết như vậy.

Tú Nhi