Tranh luận nóng

DNNN xin làm BĐS sau cổ phần hóa: Không bình thường

Thứ Ba, 06/08/2019 13:30

(Doanh nghiệp) - Đang có hiện tượng sử dụng điều bình thường để che giấu những điều bất bình thường.

Mới đây, Tổng công ty lương thực miền Nam (Vinafood 2) đã xin bổ sung 4 ngành nghề kinh doanh mới, trong đó có ngành kinh doanh bất động sản và đại lý xăng dầu. Vinafood 2 là DNNN vừa thực hiện cổ phần hóa năm 2018, hiện nhà nước đang nắm giữ 51% cổ phần và 25% cổ phần được bán cho nhà đầu tư chiến lược.

DNNN xin lam BDS sau co phan hoa: Khong binh thuong
Cổ phần hóa Hãng phim truyện Việt Nam gây bức xúc lớn. Ảnh: CafeF

Cũng giống Vinafood 2, Tổng công ty cổ phần Bia – Rượu – Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco) sau 1 năm về tay người Thái, mới đây cũng xin đề nghị Việt Nam ủng hộ Tập đoàn đầu tư vào các lĩnh vực khác ngoài đồ uống, cũng như nâng tỷ lệ sở hữu vốn tại Sabeco. Hiện nhà nước đang nắm giữ 35% vốn điều lệ, nhà đầu tư người Thái nắm giữ tới 53,59% vốn điều lệ và nắm quyền chi phối hoạt động của doanh nghiệp.

Nhìn vào diễn biến trên, PGS.TS Lê Cao Đoàn (Viện kinh tế Việt Nam) cho rằng đang có hiện tượng sử dụng điều bình thường để che giấu những điều bất bình thường.

Ông phân tích, xét về mặt nguyên tắc của nền kinh tế thị trường, hiện tượng di chuyển ngành nghề kinh doanh sang những lĩnh vực khác mà doanh nghiệp nhận thấy có lợi thế là hiện tượng rất bình thường và đang diễn ra phổ biến. Kể cả các DNNN sau cổ phần hóa cũng không nằm ngoài xu hướng này.

Tuy nhiên, liên quan tới vấn đề cổ phần hóa DNNN, ngay từ đầu đã có nhiều nhập nhèm gây thất thoát tài sản nhà nước từ việc xác định giá trị đất khi cổ phần hóa trong quá khứ, khiến mọi quy trình thực hiện cổ phần hóa tiếp sau không được minh bạch, công bằng.

Như đã nói, xu hướng mở rộng kinh doanh là hoạt động bình thường, tuy nhiên, cũng cần đặt dấu hỏi với những trường hợp DNNN sau cổ phần hóa xin bổ sung ngành nghề, mở rộng kinh doanh lại chủ yếu hướng đến những ngành nghề mà DNNN từng có lợi thế.

Những lợi thế của DNNN xưa nay đã nói tới rất nhiều, đó chính là quyền lợi được tiếp cận tài sản nhà nước có giá trị lớn, cụ thể là tài sản đất đai.

Nếu ngay từ đầu việc cổ phần hóa được thực hiện theo cơ chế thị trường, giá trị tài sản, đất đai được tính đúng, tính đủ thì việc doanh nghiệp sau cổ phần muốn mở rộng kinh doanh cũng rõ ràng, minh bạch, không có gì phải băn khoăn.

Nhưng, nếu quá trình cổ phần hóa diễn ra không bình thường thì mọi hoạt động tiếp sau cũng không bình thường.

"Dường như đang có những tính toán khác, có hiện tượng lấy cái bình thường để che đậy cái bất bình thường.

Bình thường ở đây là doanh nghiệp cũng lấy mục đích kinh doanh, thay đổi ngành nghề kinh doanh có lợi để doanh nghiệp phát triển. Đó là điều bình thường.

Tuy nhiên, điều bất bình thường ở đây chính là cái lợi được tạo ra không phải nhờ vào hiệu quả kinh doanh mà nhờ sự khả năng tác động vào chính sách, tiếp cận tài sản, tài sản không được tính đúng, tính đủ khi thực hiện cổ phần hóa, cụ thể là đất đai.

Từ chỗ không tính đúng, tính đủ dẫn tới đất khi thuộc sở hữu của nhà nước thì chỉ là đất nhưng khi chuyển sang cổ phần hóa đất đã hóa vàng, hóa kim cương", PGS Lê Cao Đoàn nói.

Ở trường hợp khác, khi thực hiện cổ phần hóa nhưng tài sản đất đai của nhà nước vẫn đang cho doanh nghiệp thuê để làm trụ sở kinh doanh, PGS Lê Cao Đoàn cho rằng đây cũng là một kẽ hở, nguy cơ thất thoát rất lớn.

Lấy ví dụ như việc ngành đường sắt xin kêu gọi đầu tư tư nhân làm trung tâm thương mại trong nhà ga, vị chuyên gia cho biết đây là một đề xuất có lợi cho nhà đầu tư nhưng dễ gây thiệt cho nhà nước.

PGS Lê Cao Đoàn nói rõ, rất nhiều sai phạm liên quan tới đất đai của ngành đường sắt đã xảy ra, đó là tình trạng liên doanh, liên kết, cho thuê, giao đất không đúng thẩm quyền, trách nhiệm dẫn tới những sai phạm nghiêm trọng gây thất thoát, lãng phí nguồn lực về đất đai rất lớn.

Trong trường hợp xây dựng nhưng hoạt động không hiệu quả cũng sẽ có nguy cơ xin chuyển đổi mục đích, hóa giá, bù lỗ cho nhà đầu tư...

Từ góc nhìn trên, vị chuyên gia cũng cảnh báo bài học đầu tư để "ăn vào đất" cũng có thể xảy ra với những doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa đang được thuê, sử dụng đất của nhà nước để kinh doanh. Do đó, phải rất thận trọng, minh bạch trong trường hợp này.

Vinafood 2 muốn buôn xăng dầu, bất động sản

Với các trường hợp doanh nghiệp sau cổ phần hóa xin mở rộng kinh doanh thì phải rà soát lại tài sản đất đai, dựa trên cơ chế giao đất cho các doanh nghiệp này là cho thuê hay giao đất theo hình thức nào để có biện pháp xử lý.

Nếu là đất cho thuê các doanh nghiệp phải sử dụng đúng mục đích, trong trường hợp sử dụng sai mục đích nhà nước phải thu hồi để sử dụng cho mục đích khác.

Để tránh tình trạng thả gà ra đuổi, vị chuyên gia cho rằng, trước hết nền kinh tế phải được vận hành theo cơ chế thị trường.

Khi thực hiện cổ phần hóa cần phải tách bạch hai câu chuyện quản lý đất đai với cổ phần hóa doanh nghiệp.

Cổ phần hóa DNNN chỉ hóa giá tài sản, không hóa giá đất. Đất nhà nước phải được thu hồi và tổ chức đấu giá, sử dụng theo quy hoạch.

Lam Nguyễn