Tranh luận nóng

Doanh nghiệp 'xù' cam kết gạo dự trữ quốc gia: Khó xử

Thứ Ba, 14/04/2020 13:29

(Doanh nghiệp) - Việc xử lý các doanh nghiệp trúng thầu cung cấp gạo cho kho dự trữ quốc gia rồi "xù" là rất khó vì các bên chưa có hợp đồng.

Bộ Tài chính, hôm 10/4, đã có văn bản gửi Bộ Công thương góp ý dự thảo báo cáo Thủ tướng Chính phủ về phương án điều hành xuất khẩu gạo.

Trong văn bản nêu trên, ông Huỳnh Quang Hải, Thứ trưởng Bộ Tài chính, cho biết Tổng cục dự trữ Quốc gia đã đấu thầu và trúng được 178.000 trên 190.000 tấn gạo kế hoạch mua dự trữ năm 2020.

Tuy nhiên, đến nay có rất nhiều doanh nghiệp đã được phê duyệt kết quả trúng thầu và thống báo kết quả trúng thầu, nhưng đã có văn bản từ chối ký hợp đồng hoặc không đến ký hợp đồng theo quy định với số lượng gạo là 160.300 tấn (đã trúng thầu 178.000 tấn).

Được biết, Tổng Công ty lương thực miền Bắc (Vinafood 1) và các doanh nghiệp thành viên là những đơn vị đã trúng thầu.

Bộ Tài chính đề nghị tiếp tục cho xuất khẩu gạo nếp, gạo đồ, gạo hữu cơ và gạo thơm, tạm dừng xuất khẩu gạo tẻ thường đến hết ngày 15/6/2020 để đảm bảo thu mua đủ lượng gạo dự trữ quốc gia như kế hoạch năm nay.

Trao đổi với Đất Việt, một số chuyên gia đều khẳng định, việc xử lý các doanh nghiệp đã trúng thầu cung cấp gạo dự trữ quốc gia cho Tổng cục Dự trữ quốc gia nhưng muốn "xù" là rất khó bởi giữa hai bên chưa ký hợp đồng, không có căn cứ để xử lý.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại (Bộ Công thương), lương thực dự trữ trong kho dự trữ quốc gia luôn phải đảm bảo số lượng theo quy định, tuy nhiên hàng năm phải tiến hành "đổi hạt", bán thóc gạo cũ đi và đưa thóc gạo mới vào để đảm bảo chất lượng của kho dự trữ.

Trong khi đó, Vinafood 1 là doanh nghiệp nhà nước, không mạnh về xuất khẩu như Vinafood 2 mà chủ yếu cung cấp gạo dự trữ quốc gia và hưởng các phụ phí từ đó.

Nguyên nhân khiến Vinafood 1 và các công ty thành viên dù đã trúng thầu cung cấp gạo dữ trữ quốc gia nhưng lại không muốn ký hợp đồng là vì ở thời điểm họ bỏ thầu, giá gạo đang ở mức thấp, tuy nhiên, đến thời điểm cần ký hợp đồng thì giá gạo lại tăng.

Doanh nghiep 'xu' cam ket gao du tru quoc gia: Kho xu
Cục Dự trữ Nhà nước khu vực Nam Tây Nguyên thông báo hủy kết quả lựa chọn nhà thầu các gói thầu cung cấp gạo nhập kho dự trữ quốc gia năm 2020

"Bây giờ khi giá thu mua thực tế trên thị trường lên cao, doanh nghiệp phải mua giá cao, bán giá thấp thì họ không có lãi hoặc lãi ít. Thế nên họ mới bỏ ngang, không muốn ký hợp đồng cung cấp gạo dự trữ quốc gia dù trước đó đã trúng thầu.

Thế nên Bộ Tài chính mới đề nghị tạm dừng xuất khẩu gạo tẻ thường. Nếu đề nghị này được chấp thuận sẽ khiến giá gạo trên thị trường trong nước thấp xuống, doanh nghiệp mới thực hiện cung cấp gạo cho dự  trữ quốc gia", PGS.TS Nguyễn Văn Nam giải thích.

Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại cho biết, nếu hợp đồng giữa Tổng cục Dự trữ quốc gia và các doanh nghiệp cung cấp gạo dự trữ đã được ký kết thì mọi việc có thể dễ dàng phân xử bởi về nguyên tắc, đã ký hợp đồng là phải thực hiện, nếu phá vỡ thì cứ căn theo hợp đồng mà xử lý.

"Thường hai bên sẽ ký hợp đồng nguyên tắc rồi đến hợp đồng cụ thể, trong đó hợp đồng cụ thể sẽ quy định chi thiết: giao ở đâu, kho nào, bao nhiêu thóc, bao nhiêu gạo, thanh toán ra sao...  

Từ hợp đồng nguyên tắc đến hợp đồng cụ thể phải có sự khống chế nhất định và phải thực hiện, chỉ có thể du di đôi chút.

Ở Việt Nam còn nhiều mệnh lệnh hành chính nên hợp đồng thực hiện không nghiêm, nhiều hợp đồng ký rồi nhưng nhì nhằng với nhau rồi đề nghị xóa, không thực hiện. Đấy là đã có hợp đồng còn xảy ra chuyện như thế, huống chi trong trường hợp này còn chưa ký hợp đồng

Trong khi đó, ở các nước kinh doanh thương mại theo cơ chế thị trường, hợp đồng là thứ cao nhất, đã ký thì phải thực hiện. Các doanh nghiệp muốn giữ chữ tín thì hợp đồng dù lỗ cũng phải thực hiện, và họ phải kiếm hợp đồng khác lấy lãi bù lại, không có chuyện phá hợp đồng như ở Việt Nam", PGS.TS Nguyễn Văn Nam cho biết.

Cùng chia sẻ quan điểm, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) cho hay, bởi ở đây chưa ký hợp đồng nên kể cả trúng thầu cung cấp gạo cho kho dự trữ quốc gia thì doanh nghiệp vẫn hủy bỏ và không hề hấn gì.

"Nếu có hợp đồng chính thức thì trong đó phải ghi rõ bên A cung cấp gạo cho bên B giá thế nào, chất lượng ra sao, thời gian giao, giao ở đâu, không thực hiện thì xử lý ra sao...

Đằng này, cùng lắm mới chỉ là bản ghi nhớ sau khi thắng thầu, không có giá trị pháp lý không thể nói chuyện phạt.

Vinafood 1 là doanh nghiệp nhà nước nhưng cũng không thể xử được bởi mọi doanh nghiệp đều bình đẳng, phải căn cứ theo pháp luật và hợp đồng để xử lý.

Dĩ nhiên, uy tín của doanh nghiệp sau lần này sẽ bị ảnh hưởng và phía Bộ Tài chính, cụ thể là Tổng cục Dự trữ quốc gia có thể có biện pháp cứng rắn là không cho những doanh nghiệp nói trên tham gia dự thầu những lần tới thì họ mới biết "sợ", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nói.

Liên quan đến sự việc này, những ngày gân đây, trên website của Bộ Tài chính liên tục đăng tải các thông báo hủy kết quả lựa chọn nhà thầu các gói thầu cung cấp gạo nhập kho dự trữ quốc gia năm 2020.

Đơn cử, Cục Dự trữ Nhà nước khu vực Nam Tây Nguyên hủy thầu với Công ty CP Lương thực Hà Nam Ninh, Công ty CP Lương thực Cao Lạng, Công ty CP Lương thực Hà Tĩnh... (đều là công ty con của Vinafood 1) với lý do nhà thầu từ chối ký hợp đồng, từ chối nộp bảo đảm thực hiện hợp đồng. Để khắc phục vi phạm, cơ quan dự trữ Nhà nước thu tiền bảo lãnh dự thầu các gói thầu của nhà thầu nộp vào ngân sách nhà nước.

Tương tự, Cục Dự trữ Nhà nước khu vực Đông Bắc cũng thông báo hủy kết quả đấu thầu đối với 9 gói thầu cung cấp 10.500 tấn gạo nhập kho dự trữ quốc gia năm 2020 với lý do các nhà thầu từ chối hoàn thiện ký kết hợp đồng cung cấp gạo.

Mới mua được 7.700 tấn gạo dự trữ quốc gia

Theo thông tin trên báo Tiền phong, Tổng cục Dữ trữ Nhà nước đã đấu thầu rộng rãi mua 190.000 tấn gạo, loại 15% tấm, gạo. Thời gian mở thầu từ 12/3, dự kiến hoàn thành nhập kho trước ngày 15/6.

Ngày 12/4, Tổng cục trưởng Tổng cục Dự trữ Nhà nước Nguyễn Việt Đức cho hay, tới nay, đơn vị này chỉ mua được 7.700 tấn gạo.

Cũng theo ông Đức, doanh nghiệp hủy thầu, bỏ thầu, phải bị xử lý theo Luật Đấu thầu đã ký kết trước đó.

Thành Luân