Tranh luận nóng

Bị siết nợ trong đại dịch: Trung Quốc không rắn đến thế...

Thứ Ba, 12/05/2020 07:05

(Tài chính) - Đối với các nước gặp khó khăn về khoản vay trong đại dịch, Trung Quốc có thể chọn cách thức đàm phán, ra điều kiện kéo dài khoản vay. 

Trung Quốc không tìm mọi cách để siết nợ?

Trong một báo cáo mới công bố, các chuyên gia thuộc Tổ chức Hội đồng quan hệ đối ngoại (Mỹ) lưu ý, khoản vay lãi suất cao từ Trung Quốc đang đe dọa các quốc gia vốn có nguy cơ vỡ nợ nay lại gánh thêm khủng hoảng vì đại dịch Covid-19.

Với đồng tiền mất giá cùng chi phí y tế chồng chất vì đại dịch, những nước nghèo tham gia sáng kiến Vành đai và Con đường sẽ không thể trả nợ cho Trung Quốc.

Trao đổi với Đất Việt, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính), việc đòi nợ và siết nợ là điều bình thường, nhất là việc siết nợ bằng đủ các hình thức vẫn thường xảy ra giữa các quốc gia.

Trung Quốc nhiều vốn và sẵn sàng cho các quốc gia vay nợ để phát triển kinh tế với lãi suất tương đối thấp và điều kiện không ngặt nghèo, bao gồm cả những khoản đầu tư cơ sở hạ tầng quy mô lớn trong khuôn khổ sáng kiến Vành đai và Con đường.

Các chuyên gia tài chính thế giới đã nhiều lần chỉ rõ chính sách cho vay của Trung Quốc là cho vay "không có trách nhiệm": Trung Quốc dễ dàng cho vay mà không can thiệp vào vấn đề nội bộ, không cần tính đến hiệu quả sử dụng vốn. Điều này khác với các tổ chức tài chính quốc tế hay các nước phương Tây - vốn vay thường đi kèm với yêu cầu khắt khe như đảm bảo minh bạch, quốc gia vay vốn phải giải trình sử dụng vốn vào việc gì, ra sao, mục đích thế nào... để chắc chắn khoản vay ấy được sử dụng hiệu quả.

Bi siet no trong dai dich: Trung Quoc khong ran den the...
Tháp Lotus tại Colombo - thủ đô Sri Lanka - là một công trình trong sáng kiến Vành đai và Con đường. Ảnh: THX

Điều đáng nói, một khi các nước đi vay không thể trả nổi khoản nợ thì rất nguy hiểm, nhưng nhiều nước vẫn lao vào. Theo nguyên tắc, hết thời hạn vay nợ thì bên cho vay đòi tiền, nếu bên vay không trả được thì có nhiều cách đàm phán để vay nợ mới trả nợ cũ (tái cấu trúc nợ), kéo dài các khoản nợ, hay có sự trao đổi về mặt lợi ích nào đó, ví dụ cầm cố, thế chấp các tài sản của đất nước. Bài học điển hình cho trường hợp này là Sri Lanka hồi năm 2017 đã để cho Trung Quốc vận hành, thuê với giá ưu đãi một cảng biển chiến lược trong 99 năm sau khi không thể thanh toán các khoản vay.

"Bởi vậy, trong cách thức cư xử với các quốc gia nghèo và đang phát triển, tôi không tin Trung Quốc sẽ đòi nợ quyết liệt. Hai bên có thể đàm phán, ra điều kiện để thay đổi thời hạn trả nợ, nhưng cách thức đó cũng kín kẽ, nhẹ nhàng, không đến mức Trung Quốc tìm mọi cách để siết nợ. Bản thân Trung Quốc không đến mức thiếu hụt vốn để phát triển kinh tế, còn phía các nước đi vay đương nhiên sẽ phải đánh đổi để được kéo dài thời gian trả nợ", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhận xét và cho rằng điều này không ảnh hưởng đến hình ảnh và vị thế mà Trung Quốc đang nỗ lực xây dựng trong mắt quốc tế thông qua chính sách ngoại giao thời Corona.

Dẫn chứng cho việc Trung Quốc sẽ không siết nợ các nước, vị chuyên gia cho hay, hồi tháng 4/2020, Trung Quốc đã nhất trí với đề xuất được đưa ra trong hội nghị G20 là cho phép những nước nghèo tạm ngưng trả nợ cho đến cuối năm nay. Dĩ nhiên, Bắc Kinh sẽ không giảm hay xóa bỏ khoản vay cùng lãi suất cho các nước. Bản thân người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng đã tuyên bố, đối với các nước gặp khó khăn về khoản vay trong đại dịch, Trung Quốc không ép buộc nhưng sẽ giải quyết thông qua kênh tham vấn song phương.

"Xét cho cùng, quan hệ giữa các nước là quan hệ lâu dài, dù niềm tin của các nước dành cho Trung Quốc chưa hẳn đã nhiều nhưng một khi đã không chống lại được sức ảnh hưởng của Trung Quốc thì các nước chọn cách sống chung. Vấn đề là làm thế nào để hai bên cùng có lợi, không xung đột với nhau và trong trường hợp xung đột thì giải quyết bằng biện pháp hòa bình", ông Thịnh nói.

Sức hút của Vành đai và Con đường suy giảm 

Từ năm 2013, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã công bố sáng kiến Vành đai và Con đường, nhiều quốc gia đang phát triển đã nhiệt tình ký kết các khoản vay của Trung Quốc để tài trợ cho các dự án lớn với niềm  tin rằng chúng sẽ đưa họ đến con đường thịnh vượng.

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhấn mạnh, sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc là sáng kiến lâu dài nhằm kết nối những con đường giao thương giữa các quốc gia trên thế giới, đặc biệt, các quốc gia tham gia sáng kiến này sẽ là nơi cung cấp hàng hóa, nguyên vật liệu đầu vào cho nền sản xuất của Trung Quốc, đồng thời đóng vai trò vận chuyển, tiêu thụ hàng hóa Trung Quốc. Lợi ích mà sáng kiến này mang lại là lợi ích toàn cầu, song phần Trung Quốc nhận được nhiều hơn.

Ông cũng lưu ý đến hiện tượng hơn 6 năm qua, nhiều chính phủ đã dần hủy bỏ hoặc đàm phán lại các hợp đồng do gánh nặng của các khoản nợ. Những rủi ro từ khoản vay của Trung Quốc, cộng với tình trạng khủng hoảng vì dịch bệnh Covid-19 đang diễn ra sẽ khiến nhiều quốc gia xem xét lại các khoản vay này.

Đại dịch Covid-19 không chỉ ảnh hưởng đến các quốc gia tham gia sáng kiến Vành đai và Con đường mà ảnh hưởng đến tất cả các quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, với những quốc gia nghèo hay đang phát triển, khó khăn về kinh tế, để vượt qua đại dịch, các khoản chi của họ là quá lớn so với ngân sách. 

Do đó, dịch bệnh khiến nhiều quốc gia không có đủ vốn để tham gia sáng kiến Vành đai và Con đường, vào những vụ đầu tư lớn mang tính toàn cầu.

Các khoản vay sẽ được một số nước rà soát, xem xét lại để có nguồn vốn đầu tư vào những dự án có lợi ích cao hơn, phù hợp với lợi ích quốc gia của họ hơn, đặc biệt sẽ có nhiều quốc gia xem xét lại, đàm phán lại việc tham gia vào sáng kiến Vành đai Con đường, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh diễn giải.

Không chỉ các quốc gia đang phát triển, ngay đối với những nước phát triển như Mỹ, Liên minh châu Âu và nhiều quốc gia khác, dịch bệnh tàn phá nền kinh tế cũng khiến các nước hành động mang tính dân tộc, vì nền kinh tế của mình nhiều hơn. Họ xem xét lại các khoản đầu tư của các quốc gia khác trên lãnh thổ của mình, đặc biệt là đầu tư đến từ Trung Quốc.

"Một khi đã có trào lưu mang tính dân tộc chủ nghĩa, đi ngược với toàn cầu hóa thì nó sẽ gây khó dễ cho Vành đai Con đường", ông Thịnh cho biết.

Thành Luân