Tranh luận nóng

Cho vay tiêu dùng có đang tùy tiện?

Thứ Sáu, 03/07/2020 13:34

(Tài chính) - Các hoạt động cho vay được mở rộng quá nhiều trong khi hệ thống pháp luật kiểm soát chưa được tốt dẫn đến những hành xử theo kiểu 'xã hội đen'.

Công ty tài chính cho vay lãi suất cao

Thời gian qua, hàng loạt những vụ việc chấn động dư luận xã hội liên quan tới hoạt động cho vay tín dụng đen, từ con nợ bị côn đồ đòi nợ thuê truy sát, bị tán gia bại sản, bị thương tật, thậm chí cùng quẫn tự tử, đến thảm án liên quan tới việc cho vay và đòi nợ..., ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh và đời sống của người dân.

Nhằm đáp ứng nhu cầu vay vốn ngoài xã hội, đồng thời đẩy lùi tín dụng đen, nhiều ngân hàng và giới chuyên gia tài chính đề xuất, đó là cần có cơ chế khuyến khích các công ty tài chính thành lập nhiều hơn để khách hàng có cơ hội tiếp cận tín dụng tiêu dùng.                                                                

Về phía Ngân hàng Nhà nước cũng khuyến khích các tổ chức tín dụng phát triển các sản phẩm cho vay tín dụng tiêu dùng lành mạnh, đặc biệt sản phẩm tín dụng trong sinh hoạt đối với các vùng công nghiệp, khu vực đông dân.

Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, tính đến hết năm 2019, hệ thống có 16 công ty tài chính hoạt động, trong đó có nhiều công ty là thành viên của các ngân hàng trong nước như: FCCOM, FE Credit, HD Saison, SHB Finance, MCredit, Tài chính bưu điện (PTF)..

Chuyên gia tài chính - kinh tế Trịnh Đoàn Tuấn Linh cho rằng, việc lập công ty tài chính của các ngân hàng những năm qua đã góp phần thúc đẩy thị trường cho vay tiêu dùng phát triển và hiệu quả hơn.

Theo lý giải của ông Linh, việc các ngân hàng lập công ty tài chính để chuyên môn hóa việc cho vay là vì đặc trưng của cho vay tiêu dùng là nhỏ lẻ, mà càng nhỏ lẻ thì lãi càng cao. Bởi cho vay tiêu dùng mang lại lợi suất cao hơn hơn các hình thức cho vay khác, điển hình như trường hợp FE Credit.

Cũng chính bởi việc làm mạnh, ồ ạt như trên dẫn tới nhiều vấn đề không kiểm soát được, như tình trạng lãi suất cao ngất ngưởng, đòi nợ theo kiểu "xã hội đen"..., trong khi đó việc thanh tra, giám sát hoạt động cho vay, đòi nợ lại được thực thi quá chậm.

Cho vay tieu dung co dang tuy tien?
Các ngân hàng đua nhau lập công ty tài chính để thúc đẩy cho vay tiêu dùng

"Khi khách hàng không trả nợ thì theo đúng trình tự của pháp luật, công ty tài chính phải mời khách hàng lên làm việc, khởi kiện ra tòa... với một quy trình rất lâu và tốn nhiều chi phí so với số tiền công ty tài chính đòi lại được. Do đó, các công ty tài chính tìm đến các công ty đòi nợ thuê.

Công ty đòi nợ thuê được hưởng phần trăm dựa trên số tiền thu được nên tìm mọi cách để đòi được nợ. Khi những công cụ hợp lý chưa đủ buộc con nợ phải trả tiền thì công ty đòi nợ thuê dùng tới những công cụ mang tính tiêu cực mà họ cho là hiệu quả hơn và một thời gian dài không thấy bị xử lý họ nên đương nhiên họ lấn tới.

Ở đây là do các cơ quan quản lý, thực thi pháp luật thiếu giám sát đầy đủ, luật pháp chưa có chế tài hợp lý và kịp thời nên xảy ra nhiều câu chuyện đau lòng từ đòi nợ thuê gây ra.

Tôi tin rằng các ngân hàng và các công ty tài chính không mong muốn phải đòi nợ theo cách như vậy, nhưng khi phải lựa chọn giữa mất tiền với sử dụng công cụ sai để đòi được nợ thì họ sẽ chọn vế sau", ông Linh phân tích.

Khó từ bỏ...

Nhắc lại sự việc Zalo cung cấp các gói cho vay tiêu dùng trên Zalo Bank dưới dạng hợp tác kinh doanh với các tổ chức tín dụng, vị chuyên gia đánh giá đang có sự nhập nhèm. Theo ông, cần hiểu rõ ở đây Zalo chỉ là một đối tác, làm công tác quảng bá, giới thiệu khách hàng cho công ty tài chính mà thôi, các công cụ của Zalo không cho vay được, việc xét duyệt cho vay cuối cùng là các công ty tài chính.

"Zalo trong trường hợp này là một cầu nối, không có chức năng vay, người không có chuyên môn nhìn cứ nghĩ là Zalo Bank cho vay, nhưng như đã nói, đó chỉ là đơn vị thu thập thông tin và truyền dữ liệu về cho công ty tài chính, công ty tài chính sẽ quyết định và phản hồi lại.

Có nghĩa là quá trình xét duyệt cho vay trên phải trải qua nhiều bước, nhưng với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, các bước chỉ diễn ra một thời gian rất ngắn nên nhiều người lầm tưởng Zalo cung cấp dịch vụ cho vay thông qua Zalo Bank", chuyên gia Trịnh Đoàn Tuấn Linh giải thích và để dẫn chứng về một quy trình nhanh nhờ sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.

Theo đó, hiện nay trên app của các ngân hàng, đối với các khoản vay nhỏ, đều được phê duyệt một cách tự động. Khi khách hàng để thông tin lại trên web, thông tin đó sẽ chạy về dữ liệu của ngân hàng, qua phân tích thấy khách hàng có đủ uy tín  và thỏa mãn điều kiện cho vay, ngân hàng sẽ cấp hạn mức cho vay một cách nhanh chóng.  

Tương tự, khi khách hàng quẹt thẻ tín dụng, thời gian xử lý chỉ mất chừng 30s, nhưng thực chất quy trình thanh toán đó trải qua 12 bước. Chỉ có điều khi công nghệ quá nhanh, không ai thấy được quy trình 12 bước đó ẩn đằng sau.

Từ những phân tích trên, trả lời câu hỏi: có hay không sự tùy tiện trong hoạt động cho vay tiêu dùng của các ngân hàng, công ty tài chính?, chuyên gia Trịnh Đoàn Tuấn chính cho rằng, nhìn bề ngoài tưởng là tùy tiện nhưng thực chất mọi sự đều có tính toán.

"Chẳng hạn, ngân hàng, công ty tài chính tính toán cho vay tiêu dùng 1.000 tỷ đồng, lãi suất bình quân 20%, họ sẽ tính toán được trong 1.000 tỷ đồng đó tỷ lệ mất vốn là bao nhiêu, lợi nhuận là bao nhiêu. Nếu tỷ lệ khách hàng không trả nợ nằm trong giới hạn thấp hơn nhiều so với tỷ lệ lợi nhuận họ kỳ vọng thì đương nhiên các công ty tài chính sẽ mở ra cho vay.

Những doanh nghiệp này đã thu thập bài học từ các nước trên thế giới và đưa về áp dụng tại Việt Nam, mọi tính toán, phân tích của họ đều dựa trên các mô hình với số liệu đầy đủ", ông cho biết. 

Đáng lưu ý, hoạt động cho vay mở rộng quá trong khi hệ thống pháp luật kiểm soát vấn đề an ninh chưa được tốt thì xảy ra tình trạng thay vì hành xử quan hệ dân sự theo hướng dân sự thì lại hành xử theo hướng xã hội đen, dẫn tới những vấn đề nổi cộm trong thời gian qua, tạo cái nhìn không tốt về dịch vụ cho vay.

Theo ông Trịnh Đoàn Tuấn Linh, rất khó có được một biện pháp xử lý có thể thỏa mãn mọi kỳ vọng. Đối với hoạt động cho vay tiêu dùng, một số ý kiến cho rằng nên khống chế tỷ lệ cho vay giống như tỷ lệ cho vay bất động sản hay một số lĩnh vực, ngành nghề mà NHNN quy định. Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam đang khuyến khích kích cầu tiêu dùng, giờ lại muốn hạn chế cho vay tiêu dùng thì liệu có phù hợp?

Thay vì khống chế tỷ lệ cho vay tiêu dùng - một việc rất khó  thì các cơ quan thực thi pháp luật, cơ quan quản lý phải giám sát hoạt động đó thông qua công cụ, khống chế được tỷ lệ nợ quá hạn bao nhiêu...", ông Linh kiến nghị. 

Thành Luân