Tranh luận nóng

Dư địa tài khóa, tiền tệ của Việt Nam có bao nhiêu?

Thứ Ba, 14/07/2020 10:23

(Tài chính) - Theo PGS.TS Phạm Thế Anh, dư địa chính sách tài khóa và tiền tệ của Việt Nam hiện nay gần như không có hoặc rất ít.

Trong một bài trả lời phỏng vấn trên tạp chí Nhà đầu tư, PGS.TS Phạm Thế Anh, Trưởng Bộ môn Kinh tế vĩ mô, Đại học Kinh tế Quốc dân đã đề cập đến chính sách tài khóa và tiền tệ của Việt Nam.

Theo ông, trong 20 năm qua, chính sách tài khóa và tiền tệ của Việt Nam chưa bao giờ bị thắt chặt, trừ một số thời điểm nhất định, như năm 2008 hay 2011, Chính phủ buộc phải thắt chặt do lạm phát quá cao.

"Chính phủ trước nay vẫn luôn thi hành một chính sách tiền tệ mở rộng. Cung tiền các năm trước thường trên 20%, vài năm gần đây mới hạ xuống 15% - 17%. Bơm tiền hay tín dụng là cách thức thúc đẩy tăng trưởng ở Việt Nam, và vì thế, sức ép lạm phát luôn tồn tại", PGS.TS Phạm Thế Anh nhận xét.

Về tài khóa, theo vị chuyên gia, chính phủ cũng không thắt chặt mà chỉ mở rộng thận trọng hơn. Nhưng sự thận trọng đó, không phải đến từ việc cơ cấu lại thu – chi của chính phủ mà đến từ việc chậm giải ngân đầu tư công.

Việc chậm giải ngân khiến thâm hụt tài khóa bớt đi, tuy vậy con số tuyệt đối và tương đối của thâm hụt (so với GDP) vẫn là rất lớn.

Vấn đề bây giờ là chính phủ nên mở rộng thận trọng hay mở rộng mạnh tay? Để trả lời câu hỏi này, PGS.TS Phạm Thế Anh cho rằng phải xét đến nhiều yếu tố, đặc biệt là dư địa của chính sách.

Du dia tai khoa, tien te cua Viet Nam co bao nhieu?
PGS.TS Phạm Thế Anh

Phân tích cụ thể, ông cho biết, dư địa của chính sách tiền tệ tại Việt Nam đang thấp, nếu không muốn nói là không có.

"Đừng nhầm dư địa tiền tệ là lãi suất của ta cao trong khi lãi suất của các nước thấp. Dư địa tiền tệ là khoảng chênh lệch giữa lãi suất và lạm phát của chính nước ta; khoảng chênh lệch này càng lớn thì dư địa càng cao.

6 tháng qua, nhu cầu vay vốn của nền kinh tế rất thấp do doanh nghiệp khó khăn. Nhu cầu vay ít thì các ngân hàng trở nên thừa vốn. Áp lực thừa vốn khiến lãi suất giảm, trung bình giảm được 1 điểm phần trăm. Việc lãi suất giảm khiến chênh lệch giữa lãi suất và lạm phát bị thu hẹp, đồng nghĩa là dư địa chính sách tiền tệ của chính phủ đang hẹp đi.

Muốn tiếp tục giảm lãi suất thì bắt buộc phải hạ được lạm phát. Nếu chính phủ cố ép lãi suất xuống ngang lạm phát hoặc thấp hơn lạm phát, tiền sẽ chảy ra các kênh tài sản. Và thời gian qua hiện tượng này đã bắt đầu xảy ra rồi. Bong bóng giá tài sản nếu xảy ra sẽ gây rủi ro cho nền kinh tế, khiến quá trình hồi phục trở nên khó khăn đồng thời gây ảnh hưởng xấu trực tiếp tới nhóm người có thu nhập trung bình và thấp trong xã hội", PGS.TS Phạm Thế Anh phân tích.

Tương tự, về tài khóa, theo đánh giá của vị chuyên gia, Việt Nam có dư địa nhưng "chỉ có đôi chút". Việc nhìn vào tỷ lệ nợ công/GDP để nói có dư địa tài khóa chỉ là một khaa cạnh mà thôi.

Chỉ số đáng quan tâm hơn, theo ông, là tỷ lệ nợ công/thu ngân sách và đặc biệt là nghĩa vụ trả nợ của chính phủ trên tổng thu ngân sách hàng năm.

"Năm nay, thu ngân sách chắc chắn sụt giảm trong khi nghĩa vụ trả nợ thì không. Như vậy áp lực trả nợ của chính phủ không hề nhẹ nhàng. Mặt khác, điểm rơi của nghĩa vụ trả nợ đang tập trung dày đặc từ năm 2020 trở đi. 6 tháng đầu năm thu ngân sách giảm hơn 10% so với cùng kỳ năm trước, nếu tiếp tục xu hướng này, nghĩa vụ trả nợ/thu ngân sách năm nay sẽ vượt ngưỡng cho phép là 25%.

Cũng cần thấy rằng trong khi thu ngân sách sụt giảm thì chi ngân sách lại không sụt giảm tương ứng. Chính phủ thậm chí phải tăng chi cho việc chống dịch khiến áp lực ngân sách là không nhỏ. Đó là chưa nói tình trạng chi tiêu bất hợp lý vẫn xảy ra ở các địa phương. Chúng ta vẫn thấy trong thời gian dịch bệnh, các địa phương vẫn có dự án xây tượng đài, cổng chào – một hành vi phi kinh tế và phản cảm", PGS.TS Phạm Thế Anh chỉ rõ.

Bởi vậy, theo quan điểm của ông, nếu phải tăng chi để kích thích kinh tế thì phải chi cho các dự án trọng điểm quốc gia, không dàn trải tăng chi ở đia phương. Sự bày vẽ thêm ở địa phương chỉ làm tốn kém ngân sách trong khi chính phủ đang phải cân đối từng khoản một trong tình thế rất khó khăn như hiện nay.

Lược theo Nhà đầu tư