Tranh luận nóng

Chuyện dưa hấu, thanh long… và cú click thương mại

Thứ Năm, 20/02/2020 07:37

(Thị trường) - Mất kênh phân phối đồng nghĩa với mất dần sự chủ động trong sản xuất hàng hóa. Chúng ta buộc phải tìm ra giải pháp…

Những hàng dài xe tải chở thanh long, dưa hấu xếp hàng trước cửa khẩu ở các tỉnh vùng biên với Trung Quốc được coi là một sự cố bất khả kháng trong bối cảnh dịch bệnh do chủng mới của virus corona đang diễn biến khó lường. Quả tình, con virus đang làm khó nền kinh tế Trung Quốc và thế giới, nên đương nhiên Việt Nam không là ngoại lệ. Nhưng có tiếng nhắc nhỏ rằng, cảnh xếp hàng đông đàn dài lũ chờ thông quan đâu phải năm nay mới có.

Một diễn biến tương tự mọi năm đã xảy ra. Khi các mặt hàng nông sản khóc dở, mếu dở vì biến động tại thị trường Trung Quốc, hẳn nhiều công chức ngành nông nghiệp phải săng sái đi tìm đầu ra cho nông sản ứ đọng. Tiếc là, nỗ lực này dẫu có thành công thì hợp đồng tiêu thụ cũng đến sớm nhất là sau vài tháng. Khi đó mọi sự có lẽ đã được giải quyết và không bất ngờ nếu năm sau, một kịch bản tương tự lại lặp lại.

Ai cũng biết, nút thắt nằm ở đầu ra cho nông sản và rõ ràng đây không phải là một điều mới mẻ. Thậm chí nhắm đến thị trường tiểu ngạch Trung Quốc, nông sản Việt sau khi buộc phải quay đầu thì chỉ còn trông chờ vào… giải cứu. Trong khi đó tại các siêu thị, những mặt hàng tương tự vẫn được bày bán với mức giá đảm bảo người nông dân đã có lời. Điệp khúc giải cứu cứ vang lên mãi, để rồi trong một nền kinh tế thị trường, sản phẩm được tiêu thụ phải nhờ vào sự thương nhau hay tỏ vẻ thương nhau.

Giải bài toán này xem ra không đơn giản bởi không ai nên nghi ngờ vào năng lực của những công bộc đang ngày đêm trăn trở tìm kế sách cho nông sản nói riêng và hàng hóa Việt nói chung. Thế nhưng chẳng ai có thể lặng im trước thực tế, trong khi chưa giải quyết được vấn nạn đáng buồn trên, chúng ta đang có nguy cơ vướng vào một khó khăn khác.

Chuyen dua hau, thanh long… va cu click thuong mai
Thanh long có thoát cảnh ùn ứ nếu… lên sàn? (Ảnh minh họa)

Câu chuyện mất thị trường bán lẻ trực tiếp vào tay các nhà đầu tư nước ngoài đang lặp lại ở thương mại điện tử. Mảnh đất tiềm năng và màu mỡ này đang ghi danh bốn cái tên: Lazada.vn, Sendo.vn, Tiki.vn, Shopee.vn. Đã có những tin tức đầu tiên về cuộc sáp nhập giữa Sendo.vn và Tiki.vn, sự hợp lực để trở thành một đối thủ đáng gờm của Lazada.vn và Shopee.vn. Tuy nhiên, nếu điều này xảy ra, không có gì mới trong cục diện thương mại điện tử của thị trường 100 triệu dân này.

Điều đáng nói hơn, một trong những ông chủ lớn tại các sàn thương mại điện tử này đến từ nhà sản xuất lớn nhất trên thế giới, Trung Quốc. Cụ thể hơn, theo số liệu công bố trên truyền thông, hiện nhà đầu tư Trung Quốc nắm hơn 80% cổ phần của Lazada. Tại Shopee, mối liên hệ với các đại gia nước láng giềng không thể phủ nhận bởi doanh nghiệp này là công ty con của SEA. Cổ đông lớn của SEA là Tencent, ông trùm công nghệ của Trung Quốc. Cuộc sáp nhập nếu thành công của Tiki và Sendo nhiều khả năng sẽ mang đến tình trạng sở hữu kiểu Lazada và Shopee. Hiện tại, Econtext Asia Ltd đến từ Trung Quốc là cổ đông lớn thứ hai của Sendo còn Tiki vốn đã nhận phần góp vốn của JD.com, đại gia thương mại điện tử lớn của Trung Quốc.

Viện dẫn về quy luật của kinh tế thị trường cũng như sự tất yếu trong việc tồn tại các tập đoàn đa quốc gia nắm giữ thứ quyền lực kim tiền có thể gây tác động tới nhiều quốc gia không thể khiến chúng ta yên tâm. Nên nhớ, thị trường Trung Quốc đang cung ứng cho toàn thế giới các sản phẩm đảm bảo hai yếu tố cơ bản: giá rẻ và chất lượng ngày càng tốt. Khả năng lấn át của hàng Trung Quốc đã thể hiện tại nhiều quốc gia đã phát triển, điều khiến chúng ta phải thừa nhận, nếu nhà đầu tư Trung Quốc nắm trong tay kênh phân phối, sự thua thiệt của hàng Việt là không thể tránh khỏi. Phải tính trước kịch bản, hàng Việt thất thế trên sân nhà rồi dần dần trở nên ‘lẻ bóng một thời’.

Cuộc đua còn có phần khắc nghiệt hơn khi những ông lớn thương mại điện tử như Alibaba (Trung Quốc), Amazone (Mỹ) đã để mắt tới thị trường Việt Nam. Không thể cố lừa dối chính mình rằng, thị phần thương mại điện tử vẫn còn thấp, và hàng Việt vẫn có những lối đi theo cách truyền thống. Lý do rất giản dị, cuộc rút lui của Vingroup khỏi chuỗi siêu thị khiến tập đoàn này gánh khoản lỗ tính bằng ngàn tỷ không mở ra viễn cảnh sáng sủa cho người kế nhiệm Massan. Những ông lớn bán lẻ nước ngoài đến từ Thái Lan hay Nhật Bản vẫn đang chứng tỏ sức mạnh trường vốn, vì thế trong kịch bản khả quan nhất, doanh nghiệp Việt chỉ nắm giữ được một phần thị trường bán lẻ trực tiếp.

Vả lại, tương lai thuộc về thương mại điện tử. Chỉ cần nhìn vào các đơn hàng online tăng vọt khi dịch bệnh do virus corona chủng mới đang gây lo ngại, có thể hiểu con đường của thương mại điện tử đang rộng thênh thang.

Dù vậy, không thể ôm một niềm mơ ước, doanh nghiệp Việt sẽ gây dựng được những sàn thương mại điện tử sánh ngang với các ông lớn đang tồn tại. Những đại gia tư nhân Việt Nam đã phải rút khỏi lĩnh vực kinh doanh này, phần nhiều là do chưa đủ năng lực quản lý và nguồn vốn để đối chọi lại với các đối thủ được nhà đầu tư nước ngoài rót vốn. Dựa trên những bài học đắng cay, khó có thể kỳ vọng một sự đầu tư kiểu doanh nghiệp nhà nước. Vậy nhưng, cũng không thể ngồi im nhìn cảnh đại gia nước ngoài giữ thế chủ động hoàn toàn trên thị trường thương mại điện tử Việt Nam.

Đã xuất hiện lời gợi ý, theo đó, doanh nghiệp Việt nên chọn thị trường ngách của thương mại điện tử. Nói nôm na, khi doanh nghiệp nước ngoài bán hàng tiêu dùng, mỹ phẩm, đồ ăn… thì người Việt hãy bán đồ gỗ cũ, ô tô cũ, nhà bán lại hoặc cho thuê lại thiết bị gia dụng cũ… Dù ý tưởng này có thể khiến nhiều doanh nghiệp tài năng và thức thời chiếm giữ được một phần nhỏ nào đó trong thị trường bán lẻ online, nhưng đương nhiên, lời nguyền dưa hấu, thanh long hay các mặt hàng khác phụ thuộc đầu ra và kênh phân phối chưa thể hóa giải.

Vậy thì, phải làm sao để doanh nghiệp tự bán được hàng của họ thông qua kênh thương mại điện tử? Hướng tiếp cận này có thể nên được cân nhắc, bởi lẽ hầu hết các doanh nghiệp Việt đã phát triển website bán hàng. Vấn đề còn lại là phải tập hợp được các ngành hàng, doanh nghiệp với đầy đủ thông tin về sản phẩm, mức giá, các chương trình khuyến mãi… tại một địa chỉ tin cậy để người tiêu dùng lựa chọn. Đó sẽ là một cái chợ online, nơi khách hàng nhận được mức giá hợp lý và những tư vấn thiết thực nhất bởi doanh nghiệp chính là người quản lý gian hàng của họ. Ít ra hàng Việt sẽ có chỗ đứng và một vài ưu thế.

Mất kênh phân phối đồng nghĩa với mất dần sự chủ động trong sản xuất hàng hóa, cảnh báo của các vị chuyên gia kinh tế đã đưa ra không chỉ một lần. Thay vì viện dẫn những thứ quy luật thị trường, mà theo đó những nền sản xuất nhỏ như Việt Nam khó có cơ hội tồn tại và lớn mạnh, trí tuệ của người Việt phải tìm cách khắc phục. Đừng để nỗi buồn của dưa hấu, thanh long, chôm chôm… lan sang các loại hàng hóa khác, bằng không, khó mà mơ về một nền kinh tế vững mạnh trên đôi chân của mình.

Khánh Nguyên