Tranh luận nóng

Kỳ tích kinh tế Việt Nam 2019: Vẫn muốn vui hơn...

Thứ Năm, 02/01/2020 13:30

(Thị trường) - Sự phụ thuộc của xuất khẩu vào FDI vẫn rất lớn, thu hút đầu tư nước ngoài chưa tạo ra tác động lan tỏa... Điều này cần phải thay đổi.

Ấn tượng...

Năm 2019 khép lại với những con số ấn tượng về kinh tế Việt Nam. Năm thứ hai liên tiếp nước ta tăng trưởng trên 7%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa xác lập kỷ lục mới, đạt 516,96 tỷ USD với giá trị xuất siêu lớn nhất từ trước đến nay (9,9 tỷ USD).

Dù năm 2019 ghi nhận sự phát triển mạnh mẽ của khu vực kinh tế trong nước trong lĩnh vực xuất khẩu với tốc độ tăng trưởng cao hơn rất nhiều tốc độ tăng của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), song vẫn cho thấy điểm yếu của nền kinh tế Việt Nam đã được giới chuyên gia chỉ ra nhiều năm qua, đó là sự phụ thuộc của xuất khẩu vào khu vực FDI.  

Theo Tổng cục Thống kê, tính chung cả năm 2019, kim ngạch hàng hóa xuất khẩu của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 181,35 tỷ USD, tăng 4,2%, chiếm 68,8% (tỷ trọng giảm 2,5 điểm phần trăm so với năm trước).

Trao đổi với Đất Việt, PGS.TS Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại (Bộ Công thương) đánh giá, những kết quả trong năm 2019 của kinh tế Việt Nam là rất tích cực và cho rằng, năm 2020 cũng có thể đạt được kết quả tương tự.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cho rằng, để kinh tế Việt Nam có được bước phát triển vượt bậc trong năm 2020 thì e rằng không thể bởi những chính sách cơ bản và cụ thể của Việt Nam chưa có sự thay đổi lớn.

Phân tích cụ thể, PGS.TS Nguyễn Văn Nam cho biết, kinh tế Việt Nam trong vài năm gần đây có nhiều tiến bộ nhờ tích cực hội nhập cũng như có bước thay đổi về chính sách, cách nhìn nhận của lãnh đạo. Thế nhưng, từ những chính sách lớn dẫn đến chuyển động trong thực tế vẫn còn khoảng cách khá xa, khiếm khuyết trong hướng phát triển chưa được xử lý tận gốc.

Ky tich kinh te Viet Nam 2019: Van muon vui hon...
Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam năm 2019 tăng trưởng ấn tượng, đã vượt mức 500 tỷ USD nhưng vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực FDI. Ảnh: Tuổi trẻ

"Chính sách đối với FDI là ví dụ. Khi hội nhập, Việt Nam thu hút đầu tư nước ngoài bằng nhiều chính sách ưu tiên, ưu đãi nhưng lại thiếu sự phân biệt cao-thấp, chất lượng, thậm chí một số địa phương còn đẩy ưu đãi vượt lên trên cả chính sách, luật lệ của Nhà nước.

Rõ ràng, thu hút đầu tư nước ngoài là tốt nhưng chưa thật nghiêm túc. Các ngành, các địa phương cứ chạy đua, thu hút càng nhiều càng tốt trong khi chưa có sự chuẩn bị tốt về môi trường, chuẩn bị cho người lao động về nơi ăn chốn ở, chăm sóc y tế, trường học...

Cùng với đó, thu hút đầu tư nước ngoài chưa tạo ra sự liên doanh liên kết, tác động lan tỏa, không những không giúp doanh nghiệp trong nước phát triển mà còn gây thiệt cho doanh nghiệp trong nước.

Chúng ta nói nhiều về kinh tế thị trường nhưng lại chưa làm triệt để, vẫn còn tình trạng bao cấp, xin cho. Kinh tế tư nhân hô hào như vậy nhưng chưa thực sự có những chính sách thúc đẩy, tạo điều kiện cho lực lượng này phát huy hết năng lực", PGS.TS Nguyễn Văn Nam phân tích. 

Ông dự đoán trong năm 2020 tình hình thế giới còn khó khăn hơn khi các nước vẫn tiếp tục tự do hóa thương mại nhưng có toan tính lại, thận trọng hơn nhiều.

"Khi các nước lớn lưu tâm nhiều hơn tới lợi ích của họ thì càng khó cho các nước nhỏ", PGS.TS Nguyễn Văn Nam nói.

Đánh giá tỷ trọng 68,8% của FDI trong kim ngạch hàng hóa xuất khẩu Việt Nam năm 2019 là khá nặng nề, song chuyên gia kinh tế - PGS.TS Đinh Trọng Thịnh có cái nhìn lạc quan hơn. Với tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu của những năm gần đây, khoảng cách kim ngạch xuất khẩu của khu vực kinh tế trong nước với khu vực FDI đang ngày càng được rút ngắn lại. 

Nhắc lại Nghị quyết 50 năm 2019 của Bộ Chính trị  về định hướng hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác đầu tư nước ngoài đến năm 2030, vị chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần phải có nhiều thay đổi, kể cả về tư duy và cơ sở pháp lý, kiểm tra, giám sát từ trước, trong và sau quá trình đầu tư nước ngoài để giảm tình trạng lậu thuế cũng như đội lốt, đầu tư núp bóng và làm cho đóng góp của khu vực FDI đối với kinh tế Việt Nam thực chất hơn.

Hóa giải thâm hụt thương mại thế nào?

Trước tình trạng thành tích xuất siêu, trong đó công sức thuộc về khối FDI, đang làm cho cán cân thương mại của Việt Nam với một số nước không cân bằng, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cho hay, doanh nghiệp nội địa hiện nay đang nhập siêu tương đối lớn, nếu không có xuất siêu của FDI thì nền kinh tế Việt Nam trong một số năm qua sẽ nhập siêu. Hiện khu vực kinh tế trong nước đang có nhu cầu nhập khẩu rất lớn, cả về máy móc thiết bị, dây chuyền công nghệ để đầu tư sản xuất sản phẩm và cả nhu cầu nguyên nhiên vật liệu.

Từ trước đến nay, máy móc, thiết bị, nguyên nhiên vật liệu Việt Nam nhập khẩu chủ yếu từ Trung Quốc, hệ quả là nhập siêu từ Trung Quốc trong nhiều năm qua rất cao. Việt Nam đang nỗ lực giảm thiểu nhập siêu với Trung Quốc, đồng thời đổi mới cơ cấu nền sản xuất bằng cách tăng cường hoạt động nhập khẩu từ các quốc gia khác có trình độ công nghệ, kỹ thuật cao hơn, như Liên minh châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc...

"Trong kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam hiện nay có đến 91% là nhập khẩu máy móc thiết bị và nguyên nhiên vật liệu để sản xuất. Nếu Việt Nam nhập khẩu được từ Mỹ, Nhật, hay Liên minh châu Âu thì trình độ công nghệ cao, kỹ thuật tốt sẽ tạo ra những sản phẩm đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế và từ đó có thể xuất khẩu được vào tất cả các quốc gia trên thế giới.

Tất nhiên, nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên nhiên vật liệu từ các quốc gia nói trên không dễ và cũng đắt hơn nhiều, nhưng Việt Nam cần phải làm điều đó. Ngoài mục đích nói trên, nếu tăng nhập hàng từ các quốc gia nói trên, đặc biệt là từ Mỹ thì sẽ giảm được thâm hụt thương mại với các nước này", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nói.

Từ những chất liệu sẵn có của năm 2019, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh dự báo, năm 2020 Việt Nam hoàn toàn có thể đạt được tốt độ tăng trưởng GDP khoảng 7% nếu quản lý tốt.

Kim ngạch xuất khẩu trong năm 2020 sẽ khó khăn hơn do xu hướng bảo hộ thương mại và các hàng rào phi thuế quan ngày càng gia tăng, tuy nhiên hiệp định CPTPP đã có hiệu lực trong năm 2019 và đã đi vào thực chất. Trong năm 2019, Việt Nam cũng ký kết hiệp định EVFTA với Liên minh châu Âu và dần thích ứng với cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung. Đây chính là điểm thuận lợi cho Việt Nam trong năm 2020.

Về hàng rào thuế quan, theo vị chuyên gia, Việt Nam phải đẩy mạnh ứng dụng KHCN cao vào sản xuất kinh doanh để nâng cao năng suất như một động lực tăng trưởng của năm 2020. Đồng thời, để tránh xu thế bảo hộ thương mại và các hàng rào phi thuế quan của một số quốc gia, Việt Nam cần tăng cường nhập khẩu máy móc, thiết bị, linh phụ kiện từ các đối tác, thị trường chính mà Việt Nam có như Mỹ, Liên minh châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản để cân bằng hơn cán cân thương mại với các quốc gia này.

Phải đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu. Đặc biệt, tình trạng đội lốt xuất xứ Việt Nam, gian lận thương mại để xuất khẩu vào các nước, cả Mỹ, Liên minh châu Âu và các nước khác đã có, vì thế cơ quan quản lý và các doanh nghiệp Việt Nam phải nâng cao ý thức tự bảo vệ mình, tiếp tục đấu tranh ngăn chặn tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng đội lốt xuất xứ... để hàng xuất khẩu thực sự là của doanh nghiệp Việt Nam, không bị đưa vào diện nghi vấn hoặc theo dõi gian lận thương mại.

Thành Luân