Tranh luận nóng

Tắc nông sản sang Trung Quốc: Cơ hội để hành động

Thứ Sáu, 07/02/2020 13:48

(Thị trường) - Mọi thứ đã thay đổi, vậy nên đã đến lúc chúng ta cần phải thay đổi hành động và dịch bệnh do virus corona là một cái cớ

Do ảnh hưởng của nạn dịch virus corona, xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc gặp nhiều khó khăn. Tính đến ngày 3/2, các cửa khẩu Lạng Sơn còn 333 xe chở nông sản đang chờ thông quan, trong đó có 190 xe thanh long (tương đương trên 5.300 tấn). Chiều 4/2, các cơ quan chức năng phải quyết định thông quan cửa khẩu Hữu Nghị, giải cứu nông sản.

Tac nong san sang Trung Quoc: Co hoi de hanh dong
Các xe nông sản ùn tắc tại cửa khẩu Hữu Nghị bắt đầu được làm thủ tục thông quan để xuất khẩu hàng hoá sang Trung Quốc. Ảnh: VNN

Nhìn nhận vấn đề này, TS. Đặng Kim Sơn - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cho rằng, bệnh dịch do virus Corona tác động tới thị trường nông sản Việt Nam theo hai hướng.

Thứ nhất, về cầu thị trường. Theo phân tích của vị chuyên gia, khi có bệnh dịch, tâm lý người tiêu dùng sẽ thu lại, tập trung vào những sản phầm tiêu dùng cơ bản như lương thực, thực phẩm... khiến kết cấu tiêu dùng và sản lượng tiêu dùng đều giảm. Điển hình như hoa, quả trong nạn dịch corona đang diễn ra.

Bên cạnh đó, tình hình giao dịch, buôn bán ở thị trường Trung Quốc đang bị hạn chế. Những khu vực tập trung đông người như sàn giao dịch,chuỗi siêu thị, hệ thống bán lẻ đều ngưng trệ khiến cho cầu giảm tiếp một bậc nữa.

Đầu tiên là giảm cầu tiêu dùng trong mỗi hộ gia đình, cá nhân về cơ cấu tiêu dùng. Thứ hai mới tới giảm về số hình thức buôn bán. Thứ ba là giao thương bị gián đoạn do chính quyền Trung Quốc tăng cường các biện pháp kiểm dịch, vệ sinh ATTP dẫn tới tình trạng “ngăn sông cấm chợ”, khoanh bao một số thành phố.

Kết quả là chi phí và thời gian giao dịch tăng cao, các mặt hàng nông sản tươi sống của Việt Nam sẽ không bảo quản được, bị hỏng.

Tất cả những điều đó làm cho mức độ xuất khẩu giảm một cách đáng kể.

Thứ hai, về nguồn cung trong nước, kết cấu sản xuất – tiêu dùng trong nước sẽ bị xáo trộn. Trong bối cảnh hiện nay, người sản xuất sẽ gặp khó khăn ngay từ vùng nguyên liệu, chưa nói tới cửa khẩu.

Tiếp nữa, giao thương bị cản trở xuyên suốt dọc đường, nhất là tại các cửa khẩu. Tuy nhiên, việc cản trở giao thương này cũng khá bất định, bởi khi tình hình liên tục thay đổi như hiện nay, chính quyền các địa phương cũng có những biện pháp của riêng họ với độ trễ và sự thống nhất với chính quyền Trung ương còn nhiều khó khăn.

Có thể nói từ cả phía cung và phía cầu, đều cho thấy nông sản Việt Nam sẽ gặp nhiều điểm nghẽn.

Ngoài những cảnh báo về tình hình khó khăn cho nông sản, ông Sơn cho biết bản thân nông nghiệp Việt Nam cũng có những vấn vướng mắc nội tại, cần thời gian sửa chữa lâu dài như vấn đề tái cơ cấu.

Để ứng phó tạm thời trong điều kiện hiện tại, theo TS Đặng Kim Sơn rất cần sự chia sẻ của cả nhà nước và xã hội. Cùng với đó, cũng phải thay đổi bài bản đường hướng, chiến lược trong phòng chống dịch.

Về giải pháp căn cơ hơn, ông Sơn cho rằng ở Trung Quốc, người ta đang áp dụng mạnh mẽ công nghệ 4.0 vào nông nghiệp. Quan niệm coi Trung Quốc là thị trường dễ tính, rẻ tiền, không yêu cầu cao về vệ sinh ATTP là tư duy sai lầm.

Theo ông Sơn, khi Trung Quốc không thiếu đối tác sẵn lòng cung cấp hàng hoá cho họ, chúng ta đã chọn một phân khúc kém nhất, nhạy cảm nhất, dễ bị tổn thương nhất để tiến vào, đó là bán những sản phẩm nông sản cho vùng nông thôn, người thu nhập thấp.

"Tôi nghĩ đã tới lúc chúng ta phải thay đổi về cách buôn bán và đối tượng khách hàng. Nhà nước và các doanh nghiệp lớn phải mở rộng, đa dạng hoá thị trường. Không thể để xảy ra tình trạng không chỉ nông sản, mà vật tư đầu vào phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường.

Ở thị trường Trung Quốc, chúng ta phải tiến vào thị trường cốt lõi, nội địa và cao cấp. Đó mới là thị trường lâu dài. Như vậy, chúng ta phải tính tới bài toán xuất khẩu nông sản Việt Nam bằng đường thuỷ với đòi hỏi phải có chuỗi lạnh. Tức là hàng hoá đi từ xe lạnh, sang container lạnh, xuống tàu lạnh, phải di chuyển liên tục để tới đích trong thời gian ngắn nhất.

Người làm thủ tục, chạy chọt quan hệ ở cửa khẩu hai nước vẫn là thương lái Trung Quốc, lái xe người Việt Nam chỉ là người làm thuê. Đó không phải là cách làm của một hệ thống sản xuất hiện đại. Hiện đại phải là Hiệp hội của Việt Nam làm việc với Hiệp hội của Trung Quốc, Chính phủ Việt Nam làm việc với Chính phủ Trung Quốc”, TS. Đặng Kim Sơn nhận xét.

Theo đó, ông Sơn cho rằng đã đến lúc cần phải thay đổi tư duy hành động, chọn thị trường cốt lõi dưới sự dẫn dắt của Nhà nước và doanh nghiệp lớn thay vì mỗi lần dịch bệnh lại nghĩ đến gói cứu trợ.

Như vậy, vai trò đầu tiên thuộc về nhà nước. Bộ Công Thương phải làm tốt câu chuyện phát triển thương mại, Bộ NN-PTNT phải làm tốt công tác phòng chống bệnh dịch. Trên nền tảng đó, mới có chính sách, quy hoạch vùng, kịch bản phòng vệ để phát triển thị trường một cách bài bản.

"Mọi thứ đã thay đổi, vậy nên đã đến lúc chúng ta cần phải thay đổi hành động và dịch bệnh do virus corona là một cái cớ", ông Sơn nói.

Trước đó, tại hội nghị "Thúc đẩy đầu tư thương mại, phát triển sản xuất nông sản trước tác động của dịch virus corona" diễn ra chiều 3/2, Bộ trưởng Bộ NN-PT-NT Nguyễn Xuân Cường cho biết, sản phẩm sầu riêng, khoai lang, yến, thạch chuẩn bị ký nghị định thư để được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc trong năm 2020, nhưng tất cả các nội dung thương thảo hai bên đều tạm phải dừng lại.

Ông Cường nói thêm, dự báo tình hình thiệt hại lớn về kinh tế, với riêng hàng nông sản, Trung Quốc là thị trường lớn, do đó, nông nghiệp sẽ chịu tổn thương lớn nhất, ví dụ như nhiều mặt hàng thanh long, dưa hấu; tổn thương đến đầu tư.

An An (Tổng hợp)