Tranh luận nóng

Không dễ để chiến thắng: Chiến tranh Mỹ-Iran tạm hoãn?

Thứ Năm, 16/01/2020 06:59

(Bình luận quân sự) - Xin giới thiệu cùng bạn đọc bài phân tích về những điểm mạnh và điểm yếu của Mỹ và Iran, cán cân lực lượng trong khu vực

Bài viết còn nhận định về (liệu có) khả năng xảy ra chiến tranh giữa hai nước nói trên (hay không) của chuyên gia quân sự Nga quen thuộc Ryabov Kirill. Bài đăng trên “Bình luận quân sự” ngày 15/1/2019. Các ảnh trong bài là của tác giả.

Khong de de chien thang: Chien tranh My-Iran tam hoan?
Một phân đội Lục quân Mỹ tại Trung Đông. Ảnh: US Army

Tình hình tại Trung Đông vẫn hết sức phức tạp. Vẫn tồn tại khả năng xảy ra xung đột toàn diện, quy mô lớn giữa Mỹ và Iran. Giữa hai nước có những bất đồng cơ bản về một loạt các vấn đề và nhiều khả năng là cả hai đều không có ý định tìm kiếm một lối thoát bằng các giải pháp ngoại giao.

Mặc dù vậy, cả Washington và Tehran đều không vội vàng phát động cuộc chiến- vì công tác chuẩn bị cho xung đột và cho các hoạt động tác chiến luôn đi kèm với những khó khăn và rủi ro.

Tương quan lực lượng

Rõ ràng, nếu tính về quân số, trang bị và các khả năng tác chiến thì Các lực lượng vũ trang (CLLVT) Mỹ vượt trội so với Quân đội Iran.Trong một cuộc đối đầu trực tiếp "trên giấy", CLLVT Mỹ chắc chắn chiếm ưu thế và có khả năng đánh bại kẻ thù mà không khó khăn gì nhiều.

Tuy nhiên, trên thực tế, mọi việc lại phức tạp hơn rất nhiều. Cả Mỹ và Iran đều khó có thể giành được một chiến thắng nhanh chóng và dễ dàng do một loạt các nhân tố khách quan tác động.

Quân đội Hoa Kỳ có lợi thế về quân số và trang thiết bị, cũng như khả năng bố trí lực lượng. Washington có một số đồng minh ở khu vực Trung Đông và những đồng minh này sẵn sàng cung cấp căn cứ quân sự để Mỹ triển khai các lực lượng thuộc các quân bình chủng khác nhau.

Ngoài ra, để tiến hành một chiến dịch quy mô lớn, Mỹ chắc chắn sẽ huy động lực lượng hải quân, cụ thể là các cụm tàu sân bay tấn công của mình.

Khong de de chien thang: Chien tranh My-Iran tam hoan?
Sơ đồ bố trí lực lượng Mỹ tại khu vực- mùa thu năm 2019

Một chiến dịch phối kết hợp Không quân và Hải quân sẽ cho phép Mỹ chỉ cần tiến hành một vào đợt tấn công là đã có thể vô hiệu hóa những thành tố cơ bản trong hệ thống phòng không Iran, và sau đó triển khai một cuộc tấn công trên bộ.

Bằng cách tương tự, Mỹ từng đã có thể “xử lý” Quân đội Iraq trong năm 2003, và một chiến lược như vậy sẽ lại rất hiệu quả trong một cuộc chiến tranh (nếu có) với Iran.

Tuy nhiên, dù thua Mỹ về quân số và trang- thiết bị kỹ thuật quân sự, Iran lại cũng có những lợi thế rất đáng kể. Trong trường hợp xảy ra xung đột trực tiếp, Iran sẽ chiến đấu trên lãnh thổ của mình hoặc ở những khu vực gần biên giới với Iran, và đây có thể là một nhân tố tích cực.

Ngoài ra, CLLVT Iran có trong trang bị một số những hệ thống (vũ khí) tấn công hiện đại, có khả năng giữ trong tầm ngắm các mục tiêu trên toàn bộ khu vực (Trung Đông).

Và cuối cùng, cần phải tính đến các vấn đề tinh thần- tư tưởng. Quân đội và Quân đoàn Vệ binh Cánh mạng Hồi giáo Iran được huấn luyện tốt, kể cả trên “mặt trận” giáo dục tư tưởng.

Không được phép đánh giá thấp tinh thần chiến đấu cao của Quân đội Iran nói chung và không tính tới một thực tế là có nhiều binh sỹ thậm chí còn mang trong mình mầm mống cuồng tín. Những nhân tố này cũng có thể đóng một vai trò rất quan trọng trong một cuộc xung đột trên bộ quy mô lớn.

Khong de de chien thang: Chien tranh My-Iran tam hoan?
Tàu sân bay USS Dwight D. Eisenhower (CVN-69) Hạm đội 5 Hải quân Mỹ chịu trách nhiệm tại Vịnh Ba Tư. Ảnh: National Museum of US Navy

Các vấn đề triển khai lực lượng

Về tổng quân số, Quân đội Mỹ vượt trội Iran, nhưng không phải tất cả các binh đoàn và đơn vị đều có thể tham gia vào các trận đánh tại Trung Đông. Hầu hết các đơn vị Mỹ đóng quân trên phần lãnh thổ lục địa Mỹ, phần còn lại - tại các căn cứ ở nước ngoài.

Một lực lượng nhất định và các phương tiện kỹ thuật quân sự hiện diện tại Trung Đông, tuy nhiên, lực lượng này (tại Trung Đông) rõ ràng là không đủ để có thể phát động ngay lập tức các hoạt động tác chiến tổng lực chống Iran.

Vì vậy, Lầu năm góc đã bắt đầu điều lực lượng tăng cường (cho lực lượng Mỹ tại Trung Đông). Trong thời gian sớm nhất sắp tới, chiến dịch tăng cường lực lượng tại Ả Rập Saudi sẽ kết thúc.

Trên lãnh thổ nước này (Ả Rập Saudi) sẽ có khoảng 3.000 quân nhân Mỹ đồn trú. Cùng với binh sỹ - sỹ quan, Mỹ sẽ sớm điều các hệ thống phòng không, không quân chiến đấu và không quân đảm bảo đến Ả Rập Saudi.

Mới vài ngày trước đây, Mỹ cũng điều quân và thiết bị kỹ thuật quân sự đến Kuwait. Chỉ mới trong mấy ngày đầu năm (2020), đã có 700 binh sỹ Mỹ đến nước này. Sắp tới, giai đoạn chuyển quân thứ hai được lập tức triển khai.

Tổng cộng, lực lượng"đồn trú" của Mỹ tại Kuwait sẽ lên tới khoảng 4.200 người. Lực lượng nòng cốt Mỹ tại Kuwait là các binh sỹ Sư đoàn đổ bộ đường không số 82 cùng các trang thiết bị kèm theo.

Khong de de chien thang: Chien tranh My-Iran tam hoan?
Tổ hợp tên lửa đánh chặn THAAD – biện pháp đối phó chủ yếu của cụm quân Mỹ tại Trung Đông trước mối đe dọa tên lửa từ Iran. Ảnh: US MDA

Theo các nguồn công khai, vào thời điểm hiện tại, tổng số lính Mỹ ở Trung Đông đã lên tới 53.000- 55.000 người. Các cụm quân Mỹ lớn nhất đóng quân tại Qatar và Kuwait- tổng cộng khoảng 13.000 người.

Còn tại Bahrain, Iraq và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất- quân số lính Mỹ lần lượt là 7.000, 6.000 và 5.000 người. Tiếp theo, tại Jordan và Ả Rập Saudi – mỗi nước có 3.000 quân Mỹ. Bính sỹ Mỹ cũng đang có mặt tại Thổ Nhĩ Kỳ, Syria và Ô-man.

Tại các căn cứ không quân trong khu vực (Trung Đông), đang có một số phi đội Không quân chiến thuật Mỹ đóng quân. Mỹ cũng có thể huy động các máy bay ném bom tầm xa từ sân bay ngoài khu vực,kể cả từ các sân bay trên lãnh thổ lục địa Mỹ.

Trong trường hợp cần thiết, cụm quân Mỹ tại khu vực có thể được tăng cường các tàu chiến – tức các tàu sân bay, tàu tuần dương và tàu khu trục cùng một cụm quân không quân và tên lửa để tấn công các mục tiêu trên mặt đất.

Thời gian hành quân của các cụm tàu sân bay tấn công sang Vịnh Ba Tư sẽ vào khoảng thời gian vài ngày đêm.

Không khó để nhận ra rằng lực lượng hiện có của CLLVT Hoa Kỳ tại Trung Đông không cho phép Mỹ tiến hành các hoạt động quân sự quy mô lớn chống lại bất kỳ quốc gia nào trong khu vực.

Để phát động một chiến dịch binh chủng hợp thành cần phải tăng cường một lực lượng rất đáng kể cho cụm quân Mỹ tại Trung Đông. Để chuyển một lực lượng và vũ khí- khí tài- phương tiện kỹ thuật cần thiết, sẽ mất tương đối nhiều thời gian cùng những nỗ lực phù hợp.

Nếu không có những điều kiện trên, chỉ có thể tiến hành các chiến dịch riêng rẽ quy mô nhỏ để đạt được những kết quả rất hạn chế.

Khong de de chien thang: Chien tranh My-Iran tam hoan?
Lễ duyệt binh chào mừng Ngày Quân đội Iran, năm 2016. Ảnh: Tasnimnews.com

Nhân tố tên lửa

Mấy hôm trước đây, Iran đã sử dụng tên lửa tấn công vào các mục tiêu của Mỹ tại Iraq. Bằng cách này, Iran khẳng định mình đã sở hữu các tên lửa đạn đạo có các tính năng kỹ- chiến thuật tiên tiến, và đồng thời cũng là một cách gửi thông điệp- Iran sẽ sử dụng chúng (tên lửa đạn đạo) trong trường hợp xảy ra xung đột vũ trang.

Không thể không thấy rằng trong trường hợp một cuộc chiến tranh quy mô lớn bùng nổ, các tên lửa Iran có thể trở thành một nhân tố bổ sung làm thay đổi rất cơ bản tiến trình phát triển các sự kiện Ngoài ra, những vũ khí này cũng có thể trở thành một phương tiện kiềm chế (Mỹ).

Trong trang bị của Iran có các tên lửa đạn đạo hầu hết các lớp chủ yếu, kể cả các tên lửa đạn đạo tầm trung. Những tên lửa đạn đạo tiên tiến nhất do Iran tự sản xuất có tầm bắn lên tới 2.000 -2.500 km.

Iran cũng thiết kế- chế tạo tên lửa hành trình (có cánh) phóng từ mặt đất với tầm bắn đáng nể. Iran hiện có rất nhiều tổ hợp tên lửa chiến dịch- chiến thuật. Tất cả lực lượng tên lửa của Iran có thể được sử dụng để đối phó với kẻ thù trên tất cả các hướng chiến lược.

Các nước thứ ba

Với các loại tên lửa hiện có, Bộ đội tên lửa Iran có thể tấn công nhiều mục tiêu khác nhau trên lãnh thổ của nhiều nước láng giềng. Hầu như tất cả các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực đều nằm trong tầm bắn của tên lửa Iran.

Ngoài ra, Iran còn có khả năng tấn công Israel hoặc Ả Rập Xê Út- những đối thủ địa chính trị truyền kiếp của Tehran.

Khong de de chien thang: Chien tranh My-Iran tam hoan?
Tên lửa chiến dịch- chiến thuật "Fateh-313". Ảnh: Militaryedge.org

Trên thực tế, Iran có khả năng tiến hành một đòn tấn công tên lửa ồ ạt vào các mục tiêu của tất cả các đối thủ tiềm năng và làm giảm đáng kể khả năng tấn công của những đối thủ đó. Không chỉ mình Mỹ, mà cả các đồng minh của Mỹ cũng sẽ buộc phải tham gia cuộc xung đột.

Nhưng dù vậy, cơ hội “thanh toán mọi nợ nần” với tất cả các đối thủ địa chính trị của Iran cũng có những mặt trái của nó: trong trường hợp này, Iran sẽ buộc phải tiến hành một cuộc chiến tranh chống lại một liên minh quân sự thực thụ.

Một điều quan trọng nữa- nguy cơ xảy ra cuộc tấn công ồ ạt – qua thông điệp mà Iran đã gửi đi qua lần tấn công quy mô hạn chế mà Iran đã tiến hành mấy ngày trước đây – đó cũng có thể là một cách để kiềm chế (Mỹ).

Một cuộc tấn công trực tiếp nhằm Iran có thể dẫn đến những hậu quả rất khó chịu cùng lúc cho một số quốc gia trong khu vực.

Và cái khả năng lý thuyết có thể đánh tước vũ khí hoặc đánh bại Quân đội Iran không thể tương xứng với những rủi ro và tổn thất có thể xảy ra.

Nguy cơ chiến tranh đã bị loại trừ?

Vào thời điểm hiện tại, trong bối cảnh quan hệ (căng thẳng) Iran- Mỹ, chúng ta đang chứng kiến một tình huống rất đặc thù.

Sau các sự kiện gần đây, hai nước gần như đã sẵn sàng lao vào đánh nhau, tuy vậy, hiện họ vẫn chỉ giới hạn ở mức chỉ tiến hành các cuộc tấn công riêng rẽ vào một số mục tiêu- cùng với đó là đưa ra các tuyên bố hiếu chiến.

Khong de de chien thang: Chien tranh My-Iran tam hoan?
Tên lửa đanh đạo tầm trung "Khorramshahr" trên bệ phóng tự hành. Ảnh: TASnimnews.com

Các hành động gần đây của hai nước cho thấy họ đã sẵn sàng chiến đấu, nhưng lại chưa tiến hành các công tác chuẩn bị trực tiếp cho các hoạt động tác chiến quy mô lớn.

Lấy ví dụ cụ thể, Mỹ đang cho tăng cường lực lượng tại Trung Đông, nhưng ngay cả sau khi đã được tăng cường thêm quân, lực lượng này (tại Trung Đông) hiện tại vẫn chưa đủ để tiến hành chiến tranh.

Iran từng thề sẽ trả thù đối thủ tiềm năng của mình – nhưng đến giờ mọi thứ vẫn chỉ dừng ở mức tiến hành một đòn tấn công tên lửa với kết quả không hề rõ ràng.

Rõ ràng, Tehran và Washington chắc chắn sẽ không thể tìm được một ngôn ngữ chung và không thể giải quyết được những vấn đề đã tích tụ lâu này bằng các cuộc đàm phán và các thỏa thuận hai bên cùng có lợi. Tuy nhiên, chiến tranh cũng không phải là một giải pháp mà hai bên đều có thể chấp nhận được.

Cả hai bên tham gia xung đột đều phải đối mặt với những rủi ro khác nhau cực kỳ nghiêm trọng (nếu tiến hành chiến tranh) - và chắc gì cả hai đều muốn “biến những rủi ro tiềm tàng” đó thành những thiệt hại và tổn thất thực sự có thể đo đếm được.

Xét tổng thể, tình hình tại Trung Đông vẫn hết sức phức tạp và tình trạng đối đầu giữa Mỹ với Iran chỉ ngày càng làm xấu đi tình hình chung. Hiện nay, căng thẳng lại gia tăng và kết quả như đã thấy- đã có cuộc tấn công lẫn nhau.

Cái gì sẽ xảy ra tiếp theo- hiện vẫn chưa rõ ràng. Nguy cơ xảy ra các cuộc tấn công mới vẫn còn đó và không thể loại trừ khả năng xảy ra chiến tranh quy mô lớn.

Mặc dù vậy, những đặc thù của cuộc đối đầu hiện nay là: không bên nào có thể giải quyết các nhiệm vụ chính trị-quân sự của mình mà lại không phải đối mặt với những rủi ro và tổn thất lớn đến mức không thể chịu đựng được.

Thực tế này tuy chưa đủ để làm cho Teheran và Washington hòa giải với nhau, nhưng nó lại hoàn toàn có khả năng ngăn chặn được một cuộc chiến tranh.

  • Lê Hùng- Nguyễn Hoàng (dịch)